Η Κίνα επιχειρεί να μετατρέψει την αναστάτωση που προκαλεί η εμπορική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ σε στρατηγική ευκαιρία. Στόχος του Πεκίνου είναι να αναδιαμορφώσει το παγκόσμιο εμπόριο, να θωρακίσει την οικονομία του, ύψους περίπου 19 τρισ. δολαρίων, και να περιορίσει την αποτελεσματικότητα της αμερικανικής πίεσης.
Το Πεκίνο επιταχύνει τις προσπάθειες για τη σύναψη περίπου 20 εμπορικών συμφωνιών, επιδιώκοντας να συνδέσει ακόμη στενότερα την τεράστια παραγωγική βάση της Κίνας με μεγάλες οικονομικές ζώνες. Στο επίκεντρο βρίσκονται η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι χώρες του Κόλπου, η Ασία, η Αφρική και η περιοχή του Ειρηνικού.
Σύμφωνα με έρευνα του Reuters, η κινεζική στρατηγική δεν περιορίζεται στην αναζήτηση νέων αγορών για τα προϊόντα της. Το Πεκίνο θέλει να δημιουργήσει ένα τόσο πυκνό δίκτυο εμπορικών σχέσεων, ώστε να καταστεί πολύ δυσκολότερη μια μελλοντική προσπάθεια οικονομικής «αποσύνδεσης» της Κίνας από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Κίνα απέναντι στους δασμούς του Τραμπ και τη στρατηγική της «αποσύνδεσης»
Η έρευνα βασίζεται σε περισσότερα από 100 κινεζόγλωσσα άρθρα κρατικά υποστηριζόμενων ερευνητών εμπορίου, καθώς και σε περισσότερες από 2.000 μελέτες στρατηγικής εμπορίου που έχουν την υποστήριξη φορέων όπως η Chinese Academy of Social Sciences και το Peking University. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κινεζική αντίδραση δεν είναι αποσπασματική, αλλά αποτελεί μέρος μιας συστηματικής και μακροπρόθεσμης προσπάθειας.
Κινέζοι σύμβουλοι μελετούν εδώ και χρόνια τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ αξιοποίησαν την οικονομική, τεχνολογική και θεσμική τους επιρροή. Παράλληλα, εξετάζουν πώς το Πεκίνο μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα την αμερικανική πολιτική περιορισμού της Κίνας, η οποία περιλαμβάνει δασμούς, ελέγχους στις εξαγωγές τεχνολογίας και προσπάθειες αναδιάταξης των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η στρατηγική του «anti-decoupling». Πρόκειται για την προσπάθεια να ενσωματωθεί η Κίνα τόσο βαθιά στο παγκόσμιο εμπόριο, ώστε οι εμπορικοί της εταίροι να μην μπορούν εύκολα να διακόψουν τις σχέσεις τους με το Πεκίνο, ακόμη και αν δεχθούν πιέσεις από την Ουάσιγκτον.
«Μην διακόπτετε τον αντίπαλό σας όταν κάνει λάθος», φέρεται να δήλωσε Κινέζος αξιωματούχος, αναφερόμενος στην εμπορική πολιτική του Τραμπ. Η εκτίμηση στο Πεκίνο είναι ότι οι αμερικανικοί δασμοί και οι μονομερείς περιορισμοί μπορεί να ωθήσουν πολλές χώρες να αναζητήσουν πιο ισορροπημένες σχέσεις με την Κίνα.
Από την Ευρώπη και τον Κόλπο έως την Αφρική
Η Κίνα επιδιώκει να επιταχύνει εμπορικές διαπραγματεύσεις που σε αρκετές περιπτώσεις έχουν ξεκινήσει εδώ και χρόνια. Στο τραπέζι βρίσκονται χώρες όπως η Ονδούρα, ο Παναμάς, το Περού, η Νότια Κορέα και η Ελβετία. Παράλληλα, το Πεκίνο επιδιώκει στενότερες εμπορικές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η προσπάθεια της Κίνας να ενταχθεί στο CPTPP, ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά σχήματα στην περιοχή του Ειρηνικού. Η συμμετοχή της θα ενίσχυε σημαντικά τη θέση της στις περιφερειακές αλυσίδες παραγωγής και θα της προσέφερε μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση των κανόνων του διεθνούς εμπορίου.
Στην Ασία, το RCEP, στο οποίο συμμετέχει ήδη το Πεκίνο, καλύπτει περίπου το 30% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Η συμφωνία προσφέρει στην Κίνα ένα τεράστιο περιφερειακό εμπορικό δίκτυο και δημιουργεί εναλλακτικές απέναντι στην εξάρτηση από την αμερικανική αγορά.
Η προσπάθεια επεκτείνεται και στην Αφρική. Η Κίνα ανακοίνωσε μηδενικούς δασμούς για τις εισαγωγές από 53 αφρικανικές χώρες, ενώ προωθεί ψηφιακές υποδομές και τελωνειακά συστήματα που αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη. Με αυτόν τον τρόπο, το Πεκίνο επιδιώκει να ενισχύσει όχι μόνο το εμπόριο, αλλά και την τεχνολογική και θεσμική του παρουσία στις αναδυόμενες οικονομίες.
