Όταν ξεκίνησε τον Φεβρουάριο η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, το CNN ανέφερε μια βασική αρχή της κλασικής στρατιωτικής θεωρίας.
Αν ένας ηγέτης -στην περίπτωση αυτή ο Ντόναλντ Τραμπ– δεν έχει σαφή εικόνα στο μυαλό του σχετικά με τους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν πριν από την έναρξη μιας στρατιωτικής επιχείρησης, οι στόχοι θα καθοριστούν για λογαριασμό του και όχι με τον τρόπο που ο ίδιος θα περίμενε.
Αυτό το έχει πει ο Καρλ φον Κλάουζεβιτς, θεωρητικός του 19ου αιώνα που μάλλον θα στριφογυρίζει στον τάφο του, λέει το CNN, δεδομένων των γεγονότων που εκτυλίσσονται στη Μέση Ανατολή.
Ούτε το Ισραήλ ούτε οι ΗΠΑ καθόρισαν με ακρίβεια τους στόχους που έπρεπε να επιτευχθούν όταν ξεκίνησε η επίθεση εναντίον του Ιράν πριν από σχεδόν πέντε μήνες.
Ο Τραμπ μίλησε για αλλαγή καθεστώτος, καθώς και για την αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και την εξάλειψη του πυρηνικού υλικού που είχε απομείνει από τις αεροπορικές επιδρομές που είχε διατάξει το περασμένο καλοκαίρι. Το Ιράν αντέδρασε επιτιθέμενο σε χώρες σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, καθώς και σε εμπορικά πλοία που διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ, το κανάλι που αντιπροσωπεύει το 20% του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας.
Σήμερα, ο κύριος στόχος των ΗΠΑ είναι να ανοίξουν τα Στενά, ένας στόχος που — όπως ίσως θα είχε προειδοποιήσει ο Κλάουζεβιτς — δεν ήταν καν στο τραπέζι όταν ξεκίνησε ο πόλεμος.
Επιστροφή στο μέλλον
Οι ΗΠΑ και το Ιράν πλησιάζουν στο μέσο της περιόδου (30 ημέρες) ενός Μνημονίου Κατανόησης (MoU) διάρκειας 60 ημερών, το οποίο υπεγράφη από τον Τραμπ και τον πρόεδρο του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν.
Το εν λόγω έγγραφο υποτίθεται ότι παραχωρούσε στο Ιράν ελαφρύνσεις των κυρώσεων ως αντάλλαγμα για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, σύμφωνα με τους όρους του, το έγγραφο φαίνεται να παραχωρεί στο Ιράν το δικαίωμα να καθορίζει τις ρυθμίσεις που θα ισχύουν στο Στενό κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.
Την περασμένη εβδομάδα, ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη έπληξαν δύο πλοία, ένα από το Κατάρ που μετέφερε υγροποιημένο φυσικό αέριο και ένα άλλο από τη Σαουδική Αραβία που μετέφερε αργό πετρέλαιο.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ιράν μετέφερε το μήνυμα ότι οι επιθέσεις ήταν λάθος. Κάποιοι ισχυρίστηκαν μάλιστα ότι οι επιθέσεις αυτές αντανακλούσαν μια εσωτερική διαμάχη εξουσίας στο εσωτερικό της Τεχεράνης μεταξύ εκείνων που επιδιώκουν να διατηρήσουν το Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) ανέπαφο και εκείνων που είναι διατεθειμένοι να διακινδυνεύσουν μια περαιτέρω κλιμάκωση της έντασης με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Τραμπ διέταξε αμέσως αντίποινα με αεροπορικά χτυπήματα για να επιβάλει την αμερικανική ερμηνεία του Μνημονίου Κατανόησης, τα οποία ακολούθησαν περαιτέρω ιρανικές επιθέσεις εναντίον πλοίων και στη συνέχεια, αυτή την εβδομάδα, η συμφωνία κατέρρευσε εντελώς.
