Ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, μαζί με τους εταίρους του κυβερνητικού συνασπισμού, παρουσίασαν την Πέμπτη ένα εκτεταμένο πρόγραμμα 34 μεταρρυθμίσεων, φιλοδοξώντας να βγάλουν τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης από τη ζώνη της χαμηλής ταχύτητας και να τη βάλουν σε πιο σταθερή τροχιά ανάπτυξης. Το πακέτο συνδυάζει φορολογικές ελαφρύνσεις για τα νοικοκυριά, αναμόρφωση του συνταξιοδοτικού, αλλαγές στους κανόνες για την αναρρωτική άδεια, αλλά και ένα ευρύτερο σχέδιο απορρύθμισης και μείωσης της γραφειοκρατίας που, όπως υποστηρίζει η κυβέρνηση, πνίγει την παραγωγικότητα και αποθαρρύνει τις επενδύσεις.
«Όλες αυτές οι μεταρρυθμίσεις έχουν έναν στόχο: στρέφουμε το βλέμμα μας προς το μέλλον», δήλωσε ο Μερτς, επιμένοντας πως το σχέδιο είναι σχεδιασμένο για να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της χώρας «σε αυτούς τους νέους καιρούς».
Η συμμαχία του Μερτς —με άξονα δυνάμεις του κεντροδεξιού και του κεντροαριστερού χώρου— ανέλαβε πριν περίπου έναν χρόνο με βασική υπόσχεση την οικονομική ανάκαμψη και τη «μεγάλη μεταρρυθμιστική στροφή».
Ωστόσο, η δημοτικότητά της υποχώρησε έντονα, καθώς επικράτησε η εντύπωση πως ο συνασπισμός αναλώνεται σε εσωτερικές τριβές χωρίς απτά αποτελέσματα. Με το νέο πακέτο, ο καγκελάριος επιχειρεί να αλλάξει το αφήγημα: να δείξει ότι η κυβέρνηση διαθέτει σχέδιο, χρονοδιάγραμμα και πολιτική βούληση για εφαρμογή.
Η συγκυρία μόνο εύκολη δεν είναι. Παρότι η γερμανική οικονομία επέστρεψε σε μέτρια ανάπτυξη πέρσι, μετά από δύο συνεχόμενα χρόνια συρρίκνωσης, η κυβέρνηση προβλέπει για φέτος αύξηση μόλις 0,5%, εκτίμηση που αναθεωρήθηκε προς τα κάτω λόγω των επιπτώσεων του πολέμου στο Ιράν.
Παράλληλα, η χώρα πιέζεται από τον αυξανόμενο ανταγωνισμό κινεζικών εταιρειών, από το υψηλότερο κόστος ενέργειας μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αλλά και από το ασταθές εμπορικό περιβάλλον που δημιουργούν δασμοί και απειλές προστατευτισμού από τις ΗΠΑ. Πίσω από αυτά, όμως, βρίσκονται πιο δομικές αδυναμίες: υψηλά κόστη παραγωγής, υποτονικές ιδιωτικές επενδύσεις και ένα ολοένα ακριβότερο μείγμα υγείας και συντάξεων, καθώς ο πληθυσμός γερνά.
Μειώσεις φόρων, αναμόρφωση συνταξιοδοτικού και νέοι κανόνες για την αναρρωτική άδεια
Στον πυρήνα του πακέτου βρίσκονται οι φορολογικές ελαφρύνσεις για τα νοικοκυριά. Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε η κυβέρνηση, όταν τα μέτρα εφαρμοστούν πλήρως το 2028, μια οικογένεια με δύο εργαζόμενους γονείς, δύο παιδιά και φορολογητέο εισόδημα 60.000 ευρώ θα έχει ετήσια ελάφρυνση περίπου 600 ευρώ. Η συνολική «ανάσα» που αποτιμάται από τη μεταρρύθμιση υπολογίζεται στα 10 δισ. ευρώ ετησίως.