Η μάχη για τους κανόνες του παγκόσμιου εμπορίου
Το Πεκίνο δεν ενδιαφέρεται μόνο για το πόσα κινεζικά προϊόντα θα πωλούνται στις διεθνείς αγορές. Οι κινεζικές μελέτες στρατηγικής δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην απόκτηση μεγαλύτερης επιρροής στη διαμόρφωση των παγκόσμιων κανόνων, ειδικά σε τομείς όπως η πνευματική ιδιοκτησία, το ψηφιακό εμπόριο και η τεχνητή νοημοσύνη.
Η λογική είναι ότι η Κίνα πρέπει να περάσει από τον ρόλο του μεγαλύτερου εξαγωγέα στον ρόλο μιας χώρας που συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση των κανόνων του διεθνούς συστήματος. Η εξέλιξη αυτή θα της επέτρεπε να επηρεάζει όχι μόνο τις εμπορικές ροές, αλλά και τα πρότυπα που θα καθορίσουν την οικονομία των επόμενων δεκαετιών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται ο εκσυγχρονισμός των εμπορικών υποδομών. Η Κίνα προωθεί τελωνεία που χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη, αυτοματοποιημένους ελέγχους και ψηφιακή ανταλλαγή εγγράφων. Σε συνοριακό πέρασμα με το Βιετνάμ, οι κινεζικές αρχές υποστηρίζουν ότι η χρήση τέτοιων τεχνολογιών έχει μειώσει τους χρόνους αναμονής κατά 20%. Το Reuters σημειώνει, πάντως, ότι δεν μπόρεσε να επαληθεύσει ανεξάρτητα το συγκεκριμένο ποσοστό.
Το μεγάλο «αγκάθι» του εμπορικού πλεονάσματος
Η μεγαλύτερη πρόκληση για την κινεζική στρατηγική είναι η ίδια η οικονομική ανισορροπία που προκαλεί ανησυχία στους εμπορικούς της εταίρους. Το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας ανέρχεται περίπου σε 1,2 τρισ. δολάρια, ενώ η εγχώρια ζήτηση παραμένει σχετικά αδύναμη.
Αυτό ενισχύει τους φόβους ότι η τεράστια παραγωγική βάση της χώρας θα συνεχίσει να διοχετεύει μεγάλες ποσότητες φθηνών προϊόντων στις διεθνείς αγορές, πιέζοντας τις βιομηχανίες άλλων χωρών. Ο πρώην επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, Πασκάλ Λαμί, έχει επισημάνει ότι οι κινεζικές επιχειρήσεις στέλνουν στην Ευρώπη περισσότερα προϊόντα από όσα μπορεί να απορροφήσει η αγορά της.
Έτσι, το Πεκίνο βρίσκεται αντιμέτωπο με μια δύσκολη εξίσωση. Θέλει να ενισχύσει τις εμπορικές σχέσεις και να αυξήσει τις εισαγωγές, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να περιορίσει τις ανισορροπίες που κάνουν τους εταίρους του να φοβούνται μια νέα πλημμυρίδα κινεζικών προϊόντων.
Ο υπουργός Εμπορίου της Κίνας έχει δηλώσει ότι η αύξηση των εισαγωγών αποτελεί προτεραιότητα. Το Πεκίνο θέλει επίσης να αυξήσει το μερίδιο της κατανάλωσης στο ΑΕΠ. Ωστόσο, η μετάβαση από ένα μοντέλο που βασίζεται στις εξαγωγές και τη βιομηχανική παραγωγή σε ένα μοντέλο με ισχυρότερη εσωτερική κατανάλωση αποτελεί μακροπρόθεσμο και δύσκολο εγχείρημα.
Ο Καναδάς και το μήνυμα προς την Ουάσιγκτον
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας κινεζικής προσέγγισης είναι ο Καναδάς. Κατά την επίσκεψη του πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ στο Πεκίνο τον Ιανουάριο, οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε μείωση των δασμών στα κινεζικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα.
Η συμφωνία θεωρείται από το Reuters ένα από τα πρώτα βήματα στην προσπάθεια του Πεκίνου να περιορίσει την αμερικανική επιρροή και να δημιουργήσει νέα περιθώρια για τις κινεζικές εξαγωγές. Παράλληλα, στέλνει μήνυμα ότι η Κίνα μπορεί να αξιοποιήσει τις εμπορικές εντάσεις που προκαλούν οι δασμοί του Τραμπ για να οικοδομήσει νέες συμμαχίες και να διευρύνει την πρόσβασή της στις διεθνείς αγορές.
Η στρατηγική αυτή δεν εγγυάται ότι η Κίνα θα αποφύγει όλες τις πιέσεις. Οι εμπορικοί εταίροι της εξακολουθούν να ανησυχούν για την υπερπαραγωγή, τις κρατικές επιδοτήσεις και την περιορισμένη πρόσβαση στην κινεζική αγορά. Ωστόσο, το Πεκίνο επιχειρεί να κάνει τους δεσμούς με την παγκόσμια οικονομία τόσο ισχυρούς, ώστε μια πλήρης οικονομική απομόνωση να καταστεί εξαιρετικά δύσκολη.
Με αυτόν τον τρόπο, η Κίνα προσπαθεί να γυρίσει τους δασμούς του Τραμπ μπούμερανγκ: να μετατρέψει την αμερικανική πίεση σε κίνητρο για περισσότερες εμπορικές συμφωνίες, μεγαλύτερη διεθνή επιρροή και ένα παγκόσμιο δίκτυο σχέσεων που θα περιορίζει τις δυνατότητες οικονομικού αποκλεισμού της.
