Παρά τη μεγάλη κινητοποίηση της αστυνομίας και της χωροφυλακής, οι γαλλικές αρχές δεν κατάφεραν να αποτρέψουν τις εκτεταμένες λεηλασίες που σημειώθηκαν το Σαββατοκύριακο της 17ης και 18ης Οκτωβρίου. Τα επεισόδια εκδηλώθηκαν παράλληλα με τις διαδηλώσεις και επηρέασαν πολλές μεγάλες πόλεις, μεταξύ άλλων το Παρίσι, τη Λυών, τη Μασσαλία, το Μπορντώ, τη Νίκαια, τη Λιλ, το Μονπελιέ και τη Ρουέν.
Στο Παρίσι, ο σοσιαλιστής δήμαρχος Εμανουέλ Γκρεγκορί δήλωσε ότι «ολόκληροι δρόμοι λεηλατήθηκαν μεθοδικά». Παρόμοια εικόνα επικράτησε και στη Μασσαλία και τη Λυών, όπου ομάδες ταραξιών κινούνταν από κατάστημα σε κατάστημα, προκαλώντας ζημιές και αφαιρώντας εμπορεύματα. Το δίκτυο των Εμπορικών και Βιομηχανικών Επιμελητηρίων της Γαλλίας εκτίμησε ότι περισσότερες από 2.000 επιχειρήσεις επλήγησαν άμεσα, με τις συνολικές ζημιές να ανέρχονται σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.
Οι δήμαρχοι των μεγαλύτερων πόλεων ζήτησαν εξηγήσεις από την κυβέρνηση. Ο δήμαρχος της Μασσαλίας, Μπενουά Παγιάν, διερωτήθηκε γιατί επετράπη σε ανθρώπους να λεηλατούν καταστήματα χωρίς να αντιμετωπίζουν άμεσα τις συνέπειες του νόμου. Από την πλευρά του, ο Γκρεγκορί ανέφερε ότι σε ορισμένα σημεία οι βάνδαλοι μπορούσαν να μετακινούνται ελεύθερα, χωρίς να συναντούν αστυνομικές δυνάμεις.
Γιατί η αστυνομία δυσκολεύθηκε να αποτρέψει τις λεηλασίες στη Γαλλία
Η απάντηση βρίσκεται, σε μεγάλο βαθμό, στον τρόπο οργάνωσης των γαλλικών δυνάμεων ασφαλείας. Οι μονάδες CRS και οι αντίστοιχες μονάδες χωροφυλακής λειτουργούν ως συγκροτημένα σώματα και αναπτύσσονται κυρίως για τη διαχείριση μεγάλων συγκεντρώσεων και διαδηλώσεων. Δεν μπορούν να διασπαστούν εύκολα σε μικρές ομάδες, ενώ οι συλλήψεις δεν αποτελούν τον βασικό τους ρόλο.
Όπως εξηγεί ο Στανισλάς Γκοντόν, εκπρόσωπος του συνδικάτου Alliance, η κύρια αποστολή αυτών των μονάδων είναι να διασφαλίζουν την ομαλή διεξαγωγή των διαδηλώσεων και να απομακρύνουν όσους προκαλούν επεισόδια. Αν όλοι οι αστυνομικοί επικεντρώνονταν στις συλλήψεις, δεν θα υπήρχαν αρκετές δυνάμεις για να ελέγξουν το πλήθος και να αποτρέψουν μια γενικευμένη σύγκρουση.
Τις συλλήψεις αναλαμβάνουν κυρίως οι κινητές μονάδες, οι ειδικές ομάδες κατά της εγκληματικότητας, οι δυνάμεις ασφαλείας και παρέμβασης, καθώς και οι μοτοσικλετιστές των BRAV-M. Οι τελευταίες δημιουργήθηκαν στο Παρίσι το 2019, κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων των «Κίτρινων Γιλέκων», ώστε να μπορούν να επεμβαίνουν γρήγορα εναντίον μικρών και ιδιαίτερα κινητικών ομάδων.
Ωστόσο, σε πόλεις μεσαίου μεγέθους, όπως η Ανζέ και το Ρεΐμ, δεν υπάρχουν αντίστοιχες κινητές δυνάμεις. Εκεί, σημαντικό μέρος της ευθύνης αναλαμβάνει η δημοτική αστυνομία, η οποία όμως συχνά δεν είναι οπλισμένη και δεν διαθέτει την εκπαίδευση ή τον εξοπλισμό για να αντιμετωπίσει οργανωμένες ομάδες ταραξιών.
Η ταχύτητα και η διασπορά των ταραξιών
Οι αστυνομικοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με έναν μεγάλο αριθμό μικρών, διάσπαρτων ομάδων. Ο Ρούντι Μάνα, εκπρόσωπος του συνδικάτου Unsa, περιέγραψε την κατάσταση ως πρωτοφανή, ακόμη και για έμπειρους συναδέλφους του. Στη Μασσαλία, ειδικότερα, οι δυνάμεις ασφαλείας αντιμετώπισαν μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση, καθώς οι ταραξίες εμφανίζονταν ταυτόχρονα σε διαφορετικά σημεία του κέντρου.
