Καθώς ο πόλεμος στο Ιράν κλιμακώνεται, η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής αντιμετωπίζει μια νέα, υπαρξιακή απειλή που δεν είναι άλλη την ευπάθεια των υποδομών ύδρευσης, γεγονός που μπορεί να καταστήσει το νερό εξίσου κρίσιμο αγαθό με το πετρέλαιο.
Οι άνυδρες αραβικές χώρες του Κόλπου βασίζονται όλο και περισσότερο στην αφαλάτωση, η οποία παρέχει το 90% ή και περισσότερο της παροχής πόσιμου νερού για το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και το Κατάρ, και σχεδόν το ίδιο ποσοστό για το Ομάν. Για τη Σαουδική Αραβία το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 70%, και περίπου στο 40% στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ).
Αυτό έχει δημιουργήσει μια «επικίνδυνη νέα σειρά ευπαθειών» για τις χώρες του Κόλπου, σύμφωνα με τον Πίτερ Σβαρτστάιν του Stimson Centre, ενός αμερικανικού think-tank. Οι ταχέως αυξανόμενοι πληθυσμοί τους και οι βιομηχανίες τους που έχουν μεγάλη ανάγκη νερού βασίζονται πλέον στην ομαλή λειτουργία «μιας χούφτας υποδομών ύδρευσης», εξηγεί μιλώντας στον Economist. Αυτές οι αραβικές χώρες εξαρτώνται από χιλιάδες εγκαταστάσεις, οι πιο παραγωγικές από τις οποίες βρίσκονται κατά μήκος της ακτής. Αυτό τις θέτει σε εύκολη εμβέλεια ιρανικών πυραύλων και drones.
Οι κίνδυνοι σε περίπτωση πολέμου είναι προφανείς. Ένα αμερικανικό διπλωματικό τηλεγράφημα που συντάχθηκε το 2008 και δημοσιεύθηκε από το WikiLeaks σημείωνε ότι μόνο το εργοστάσιο αφαλάτωσης του Τζουμπάιλ τροφοδοτούσε τότε το Ριάντ, την πρωτεύουσα του βασιλείου, με πάνω από το 90% του πόσιμου νερού του. Αν οι αγωγοί του ή η ενεργειακή υποδομή γύρω του δέχονταν πλήγμα, η πόλη θα έπρεπε να εκκενωθεί μέσα σε μια εβδομάδα. Αν συνέβαινε αυτό, κατέληγε το σημείωμα, «η τρέχουσα δομή της σαουδαραβικής κυβέρνησης δεν θα μπορούσε να υπάρξει».
Από το 2006, τα κράτη του Κόλπου έχουν δαπανήσει περίπου 53 δισ. δολάρια για να αντισταθμίσουν αυτόν τον κίνδυνο. Η Σαουδική Αραβία αντλεί πλέον περίπου το 40% του αφαλατωμένου νερού της από μικρότερες εγκαταστάσεις που είναι πιο διάσπαρτες.
Το Αμπού Ντάμπι και το Κατάρ δημιουργούν στρατηγικά αποθέματα. Χάρη σε αυτές τις επενδύσεις, οι περισσότερες χώρες του Κόλπου διαθέτουν ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας. Ακόμη και αν το Ιράν επιτεθεί στις εγκαταστάσεις, στις περισσότερες χώρες θα συνεχίσει να ρέει κάποια ποσότητα πόσιμου νερού.
Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν τεράστια κενά. Το μεγαλύτερο μέρος του αφαλατωμένου νερού του Κόλπου προέρχεται από έναν μικρό αριθμό εγκαταστάσεων. Η αποθήκευση είναι ελλιπής: τα ΗΑΕ στοχεύουν να διαθέτουν αποθέματα που θα αντιστοιχούν σε μόλις δύο ημέρες κανονικής κατανάλωσης έως το 2036, τα οποία θα μπορούσαν να επεκταθούν σε περίπου ένα μήνα με αυστηρό δελτίο. Μικρότερα κράτη όπως το Μπαχρέιν είναι ακόμη πιο εκτεθειμένα.