Η λογική είναι διπλή: στήριξη της κατανάλωσης και ταυτόχρονα ενίσχυση της εργασιακής συμμετοχής, ειδικά στα μεσαία εισοδήματα που πιέζονται περισσότερο από τον πληθωρισμό και το κόστος ζωής.
Η χρηματοδότηση θα γίνει εν μέρει μέσω αύξησης του ανώτατου φορολογικού συντελεστή: από 45% σε 47% για φορολογητέα εισοδήματα 280.000 ευρώ και άνω. Με αυτόν τον τρόπο, η κυβέρνηση επιδιώκει να ισορροπήσει ανάμεσα στο πολιτικό αίτημα για ελάφρυνση των πολλών και στην ανάγκη δημοσιονομικής αξιοπιστίας.
Το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο είναι η αναμόρφωση του συνταξιοδοτικού συστήματος, το οποίο δέχεται αυξανόμενες πιέσεις από τη δημογραφική πραγματικότητα. Η κυβέρνηση σκοπεύει να υιοθετήσει τις συστάσεις επιτροπής εμπειρογνωμόνων και πολιτικών, που συστάθηκε με εντολή της, ώστε να σταθεροποιηθεί το σύστημα χωρίς να οδηγηθεί είτε σε πτώση του επιπέδου των συντάξεων είτε σε μεγάλη, μακροπρόθεσμη αύξηση εισφορών για τους εργαζόμενους.
Μεταξύ των βασικών κατευθύνσεων περιλαμβάνεται η σταδιακή αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης στις επόμενες δεκαετίες, προσαρμοσμένη στο προσδόκιμο ζωής, καθώς και η εισαγωγή ενός επιπλέον στοιχείου που θα βασίζεται στις κεφαλαιαγορές, παράλληλα με το κρατικό συνταξιοδοτικό σκέλος.
Ιδιαίτερα έντονη συζήτηση αναμένεται να προκαλέσουν οι νέοι κανόνες για την αναρρωτική άδεια. Η κυβέρνηση βάζει τέλος στην πρακτική σύμφωνα με την οποία εργαζόμενοι μπορούσαν να δηλώνουν άρρωστοι έως και τρεις ημέρες χωρίς ιατρική εξέταση, ενώ θα περιοριστούν και οι περιπτώσεις έκδοσης βεβαίωσης μίας εβδομάδας χωρίς πραγματική επίσκεψη. Πλέον, οι εργοδότες θα έχουν τη δυνατότητα να ζητούν ιατρικό πιστοποιητικό από την πρώτη ημέρα.
Ο Μερτς έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι το ποσοστό αναρρωτικών αδειών στη Γερμανία είναι υπερβολικά υψηλό και πλήττει την παραγωγικότητα, θέση που βρίσκει υποστηρικτές στον επιχειρηματικό κόσμο αλλά και επικριτές που φοβούνται αυστηροποίηση εις βάρος των εργαζομένων.
Αγορά εργασίας: μεγαλύτερη ευελιξία με σαφέστερους κανόνες
Στο σκέλος της αγοράς εργασίας, το πακέτο δίνει στις επιχειρήσεις μεγαλύτερη ευχέρεια για συμβάσεις ορισμένου χρόνου έως και 48 μήνες για νέες προσλήψεις μέχρι το 2030.
Παράλληλα, προωθούνται πιο ευέλικτες ρυθμίσεις για απολύσεις με αποζημίωση σε περιπτώσεις πολύ υψηλών εισοδημάτων, με στόχο —όπως υποστηρίζει η κυβέρνηση— να μειωθούν οι τριβές και η αβεβαιότητα στις προσλήψεις.
Βιομηχανία, τεχνολογία και επενδύσεις: στόχος η ανταγωνιστικότητα
Η κυβέρνηση προτάσσει μέτρα στήριξης στρατηγικών κλάδων: αυτοκινητοβιομηχανία, χημικά, φαρμακευτικά, πράσινες τεχνολογίες, μηχανήματα, μπαταρίες, ημιαγωγοί και τεχνητή νοημοσύνη.