Οι αριθμοί που δόθηκαν στη δημοσιότητα παρουσίασαν σημαντικές αποκλίσεις. Η αστυνομική διεύθυνση της περιοχής Bouches-du-Rhône έκανε λόγο για περισσότερα από 30.000 περιστατικά λεηλασίας, ενώ το δημαρχείο της Μασσαλίας υπολόγισε τα περιστατικά σε περίπου 1.500. Παρά τη διαφορά στις εκτιμήσεις, όλες οι πλευρές συμφώνησαν ότι η κλίμακα των επεισοδίων ήταν εξαιρετικά μεγάλη.
Στη Μασσαλία πραγματοποιήθηκαν 101 συλλήψεις, εκ των οποίων 74 αφορούσαν ενήλικες και 27 ανηλίκους. Σύμφωνα με τον εισαγγελέα, περίπου το 80% των υποθέσεων αφορούσε ομαδικές κλοπές με φθορά περιουσίας. Στο Παρίσι συνελήφθησαν περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, κυρίως για αδικήματα κατά της περιουσίας. Στη Λυών, η εισαγγελία ανακοίνωσε 199 συλλήψεις για κλοπές, ζημιές και αποδοχή προϊόντων εγκλήματος.
Ένα διαρκές παιχνίδι «γάτας και ποντικιού»
Ένας διοικητής της CRS εξήγησε ότι οι λεηλασίες απαιτούν άμεση αντίδραση. Οι ταραξίες, συνήθως νέοι και ιδιαίτερα ευκίνητοι, διασπείρονται αμέσως μόλις εμφανιστούν οι αστυνομικές δυνάμεις και στη συνέχεια συγκεντρώνονται ξανά σε άλλο σημείο. Με αυτόν τον τρόπο, οι αρχές αναγκάζονται να μετακινούνται συνεχώς, χωρίς να μπορούν να ελέγξουν ταυτόχρονα ολόκληρες περιοχές.
Η κινητικότητα αυτή αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που δυσχεραίνουν τις παρεμβάσεις. Ακόμη και αν είχαν αναπτυχθεί τρεις ή τέσσερις επιπλέον μονάδες, το αποτέλεσμα πιθανότατα δεν θα ήταν διαφορετικό. Σύμφωνα με εκπροσώπους των αστυνομικών συνδικάτων, θα χρειάζονταν δεκάδες επιπλέον μονάδες για να καλυφθούν όλα τα σημεία, κάτι πρακτικά αδύνατο.
Ο βαρύς εξοπλισμός των αστυνομικών περιορίζει επίσης την ταχύτητα των μετακινήσεών τους, αλλά οι συνδικαλιστές απορρίπτουν την ιδέα της κατάργησής του. Όπως υποστηρίζουν, οι αστυνομικοί χρειάζονται κράνη, ασπίδες και προστατευτικές στολές, καθώς αντιμετωπίζουν επιθέσεις με πέτρες, πυροτεχνήματα και άλλα αντικείμενα. Χωρίς αυτόν τον εξοπλισμό, οι τραυματισμοί θα ήταν πιθανότατα πολύ περισσότεροι.
Η αργή διαδικασία των συλλήψεων
Μια σύλληψη δεν ολοκληρώνεται στο σημείο όπου εντοπίζεται ένας ύποπτος. Ο συλληφθείς πρέπει να μεταφερθεί σε αστυνομικό τμήμα, να αναλάβει την υπόθεση αξιωματικός της δικαστικής αστυνομίας και να συνταχθεί λεπτομερής αναφορά για τα γεγονότα. Στη συνέχεια αποφασίζεται αν ο ύποπτος θα αφεθεί ελεύθερος, θα τεθεί υπό κράτηση ή θα κληθεί να απολογηθεί σε μεταγενέστερη ημερομηνία.
Η διαδικασία αυτή απαιτεί χρόνο και προσωπικό. Κάθε αστυνομικός που ασχολείται με μια αναφορά ή με την κράτηση ενός συλληφθέντος παύει προσωρινά να βρίσκεται στον δρόμο. Έτσι δημιουργείται ένα σημαντικό κενό στις επιχειρησιακές δυνάμεις, ειδικά όταν οι συλλήψεις πραγματοποιούνται μαζικά.
Εκπρόσωποι των αστυνομικών συνδικάτων υποστηρίζουν ότι η δικαστική αστυνομία αντιμετωπίζει έλλειψη περίπου 2.000 έως 2.500 ανακριτών. Οι καθυστερήσεις στα τμήματα και η αδυναμία άμεσης επεξεργασίας όλων των υποθέσεων είχαν ως αποτέλεσμα ορισμένοι συλληφθέντες να αφεθούν ελεύθεροι ή να κληθούν να παρουσιαστούν αργότερα.
Το ζήτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο τον αριθμό των αστυνομικών στους δρόμους. Αφορά ολόκληρη την αλυσίδα ασφαλείας και δικαιοσύνης: την πρόληψη, την επέμβαση, τη σύλληψη, την ανάκριση και την απονομή δικαιοσύνης. Οι λεηλασίες στη Γαλλία ανέδειξαν τα όρια ενός συστήματος που βρέθηκε αντιμέτωπο με ταυτόχρονες, γρήγορες και διάσπαρτες επιθέσεις. Για να αποτραπούν παρόμοια φαινόμενα στο μέλλον, δεν αρκεί η ανάπτυξη περισσότερων δυνάμεων στους δρόμους· απαιτείται καλύτερος συντονισμός, περισσότερες κινητές μονάδες και ενίσχυση της δικαστικής αστυνομίας.
