Η αναστολή της λειτουργίας του αγωγού East-West στη Σαουδική Αραβία δημιουργεί νέα δεδομένα για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή προκαλούν έντονη ανησυχία για τη μεταφορά, την επάρκεια και το κόστος της ενέργειας. Η ταχεία προέλαση των Χούθι στην Υεμένη και η ενίσχυση της επιρροής τους γύρω από το στρατηγικής σημασίας στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ διαμορφώνουν ένα νέο σκηνικό για τις διεθνείς ενεργειακές ροές.
Παράλληλα, το Ιράν εμφανίζεται να αποκτά γεωπολιτικά πλεονεκτήματα, καθώς η πίεση προς τη Σαουδική Αραβία αυξάνεται και οι εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής πετρελαίου περιορίζονται. Πόσο καθοριστική είναι, επομένως, η απόφαση του Ριάντ για την πορεία της κρίσης στη Μέση Ανατολή και ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις για την παγκόσμια αγορά ενέργειας;
Η σημασία του αγωγού East-West για τη Σαουδική Αραβία
Ο αγωγός East-West αποτελεί μία από τις σημαντικότερες υποδομές της Σαουδικής Αραβίας για τη μεταφορά και εξαγωγή αργού πετρελαίου. Με μήκος περίπου 1.200 χιλιομέτρων, συνδέει την πετρελαϊκή περιοχή του Αμπκάικ στα ανατολικά της χώρας με το λιμάνι Γιανμπού, στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας.
Μέσω του αγωγού μεταφέρονταν καθημερινά περίπου 4 έως 5 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου στο 5% της παγκόσμιας προσφοράς, σύμφωνα με αναλυτές που επικαλείται το Reuters. Ο ρόλος του είναι ιδιαίτερα κρίσιμος, επειδή προσφέρει στη Σαουδική Αραβία τη δυνατότητα να εξάγει πετρέλαιο προς τις διεθνείς αγορές χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από τη θαλάσσια διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Η αναστολή της λειτουργίας του αγωγού East-West περιορίζει σημαντικά αυτή την ευελιξία. Σε περίπτωση που η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ παρεμποδιστεί ή καταστεί ιδιαίτερα επικίνδυνη, το Ριάντ χάνει την κυριότερη εναλλακτική διαδρομή που διαθέτει για τη διοχέτευση του πετρελαίου του προς την Ερυθρά Θάλασσα και από εκεί προς την Ευρώπη και την Ασία.
Η προέλαση των Χούθι και ο ρόλος του Μπαμπ ελ Μαντέμπ
Οι εξελίξεις στην Υεμένη εντείνουν την αβεβαιότητα. Οι φιλοϊρανικές δυνάμεις των Χούθι, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, επέκτειναν τον έλεγχό τους σε σημαντικές περιοχές των δυτικών ακτών της χώρας, μεταξύ άλλων στη Χοντέιντα και τη Μόχα. Παράλληλα, η παρουσία τους σε νησιά της Ερυθράς Θάλασσας, όπως τα Χάνις, το Ζουκάρ και το Περίμ, ενισχύει τη δυνατότητά τους να επηρεάζουν τις θαλάσσιες μετακινήσεις στην περιοχή.
Το Μπαμπ ελ Μαντέμπ είναι ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα παγκοσμίως. Συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό, λειτουργώντας ως βασικός διάδρομος για τη μεταφορά πετρελαίου, φυσικού αερίου και εμπορευμάτων μεταξύ της Μέσης Ανατολής, της Ευρώπης και της Ασίας.
Ο έλεγχος ή η απειλή αποκλεισμού του στενού μπορεί να οδηγήσει σε εκτροπή των πλοίων προς μεγαλύτερες και ακριβότερες διαδρομές γύρω από την Αφρική. Αυτό σημαίνει αύξηση του χρόνου μεταφοράς, υψηλότερα ασφάλιστρα για τα πλοία και μεγαλύτερο κόστος καυσίμων. Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην αγορά πετρελαίου, αλλά μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.
Το γεωπολιτικό όφελος για το Ιράν
Η Τεχεράνη θεωρεί ότι μπορεί να επωφεληθεί από τη νέα πραγματικότητα. Εάν τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα προβλήματα, η ενεργειακή κυκλοφορία γύρω από την Αραβική Χερσόνησο καθίσταται εξαιρετικά ευάλωτη.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει απότομη αύξηση στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Η άνοδος του ενεργειακού κόστους θα επηρέαζε τις οικονομίες των εισαγωγικών χωρών, θα ενίσχυε τις πληθωριστικές πιέσεις και θα αύξανε την πολιτική πίεση προς την Ουάσιγκτον και τους συμμάχους της.
Για το Ιράν, η κρίση αποτελεί επίσης ευκαιρία να αποδυναμώσει τη Σαουδική Αραβία, τον βασικό περιφερειακό του αντίπαλο, και να ενισχύσει τη διαπραγματευτική του θέση. Ωστόσο, η στρατηγική αυτή ενέχει σημαντικούς κινδύνους. Εάν το Ριάντ αποφασίσει να απαντήσει δυναμικά, το μέτωπο της Υεμένης μπορεί να συνδεθεί άμεσα με την αντιπαράθεση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν, διευρύνοντας τη σύγκρουση σε ολόκληρη την περιοχή.
Οι πιθανές επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας
Η αναστολή της λειτουργίας του αγωγού East-West δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα υπάρξει άμεση έλλειψη πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά. Ωστόσο, περιορίζει τα διαθέσιμα περιθώρια αντίδρασης σε μια περίοδο κρίσης. Όσο περισσότερες διαδρομές παραμένουν εκτός λειτουργίας ή θεωρούνται επισφαλείς, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ευαισθησία των αγορών σε κάθε νέα επίθεση, απειλή ή πολιτική απόφαση.
Οι αγορές ενέργειας αντιδρούν όχι μόνο στις πραγματικές απώλειες προσφοράς, αλλά και στον κίνδυνο μελλοντικών διαταραχών. Η αβεβαιότητα μπορεί να προκαλέσει άνοδο των τιμών, αύξηση της μεταβλητότητας και επιτάχυνση των προσπάθειών των κρατών να αναζητήσουν εναλλακτικούς προμηθευτές και διαδρομές.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Οι αγωγοί, τα λιμάνια και τα θαλάσσια περάσματα δεν αποτελούν απλώς τεχνικά στοιχεία του παγκόσμιου εμπορίου, αλλά κρίσιμους παράγοντες γεωπολιτικής ισχύος.
Ένα εύθραυστο ενεργειακό ισοζύγιο
Η αναστολή της λειτουργίας του αγωγού East-West αναδεικνύει πόσο εύθραυστο είναι το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα όταν κρίσιμες υποδομές και στρατηγικά περάσματα επηρεάζονται ταυτόχρονα. Η Σαουδική Αραβία καλείται να διαχειριστεί περιορισμένες επιλογές, ενώ οι εξελίξεις στην Υεμένη ενισχύουν τον κίνδυνο μιας ευρύτερης περιφερειακής ανάφλεξης.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η κατάσταση θα οδηγήσει σε αποκλιμάκωση ή σε περαιτέρω αντιπαράθεση. Σε κάθε περίπτωση, ο αγωγός East-West και η λειτουργία του θα παραμείνουν στο επίκεντρο των εξελίξεων, καθώς η διαθεσιμότητα των εναλλακτικών ενεργειακών διαδρομών θα επηρεάσει άμεσα τόσο την περιφερειακή ασφάλεια όσο και τις διεθνείς τιμές ενέργειας.