Τη Δευτέρα, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι επέβαλε εκ νέου αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια και δήλωσε ότι οι ΗΠΑ ήταν έτοιμες να αναλάβουν τον ρόλο του «φύλακα» των Στενών με αντάλλαγμα κάποια μορφή πληρωμής.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν έναν ακόμη γύρο αεροπορικών επιθέσεων εντός του Ιράν, ενώ το Ιράν έπληξε δύο ακόμη εμπορικά πλοία ανοικτά των ακτών των ΗΑΕ, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένα μέλος του πληρώματος από την Ινδία.
Μέχρι να ηρεμήσουν τα πράγματα, λίγα πλοία ενδέχεται να διακινδυνεύσουν να περάσουν από το Ορμούζ, με αποτέλεσμα οι τιμές του πετρελαίου να αρχίσουν να ανεβαίνουν και πάλι. Αυτό θα μπορούσε να αυξήσει την πίεση προς τον Λευκό Οίκο να κάνει μια νέα προσπάθεια για το Μνημόνιο Συνεργασίας.
Έτσι, οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν επιστρέψει ακριβώς στην κατάσταση που επικρατούσε πριν από την υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης.
Το πλεονεκτήματα του Ιράν
Το Ιράν φαίνεται να υπολογίζει ότι η πίεση που ασκεί στο Ορμούζ θα αναγκάσει τις ΗΠΑ να εγκαταλείψουν εντελώς την προσπάθεια, δημιουργώντας έτσι μια νέα ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, με την Τεχεράνη να ελέγχει ουσιαστικά ένα παγκόσμιο στρατηγικό πέρασμα.
Οι ΗΠΑ φαίνεται να στοιχηματίζουν ότι η νέα πίεση προς το Ιράν θα το αναγκάσει να υποχωρήσει και να επιτρέψει την αδιάκοπη ροή του εμπορίου που υπήρχε πριν από την έναρξη του πολέμου.
Σε αυτή την εξίσωση, το Ιράν έχει δύο πλεονεκτήματα, ένα αρχαίο και ένα σύγχρονο. Το αρχαίο πλεονέκτημά του είναι η φυσική δύναμη του εδάφους — συχνά ο καλύτερος πόρος για έναν αμυνόμενο. Το Ιράν αξιοποιεί τη γεωγραφική του θέση για να αναγκάσει τις ΗΠΑ να εμπλακούν σε μια ασύμμετρη αναμέτρηση και να εξουδετερώσει τα πλεονεκτήματα της σκληρής δύναμης της Ουάσιγκτον.
Το σύγχρονο πλεονέκτημά του είναι ο πόλεμος με drones, και συγκεκριμένα τα ιρανικά drones τύπου «Shahed», τα οποία είναι φθηνά στην παραγωγή και μπορούν να διανύσουν πάνω από 1.000 μίλια για να χτυπήσουν ένα πετρελαιοφόρο που κινείται αργά στο σκοτάδι της νύχτας. Τα drones μπορούν να καταρριφθούν και να εκτραπούν, αλλά αρκεί μία μόνο επίθεση — ή ακόμη και η απειλή επίθεσης — για να σταματήσει η εμπορική κυκλοφορία.
Αυτά τα δύο πλεονεκτήματα — το αρχαίο και το σύγχρονο — ευνοούν το Ιράν, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Επίσης, περιορίζουν τις επιλογές των ΗΠΑ, αν αυτές επιδιώκουν να εγγυηθούν πραγματικά την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων.
Πώς οι ΗΠΑ μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν υπέρ τους
Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, τα πλεονεκτήματα ενδέχεται να γείρουν υπέρ της Ουάσινγκτον για τέσσερις λόγους.
Πρώτον, τα κράτη του Κόλπου είναι ενωμένα στην απόρριψη των διεκδικήσεων του Ιράν επί των Στενών και συνεργάζονται όλο και περισσότερο με τις ΗΠΑ προκειμένου να διασφαλίσουν ότι αυτή η σύγκρουση δεν θα καταλήξει με το Ιράν να ελέγχει τη δίοδο.
Δεύτερον, η οικονομία του Ιράν παραμένει σε δυσχερή κατάσταση και ένας παρατεταμένος αποκλεισμός θα επιτείνει την πίεση στους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων, καθώς και στον ιρανικό λαό που απαιτεί αλλαγή.