Η επίθεση σε υποδομές ύδρευσης που εξυπηρετούν τον πληθυσμό θεωρείται έγκλημα πολέμου. Ενδέχεται να έχει ήδη διαπραχθεί από τις δύο πλευρές σε αυτή τη σύγκρουση. Αξιωματούχοι του Μπαχρέιν δήλωσαν την Κυριακή (29/03) ότι ένα ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος προκάλεσε ζημιές σε μονάδα αφαλάτωσης, αν και δεν επηρέασε την παροχή νερού. Η επίθεση ακολούθησε την κατηγορία του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγκτσί, ότι οι ΗΠΑ έπληξαν μια μονάδα αφαλάτωσης στο νησί Κεσμ του Ιράν, επηρεάζοντας 30 χωριά, κάτι που χαρακτήρισε «επικίνδυνη κίνηση». Οι ΗΠΑ αρνήθηκαν οποιαδήποτε εμπλοκή.
Αυτή η φαινομενική ανταπόδοση υπογραμμίζει τον πιθανό κίνδυνο που θέτουν οι εκατοντάδες μονάδες αφαλάτωσης στον Κόλπο, οι οποίες παρέχουν πόσιμο νερό σε περίπου 100 εκατομμύρια ανθρώπους. Ενώ το Ιράν εξακολουθεί να προμηθεύεται το μεγαλύτερο μέρος του νερού του από ποτάμια και υπόγεια ύδατα, ο Κόλπος έχει λίγους φυσικούς πόρους γλυκού νερού.
Μια συντονισμένη επίθεση σε αυτήν την υποδομή θα ήταν μια σχεδόν «αδιανόητη κλιμάκωση», δήλωσε στο CNN ο Μάικλ Κρίστοφερ Λόου, διευθυντής του Κέντρου Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα. Αλλά οι ειδικοί λένε ότι οι κανόνες του πολέμου μεταβάλλονται.
Αν οι επιθέσεις σε μονάδες αφαλάτωσης αποτελούν «την αρχή μιας στρατιωτικής πολιτικής και όχι απλώς λάθη ή παράπλευρες απώλειες, αυτό είναι παράνομο -έγκλημα πολέμου- και μια πολύ ανησυχητική εξέλιξη, καθώς οι χώρες (του Κόλπου) έχουν μόνο λίγες εβδομάδες αποθήκευσης νερού», δήλωσε ο Λοράν Λαμπέρ, αναπληρωτής καθηγητής δημόσιας πολιτικής στο Ινστιτούτο Μεταπτυχιακών Σπουδών της Ντόχα στο Κατάρ.
Λίγο πριν ο Ντόναλντ Τραμπ αλλάξει απότομα στάση όσον αφορά την απειλή του να καταστρέψει ιρανικά εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν δήλωσε ότι θα στοχεύσει εγκαταστάσεις ύδρευσης των χωρών του Κόλπου ως αντίδραση.
Αν και το Ιράν βασίζεται πολύ λιγότερο στην αφαλάτωση, αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη νερού. Δεκαετίες κατασκευής φραγμάτων και απερίσκεπτης άντλησης νερού έχουν εξαντλήσει τα αποθέματα. Σχεδόν το ένα τρίτο των Ιρανών αντιμετωπίζει έλλειψη νερού. Και ο πόλεμος δεν θα βοηθήσει ιδιαίτερα την ήδη περιορισμένη συνεργασία του Ιράν με τις γειτονικές χώρες στον τομέα του νερού. Καθώς η σύγκρουση συνεχίζεται, το Ιράν ενδέχεται να κλείσει τις βρύσες για τους γείτονές του στον Κόλπο. Ωστόσο, είναι όλο και πιο πιθανό να εξαντληθεί το νερό και για το ίδιο.
«Βασίλεια αλμυρού νερού»
Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο μετέτρεψαν τον Κόλπο από μια περιοχή που χαρακτηριζόταν από αραιοκατοικημένα κράτη, σε πλούσιες χώρες με λαμπερές, πολύβουες πόλεις μέσα σε δεκαετίες. Αλλά αυτό που πολλοί παραβλέπουν σε αυτή την ιστορία είναι ο αντίκτυπος της αφαλάτωσης, που τροφοδοτείται από το ίδιο πετρέλαιο και φυσικό αέριο, η οποία επέτρεψε στην άνθηση των πληθυσμών σε ερημικές χώρες με ελάχιστα ποτάμια.
Η αφαλάτωση μετατρέπει το θαλασσινό νερό σε πόσιμο νερό, αφαιρώντας το αλάτι, τα μέταλλα και τις ακαθαρσίες, είτε θερμαίνοντάς το είτε ωθώντας το μέσω μεμβρανών υπό υψηλή πίεση. Είναι μια διαδικασία που είναι ταυτόχρονα δαπανηρή και ενεργοβόρα.
