Εδώ και χρόνια, γονείς, πολιτικοί και ειδικοί ψυχικής υγείας κατηγορούν πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok και το Snapchat για την αύξηση του άγχους και της κατάθλιψης στους εφήβους. Ωστόσο, μια νέα μελέτη που παρακολούθησε περισσότερους από 25.000 εφήβους δείχνει ότι αυτή η εξήγηση ίσως είναι υπεραπλουστευμένη.
Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ μελέτησαν επί τριετία 25.629 εφήβους στην περιοχή του Μάντσεστερ, καταγράφοντας σε ετήσια βάση τη χρήση κοινωνικών δικτύων και βιντεοπαιχνιδιών, καθώς και δείκτες ψυχικής υγείας. Οι συμμετέχοντες ήταν περίπου 12 ετών στην έναρξη της μελέτης, με ισόποσο αριθμό αγοριών και κοριτσιών.
Η μελέτη έδειξε ότι ο χρόνος που περνούσαν οι συμμετέχοντες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν συνδεόταν με την εμφάνιση άγχους ή κατάθλιψης έναν χρόνο αργότερα. Το ίδιο ίσχυε και για τα βιντεοπαιχνίδια. Ακόμη και όταν διαχωρίστηκε η ενεργητική χρήση (ανάρτηση, συνομιλία) από την παθητική (σκρόλινγκ), τα αποτελέσματα παρέμειναν ουσιαστικά τα ίδια.
«Τα ευρήματα αυτής της μελέτης δεν υποστηρίζουν την ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι η χρήση τεχνολογίας από τους εφήβους είναι κύριος αιτιολογικός παράγοντας για τις δυσκολίες ψυχικής υγείας τους», ανέφεραν οι ερευνητές σε άρθρο τους στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Public Health.
Γιατί οι ανησυχίες φαίνονταν λογικές
Οι ανησυχίες για τα κοινωνικά δίκτυα φαίνονταν βάσιμες. Περίπου το 22,6% των παιδιών 11-16 ετών στην Αγγλία εμφανίζουν κάποια ψυχική διαταραχή, ιδιαίτερα τα κορίτσια. Η κορύφωση εμφανίζεται γύρω στα 14,5 χρόνια, μια περίοδος που συμπίπτει με την εξάπλωση των smartphones. Το Instagram έχει δεχθεί κριτική για τις επιπτώσεις του στην εικόνα σώματος και τη γενική ευημερία. Μάλιστα, κάποιες χώρες έχουν εξετάσει περιορισμούς στην πρόσβαση των εφήβων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Προηγούμενες μελέτες βρήκαν συσχετισμούς ανάμεσα στη βαριά χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τα συμπτώματα ψυχικής υγείας, ενώ οι ίδιοι οι έφηβοι αναφέρουν ότι αισθάνονται χειρότερα μετά από ορισμένες διαδικτυακές εμπειρίες. Όμως, συσχέτιση δεν σημαίνει αιτιότητα. Δύο γεγονότα που συμβαίνουν μαζί δεν σημαίνουν ότι το ένα προκαλεί το άλλο.
Μια πιο προσεκτική ματιά στην αιτιότητα
Σε αντίθεση με προηγούμενες μελέτες, η μελέτη του Μάντσεστερ παρακολούθησε τους ίδιους εφήβους για τρία χρόνια, επιτρέποντας στους ερευνητές να δουν αν η αύξηση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης οδηγούσε σε επιδείνωση της ψυχικής υγείας ή αν η μείωσή της τη βελτίωνε. Οι έφηβοι ανέφεραν πόσες ώρες αφιέρωναν σε TikTok, Instagram και Snapchat και αν η χρήση ήταν ενεργητική ή παθητική. Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης τη συχνότητα με την οποία οι έφηβοι έπαιζαν βιντεοπαιχνίδια και τα συμπτώματα ψυχικής υγείας που μπορεί να βίωναν, όπως άγχος και θλίψη.
