Για δεκαετίες, ο περιβαλλοντολόγος Λούκας Τσιάπε προειδοποιούσε ότι η αντικατάσταση των ιθαγενών δέντρων στην οροσειρά των Άνδεων με εύφλεκτα ξένα πεύκα ήταν συνταγή για καταστροφή.
Στις αρχές Ιανουαρίου, οι φλόγες κατέκαψαν τον λόφο Πιρκ και πλησίασαν το σπίτι του στην πόλη Επουγιέν της Παταγονίας, στην Αργεντινή, όπου ζούσε από τη δεκαετία του 1970. Τριάντα άτομα με έξι αντλίες πάλεψαν για ώρες, με σωλήνες που εκτείνονταν για χιλιόμετρα, αλλά «δεν υπήρχε τρόπος».
«Έπρεπε να πετάξουμε όλο τον εξοπλισμό μας στο ρέμα και να φύγουμε από εκεί», λέει καθώς θυμάται τη φυγή του, ενώ η κόλαση καταβρόχθιζε το σπίτι του. «Ο δράκος μας κυνήγησε μέχρι να περάσουμε το ποτάμι και έπρεπε να τρέξουμε ανάμεσα σε δύο στήλες φωτιάς κατά μήκος ενός μονοπατιού πλάτους μόλις ενός χιλιομέτρου».
Από τις 5 Ιανουαρίου, περισσότερα από 90.000 στρέμματα φυσικών δασών, λιβαδιών, χωριών και τουριστικών θερέτρων στην Παταγονία έχουν καταστραφεί από πυρκαγιές, κυρίως στη νότια επαρχία Τσουμπούτ της Αργεντινής, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Έκτακτης Ανάγκης (AFE). Η Greenpeace αναφέρει ότι η έκταση της πληγείσας περιοχής υπερβαίνει τις 99.000 στρέμματα.
Οι πυρκαγιές πλήττουν επίσης τη Χιλή, με τουλάχιστον 18 νεκρούς αυτό το μήνα. Περιβαλλοντικές οργανώσεις και εργαζόμενοι αποδίδουν την ευθύνη στις ακραίες καιρικές συνθήκες, τις οποίες οι επιστήμονες συνδέουν με την κλιματική κρίση και τις περικοπές στους εθνικούς προϋπολογισμούς για την πρόληψη πυρκαγιών.
«Υπήρξε μια σύμπτωση πολλών κλιματικών παραγόντων», λέει ο Αντρές Νάπολι, διευθυντής του Ιδρύματος Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων (Farn). «Φέτος δεν είχαμε αρκετές χιονοπτώσεις, τα επίπεδα υγρασίας είναι χαμηλά και υπάρχει μεγάλη συσσώρευση εύφλεκτων στοιχείων στο δάσος» – αναφερόμενος στις μονοκαλλιέργειες πεύκων, που λειτουργούν ως «βαρέλια πυρίτιδας».
Οι πρόσφατες βροχοπτώσεις και οι προσπάθειες των πυροσβεστών έφεραν προσωρινή ανακούφιση, αλλά οι πυρκαγιές επανήλθαν μετά από ένα παρατεταμένο κύμα καύσωνα και ισχυρούς ανέμους.
Η κυβέρνηση του προέδρου Χαβιέ Μιλέι έχει συστηματικά μειώσει τη χρηματοδότηση της Εθικής Υπηρεσίας Διαχείρισης Πυρκαγιών (SNMF), με αποτέλεσμα τη μείωση κατά 81% του προϋπολογισμού του περασμένου έτους.
Οι προσπάθειες πρόληψης, όπως η κατασκευή αντιπυρικών ζωνών και η συμμετοχή της κοινότητας, έχουν παρεμποδιστεί, με τους πυροσβέστες να αναγκάζονται να εργάζονται σε κακές συνθήκες και με χαμηλούς μισθούς.
Ο Αλέχο Φαρτζούμε, εκπρόσωπος του συνδικάτου των εθνικών πάρκων, λέει ότι οι μηνιαίοι μισθοί των πυροσβεστών κυμαίνονται από 650.000 έως 850.000 πέσος (386-506 λίρες). Σύμφωνα με κυβερνητικές στατιστικές, το όριο της φτώχειας για μια τετραμελή οικογένεια 517 ευρώ το μήνα.
Οι περικοπές στον προϋπολογισμό, λέει ο Νάπολι, επηρεάζουν επίσης τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και την αεροπορική υποστήριξη, με τις ώρες πτήσης των πυροσβεστικών αεροσκαφών να μειώνονται 5.100 σε 3.100.
Οι κοινότητες της περιοχής σχηματίζουν τις δικές τους πυροσβεστικές ομάδες για να συνεργαστούν με τις επίσημες. «Χρησιμοποιούμε αλυσοπρίονα, τσουγκράνες, σωλήνες, αντλίες – αντικείμενα καθημερινής χρήσης», λέει ο Ντιέγκο Καλφουκέο, καλλιεργητής βατόμουρων.
Ο Τσιάπε λέει ότι η αλληλεγγύη υπερισχύει της γραφειοκρατίας και των κοινωνικών τάξεων. «Θα δείτε κάποιον πλούσιο τύπο, όλο λάσπη, να μεταφέρει μια αντλία σε ένα εντυπωσιακό φορτηγό 4×4», προσθέτει.