Το πλαίσιο «Deutschlandfonds» αναβαθμίζεται σε πιο στρατηγικό επενδυτικό όχημα με έμφαση στην ανθεκτικότητα, την ενέργεια και τις πρώτες ύλες, επιχειρώντας να κινητοποιήσει κεφάλαια εκεί όπου η Ευρώπη θέλει να μειώσει εξαρτήσεις.
Ενέργεια, υποδομές και εμπόριο: ταχύτητα και προστασία από αθέμιτο ανταγωνισμό
Στις υποδομές, κεντρικός στόχος είναι να μειωθεί στο μισό ο χρόνος υλοποίησης έργων επέκτασης του ηλεκτρικού δικτύου. Η βιομηχανία, επιπλέον, θα λάβει σαφέστερες εγγυήσεις για τα χρονοδιαγράμματα σύνδεσης, κάτι κρίσιμο για νέα εργοστάσια και ενεργοβόρες παραγωγές.
Στο εμπόριο, η Γερμανία ευθυγραμμίζεται με μια πιο «σκληρή» ευρωπαϊκή στάση απέναντι στο ντάμπινγκ και τις επιδοτήσεις, ενώ εξετάζονται και απαιτήσεις μεταφοράς τεχνολογίας σε στρατηγικούς τομείς για μη ευρωπαϊκές επενδύσεις.
Στέγαση και κοινωνικές παροχές: έλεγχος, κατασκευή και κανόνες
Το σχέδιο περιλαμβάνει τη δημιουργία ομοσπονδιακής εταιρείας στέγασης για την κατασκευή προσιτών κατοικιών, καθώς και χαλάρωση απαιτήσεων για στεγαστικά δάνεια ώστε να κινηθεί η αγορά ενυπόθηκης χρηματοδότησης.
Παράλληλα, ενισχύονται τα μέτρα κατά της κατάχρησης κοινωνικών παροχών μέσω μεγαλύτερης ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ αρχών και αυστηρότερης επιβολής.
Μείωση γραφειοκρατίας: το στοίχημα που κρίνει την εφαρμογή
Καθοριστικό στοιχείο του πακέτου είναι η απορρύθμιση και η μείωση γραφειοκρατίας: λιγότερες υποχρεώσεις αναφορών και τεκμηρίωσης, περιορισμός των απαιτήσεων δέουσας επιμέλειας στην αλυσίδα εφοδιασμού κυρίως για πολύ μεγάλες εταιρείες, καθώς και ο κανόνας «σιωπηρής έγκρισης» αιτήσεων μετά από τέσσερις μήνες, αν δεν υπάρξει παρέμβαση των αρχών.
Προβλέπεται επίσης στόχος μείωσης προσωπικού κατά 8% σε μεγάλο μέρος της ομοσπονδιακής διοίκησης—μια κίνηση που παρουσιάζεται ως εξορθολογισμός, αλλά μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις αν συνδεθεί με καθυστερήσεις σε υπηρεσίες.
Η κυβέρνηση θέλει να περάσει τα βασικά στοιχεία των 34 μέτρων από το κοινοβούλιο έως το τέλος του έτους. Αν τα καταφέρει, ο Μερτς θα έχει πετύχει κάτι περισσότερο από μια εξαγγελία: θα έχει δημιουργήσει ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής που συνδέει μειώσεις φόρων, αναμόρφωση του συνταξιοδοτικού και νέους κανόνες για την αναρρωτική άδεια με επενδύσεις, ενεργειακές υποδομές και λιγότερη γραφειοκρατία. Αν όμως η εφαρμογή καθυστερήσει ή «σπάσει» σε επιμέρους συγκρούσεις, το σχέδιο κινδυνεύει να ενισχύσει την κριτική πως η κυβέρνηση υπόσχεται πολλά και παραδίδει λίγα.