Τρίτον, ο εναέριος χώρος του Ιράν παραμένει ελάχιστα προστατευμένος και οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις μπορούν να επιτεθούν κατά βούληση, με μοναδικό περιορισμό τον αριθμό των γνωστών στόχων.
Τέλος, με κάθε εβδομάδα που περνά, σημειώνεται πρόοδος στη διαφοροποίηση των εξαγωγικών διαδρομών, μειώνοντας έτσι την παγκόσμια εξάρτηση από το στενό. Τα ΗΑΕ ανακοίνωσαν αυτή την εβδομάδα νέα σχέδια για λιμάνια και υποδομές που θα παρακάμπτουν τα Στενά, αξιοποιώντας έργα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Η μείωση της ικανότητας του Ιράν να κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία μέσω του στενού θα περιόριζε την κύρια πηγή επιρροής του.
«Δεν υπάρχει εύκολο μονοπάτι»
Το αν οι ΗΠΑ θα μπορέσουν να διατηρήσουν μια παρατεταμένη εκστρατεία στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης θα εξαρτηθεί τελικά από την παγκόσμια τιμή του πετρελαίου και άλλων προϊόντων που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ — όπως τα λιπάσματα και το υγροποιημένο φυσικό αέριο — σε εβδομαδιαία βάση.
Το CNN προβλέπει ένα καλοκαίρι με αμοιβαίες στρατιωτικές επιθέσεις, ανοιχτούς παρασκηνιακούς διαύλους για διπλωματία, περιστασιακή μείωση της έντασης και, στη συνέχεια, νέες εξάρσεις σε άλλες περιπτώσεις. Άλλωστε, αυτό είναι το μοτίβο που ακολουθεί το Ιράν εδώ και πολλές δεκαετίες — ιδίως όσον αφορά τις επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στρατευμάτων στο Ιράκ, τη Συρία ή αλλού.
Η Ουάσινγκτον έχει χρησιμοποιήσει τη στρατιωτική δύναμη για να αποτρέψει τέτοιες επιθέσεις, τη διπλωματία για να τις περιορίσει και έναν συνδυασμό και των δύο για να αποκλιμακώσει την κατάσταση όταν είναι απαραίτητο. Όσο οι Φρουροί της Επανάστασης είναι στην εξουσία στην Τεχεράνη, η διπλωματία προσφέρει, στην καλύτερη περίπτωση, περιορισμένες και τακτικές συμφωνίες.
Το ίδιο σενάριο εκτυλίσσεται τώρα στα Στενά του Ορμούζ, αν και με πολύ ευρύτερες επιπτώσεις.
Απρόβλεπτοι παράγοντες
Η κατάσταση θα μπορούσε επίσης να επιδεινωθεί.
Οι Χούθι διατηρούν την ικανότητα να κλείσουν τη Θάλασσα της Ερυθράς Θάλασσας, ενώ τη Δευτέρα αντάλλαξαν πυρά με τη Σαουδική Αραβία — θέτοντας σε δοκιμασία την εύθραυστη εκεχειρία στην Αραβική Χερσόνησο.
Η απώλεια της Ερυθράς Θάλασσας και των Στενών του Ορμούζ θα επιβάρυνε περαιτέρω τη μακροοικονομία και θα ασκούσε πίεση στην Ουάσινγκτον. Ταυτόχρονα, η ικανότητα και η προθυμία του Ιράν να στοχεύει πολιτικά πλοία με drones και πυραύλους σε δύο διεθνή στρατηγικά σημεία υπογραμμίζει την υποκείμενη φύση του προβλήματος με το ιρανικό καθεστώς.
Προετοιμάζεται για αυτά τα σενάρια εδώ και χρόνια και οι νέοι ηγέτες του πιστεύουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες τελικά θα υποχωρήσουν. Μέχρι στιγμής, ο Τραμπ έχει αποδείξει ότι αυτή η πρόβλεψη είναι λανθασμένη.