Οι χώρες του Κόλπου έχουν γίνει «βασίλεια του αλμυρού νερού», δήλωσε ο Μάικλ Κρίστοφερ Λόου, διευθυντής του Κέντρου Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα. «Είναι παγκόσμιες υπερδυνάμεις στην παραγωγή ανθρωπογενούς νερού από ορυκτά καύσιμα από τη θάλασσα».
Η εξάρτηση έχει αυξηθεί κατακόρυφα. Για το Κουβέιτ και το Ομάν είναι περίπου 90%, για το Μπαχρέιν 85% και για τη Σαουδική Αραβία περίπου 70%. Μεγάλες πόλεις του Κόλπου, όπως το Άμπου Ντάμπι, το Ντουμπάι, η Ντόχα, η Πόλη του Κουβέιτ και η Τζέντα, εξαρτώνται πλέον σχεδόν εξ ολοκλήρου από το αφαλατωμένο νερό.
Το νερό ως στόχος και όπλο πολέμου
Η επίθεση σε ζωτικές πολιτικές υποδομές είναι αντίθετη με το διεθνές δίκαιο. Θα ήταν «προκλητική κλιμάκωση» η έναρξη μιας συντονισμένης επίθεσης σε μονάδες αφαλάτωσης, δήλωσε ο Ντέιβιντ Μισέλ, ανώτερος συνεργάτης για την ασφάλεια των υδάτων στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).
Υπάρχει όμως προηγούμενο. Το 1991, κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Κόλπου, το Ιράκ απελευθέρωσε σκόπιμα εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο, μολύνοντας το νερό που χρησιμοποιούν οι μονάδες αφαλάτωσης του Κόλπου. Το Κουβέιτ αναγκάστηκε να ζητήσει από την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες να παράσχουν εκατοντάδες βυτιοφόρα και φορτηγά νερού για την παράδοση εμφιαλωμένου νερού.
Η τελευταία δεκαετία, ειδικότερα, έχει δει μια «σημαντική διάβρωση των κανόνων» σχετικά με τις επιθέσεις σε υποδομές ύδρευσης, δήλωσε ο Μισέλ. Η Ρωσία έχει εξαπολύσει περισσότερες από 100 επιθέσεις σε υποδομές ύδρευσης της Ουκρανίας κατά τη διάρκεια της εισβολής της και το Ισραήλ έχει καταστρέψει εγκαταστάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης στη Γάζα.
Το Ιράν δεν έχει εξαπολύσει συντονισμένη επίθεση στις εγκαταστάσεις αφαλάτωσης του Κόλπου, αλλά οι ειδικοί φοβούνται ότι ίσως τελικά το πράξει, ειδικά επειδή δεν διαθέτει την ίδια στρατιωτική ισχύ με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ – θα μπορούσε να δει τις επιθέσεις σε υποδομές ως έναν τρόπο να προκαλέσει πόνο στον Κόλπο και να ωθήσει την περιοχή να ασκήσει πιέσεις για τον τερματισμό του πολέμου.
Σαν να ψάχνεις για πυρηνικά όπλα
Δεν είναι η πρώτη φορά που τίθεται το ζήτημα της ευπάθειας των κρατών του Κόλπου όσον αφορά το νερό. Η CIA συνέταξε έκθεση το 2010, η οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η διακοπή της αφαλάτωσης στον Κόλπο «θα μπορούσε να έχει πιο σοβαρές συνέπειες από την απώλεια οποιασδήποτε άλλης βιομηχανίας ή εμπορεύματος».
Και ενώ ο πόλεμος αποτελεί την τρέχουσα ανησυχία, ο Λόου πιστεύει ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί τον μεγαλύτερο μελλοντικό κίνδυνο. Όχι μόνο προκαλεί ολοένα και πιο συχνές και έντονες καταιγίδες και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα που θα μπορούσαν να βλάψουν τα φυτά, αλλά και η χρήση ορυκτών καυσίμων που θερμαίνουν τον πλανήτη για τη δημιουργία νερού τροφοδοτεί την κλιματική κρίση και επιδεινώνει τη λειψυδρία. Η αφαλάτωση είναι «μια νίκη του 20ού αιώνα που συνοδεύεται από πιθανά κλιματικά ερωτήματα του 21ου αιώνα», είπε.
Με πληροφορίες από Economist, CNN