Την περασμένη εβδομάδα, ο Μιλέι – ο οποίος δεν ταξίδεψε στην πληγείσα περιοχή – δημοσίευσε εικόνα που δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη, με τον εαυτό του να σφίγγει τα χέρια των πυροσβεστών στο Instagram, αποκαλώντας τους «ήρωες». «Είναι λίγο υποκριτικό και κυνικό», λέει ένας τοπικός πυροσβέστης, ο Ερνάν Μοντίνο, προσθέτοντας ότι πολλοί από τους συναδέλφους του πρέπει να αναλάβουν άλλες δουλειές για να τα βγάλουν πέρα.
Σύμφωνα με τον Ερνάν Τζιαρντίνι, συντονιστή δασών στη Greenpeace, η κυβερνητική πολιτική ευθυγραμμίζεται πλέον με τους ισχυρισμούς του Μιλέι ότι δεν υπάρχει ανθρωπογενής κλιματική κρίση.
«Αφαίρεσε τη χρηματοδότηση από τον νόμο για τα δάση, η οποία αποτελεί μέρος των κονδυλίων που διατίθενται στις επαρχίες για τη φροντίδα των αυτοφυών δασών και χρησιμοποιείται από τις επαρχίες της Παταγονίας για πολλά συναφή ζητήματα, όπως οι πυρκαγιές», λέει. «Η Αργεντινή συγκαταλέγεται μεταξύ των 15 χωρών με τη μεγαλύτερη αποδάσωση παγκοσμίως».
Η κρίση έχει πυροδοτήσει αβάσιμες θεωρίες και αναζήτηση αποδιοπομπαίων τράγων, με την κυβέρνηση να προωθεί την αφήγηση ότι μια ομάδα αυτόχθονων πληθυσμών στη Χιλή και την Αργεντινή, οι Μαπούτσε, είναι υπεύθυνοι. Την περασμένη εβδομάδα, ο υπουργός εθνικής ασφάλειας ισχυρίστηκε στο X ότι «τα προκαταρκτικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι αυτά τα εγκλήματα συνδέονται με τρομοκρατικές ομάδες που αυτοαποκαλούνται Μαπούτσε».
«Αν υπάρχει ένας λαός που υπερασπίζεται το έδαφός του και θέτει όρια σε αυτόν τον εκμεταλλευτικό καπιταλισμό, αυτός είναι ο λαός των Μαπούτσε», λέει ο Μάουρο Μιλλάν, ηγέτης των Μαπούτσε από την κοινότητα Πιλάν Μαχουίζα, κοντά στο εθνικό πάρκο Λος Αλερσές, το οποίο επίσης επλήγη από τις πυρκαγιές.
Ο Μιλλάν λέει ότι η κυβέρνηση «επαναλαμβάνει την παράλογη θεωρία των Μαπούτσε ως εμπρηστών», αλλά ότι «κανείς δεν τους πιστεύει πια». Πέρυσι, λέει, η αστυνομία έκανε έφοδο στην κοινότητά του λόγω παρόμοιων κατηγοριών, αλλά η υπόθεση αποσύρθηκε.
Οι κοινότητες Μαπούτσε δεν είναι οι μόνες που κατηγορούνται. Ορισμένοι πολιτικοί και σχολιαστές των μέσων ενημέρωσης έχουν κατηγορήσει Ισραηλινούς πολίτες και ακόμη και την ισραηλινή κυβέρνηση, αναβιώνοντας μια παλιά αντισημιτική θεωρία συνωμοσίας, το «Σχέδιο Αντίνια», το οποίο ισχυρίζεται ότι οι Εβραίοι θέλουν να ιδρύσουν ένα κράτος στην Παταγονία.
Ο Φακούντο Μίλμαν, ειδικός στην εβραϊκή κουλτούρα, λέει ότι η θεωρία δημιουργήθηκε από συμπαθούντες των ναζί, συμπεριλαμβανομένων των γιων του Άντολφ Άιχμαν, ενός από τους αρχιτέκτονες του Ολοκαυτώματος που συνελήφθη από ισραηλινούς πράκτορες στο Μπουένος Άιρες το 1960. Ο Μίλμαν λέει ότι ο λόγος αυτός περιοριζόταν για πολύ καιρό στους κύκλους της ακροδεξιάς, αλλά τώρα χρησιμοποιείται και από ανθρώπους που αντιτίθενται στον Μιλέι.
Ο Κάρλος Ντίαζ Μάγιερ, ο εισαγγελέας που ερευνά τις πυρκαγιές, επιβεβαιώνει ότι η υπόθεση εργασίας είναι ότι τουλάχιστον μερικές από τις πυρκαγιές δεν ήταν «φυσικές», προσθέτοντας: «Βρήκαμε επιταχυντικά στο σημείο όπου πιθανότατα ξεκίνησε η πυρκαγιά».
Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι η εισαγγελία του Τσουμπούτ δεν βρήκε στοιχεία που να υποδηλώνουν τις κατηγορίες εναντίον των Μαπούτσε ή των Ισραηλινών.
«Αυτές είναι θεωρίες συνωμοσίας που δεν έχουν καμία βάση. Δεν συσχετίζονται με τίποτα στην πραγματικότητα», λέει ο Τζιαρντίνι.
Οι συνέπειες των πυρκαγιών, σύμφωνα με τον Νάπολι, είναι εμφανείς και θα είναι μακροχρόνιες. «Μιλάμε για μια περιοχή με εξαιρετική βιοποικιλότητα, με μέρη που έχουν χαρακτηριστεί και ως προστατευόμενες περιοχές για τη διατήρηση του ελαφιού huemul», λέει, τονίζοντας ότι η στέγαση, η εργασία και η υγεία του τοπικού πληθυσμού θα επηρεαστούν σοβαρά.
«Τα δέντρα θα παραμείνουν όρθια», λέει, «αλλά η γη θα μείνει στάχτη».
Πηγή: theguardian.com