Η παρακολούθηση αλλαγών με την πάροδο του χρόνου είναι κρίσιμη. Ορισμένοι έφηβοι μπορεί να είναι φυσικά αγχώδεις και βαρείς χρήστες μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αλλά αυτό δεν αποδεικνύει ότι οι πλατφόρμες προκαλούν άγχος. Στη μελέτη παρατηρήθηκαν δύο μοτίβα, αλλά κανένα δεν επιβεβαίωσε την υπόθεση ότι η τεχνολογία βλάπτει την ψυχική υγεία των εφήβων. Στα κορίτσια, όσες έπαιζαν περισσότερα βιντεοπαιχνίδια το 2022 περνούσαν λιγότερο χρόνο στα κοινωνικά δίκτυα το 2023. Όσα αγόρια εμφάνιζαν άγχος ή κατάθλιψη το 2022 έπαιζαν λιγότερα βιντεοπαιχνίδια το 2023. Το εύρημα των αγοριών υποδηλώνει ότι τα προβλήματα ψυχικής υγείας μπορεί να οδηγούν τους εφήβους να αποφεύγουν δραστηριότητες που προηγουμένως απολάμβαναν, αντί η τεχνολογία να προκαλεί τα προβλήματα.
Η ευρύτερη εικόνα
Αν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι ο κύριος παράγοντας, ποιοι είναι; Η μελέτη δεν μπορεί να δώσει οριστική απάντηση, αλλά πιθανοί παράγοντες περιλαμβάνουν την πίεση στο σχολείο, την οικονομική αβεβαιότητα, το άγχος για την κλιματική αλλαγή ή τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση που οδηγεί σε περισσότερες διαγνώσεις. Η μελέτη δεν αποκλείει βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις, όπως άμεσο άγχος από διαδικτυακό εκφοβισμό, ενώ διαφορετικές πλατφόρμες μπορεί να έχουν διαφορετικές επιπτώσεις και οι δηλωμένες ώρες χρήσης δεν αντιστοιχούν πάντα στην πραγματικότητα.
Παρά αυτούς τους περιορισμούς, η μελέτη παρέχει ισχυρά στοιχεία ότι η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δεν αποτελεί αξιόπιστο δείκτη μελλοντικών προβλημάτων ψυχικής υγείας. Αυτό σημαίνει ότι οι κανονισμοί ή οι γονικοί περιορισμοί που εστιάζουν αποκλειστικά στα κοινωνικά δίκτυα ίσως στοχεύουν λάθος αίτιο.
Ανησυχίες από ειδικούς υγείας στη Βρετανία
Ωστόσο, η Ακαδημία Ιατρικών Βασιλικών Κολλεγίων στη Βρετανία προειδοποιεί για την έκθεση των παιδιών σε οθόνες και επιβλαβές περιεχόμενο, επισημαίνοντας τις επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία. Κλινικοί γιατροί έχουν αναφέρει «φρικιαστικές» περιπτώσεις υπερβολικής χρήσης, οδηγώντας την ακαδημία στη συλλογή στοιχείων και την έκδοση οδηγιών για την αντιμετώπιση των βλαβών που προκαλεί η τεχνολογία.
Οι κυβερνητικές προσπάθειες βρίσκονται σε εξέλιξη για τη ρύθμιση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για τους νεότερους χρήστες. Οι επιλογές που εξετάζονται περιλαμβάνουν απαγορεύσεις, χρονικούς περιορισμούς ή αλγοριθμικούς ελέγχους. Η Αυστραλία έχει ήδη απαγορεύσει σε άτομα κάτω των 16 ετών να έχουν λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ άλλες χώρες, όπως η Γαλλία, η Δανία, η Νορβηγία και η Μαλαισία, διερευνούν παρόμοια μέτρα.
Οι οργανισμοί για την ασφάλεια των παιδιών προειδοποιούν ότι οι γενικές απαγορεύσεις μπορεί να έχουν ακούσιες συνέπειες. Μια κοινή δήλωση 43 φιλανθρωπικών οργανώσεων, προειδοποίησε ότι τέτοια μέτρα ενέχουν τον κίνδυνο να οδηγήσουν τους εφήβους σε μη ρυθμιζόμενους διαδικτυακούς χώρους, καθιστώντας τους ενδεχομένως λιγότερο ασφαλείς.
Τα αυξανόμενα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης στους εφήβους πιθανότατα οφείλονται σε ένα σύνθετο μείγμα κοινωνικών, περιβαλλοντικών και προσωπικών παραγόντων. Οι γονείς, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι επαγγελματίες υγείας ίσως χρειαστεί να κοιτάξουν πέρα από τις οθόνες για να αντιμετωπίσουν τις πραγματικές αιτίες, παρακολουθώντας παράλληλα την ασφάλεια στο διαδίκτυο και υποστηρίζοντας τη θετική ψηφιακή συμμετοχή.
Πηγή: Studyfinds, Skynews
