Η ρύθμιση της ΑΑΔΕ έρχεται να αντιμετωπίσει ένα ζήτημα που είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στη φοροτεχνική κοινότητα, καθώς μέχρι σήμερα επιβάλλονταν κυρώσεις ακόμη και σε περιπτώσεις που οι φορολογικές δηλώσεις δεν είχαν φορολογικό αποτέλεσμα, δηλαδή χωρίς ποσό φόρου προς καταβολή.
Η αλλαγή εντάσσεται στη γενικότερη αναμόρφωση του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, με στόχο την αναλογικότερη εφαρμογή των διοικητικών κυρώσεων και τη μείωση των «τυπικών» προστίμων που δεν συνδέονται με δημοσιονομική ζημία.
Η διάταξη δεν καταργεί συνολικά τις κυρώσεις για εκπρόθεσμες δηλώσεις. Ωστόσο, εξορθολογίζει ή διαγράφει το πρόστιμο για τυπικές παραβάσεις, που δεν έχουν εισπρακτικό και δημοσιονομικό αντίκτυπο.
Οι αλλαγές επέρχονται άμεσα μετά την δημοσίευση του σχετικού νόμου 5301, από 15 Μαΐου 2026. Ενώ, για όσους έχουν ήδη καταβάλει σχετικά ποσά, ο νόμος ορίζει ότι το δημόσιο θα τους τα επιστρέψει -και μάλιστα αναδρομικά από το 2024.
Οι νέες ρυθμίσεις θα ισχύσουν αναδρομικά από 19 Απριλίου 2024. Για όσους έχει ήδη βεβαιωθεί και πληρωθεί πρόστιμο, το ποσό δεν μένει στην εφορία αλλά θα τους επιστρέφεται. Για τον σκοπό αυτό αναμένονται σχετικές οδηγίες από την ΑΑΔΕ, για το πώς θα ακυρωθούν ή μειωθούν πρόστιμα τα οποία έχουν εκδοθεί σε αυτά τα τελευταία δύο χρόνια, ή και για το πώς θα συμψηφιστούν ή επιστραφούν στους υπόχρεους τα ποσά που κατέβαλαν.
Ανάλογη διαδικασία προβλέπεται να ακολουθείται και όταν το πρόστιμο δεν διαγράφεται πλήρως αλλά μειώνεται (σε 100 αντί 250-500 ευρώ για δηλώσεις ΦΠΑ). Η πράξη επιβολής τροποποιείται, η οφειλή επανυπολογίζεται και τα μη οφειλόμενα ποσά επιστρέφονται ή συμψηφίζονται.
Τα κεντρικά σημεία της ρύθμισης:
- Καταργούνται τα πρόστιμα για εκπρόθεσμες υποβολές μηδενικών δηλώσεων
- Οι κυρώσεις παύουν να εφαρμόζονται σε περιπτώσεις όπου δεν προκύπτει φορολογική υποχρέωση
- Η παρέμβαση αφορά δηλώσεις με μηδενικό φορολογικό αποτέλεσμα (π.χ. ΦΠΑ ή παρακρατούμενοι φόροι χωρίς οφειλή)
- Στόχος είναι η απλοποίηση των διαδικασιών συμμόρφωσης και η μείωση της διοικητικής επιβάρυνσης για φορολογουμένους και επιχειρήσεις
- Η αλλαγή συνδέεται με την προσπάθεια εξορθολογισμού των διατάξεων του νέου ΚΦΔ
- Εκτιμάται ότι θα περιοριστεί σημαντικά ο αριθμός προστίμων χαμηλής οικονομικής σημασίας που επιβάλλονταν μέχρι σήμερα
