Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την τρίτη ετήσια έκθεσή της για την εφαρμογή του Digital Markets Act, του ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Ψηφιακές Αγορές που δημιουργήθηκε για να περιορίσει την ισχύ των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών και να στηρίξει πιο δίκαιες και πιο ανοιχτές ψηφιακές αγορές στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η έκθεση του 2025 έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί δεν περιορίζεται σε μια τυπική καταγραφή διαδικασιών. Δείχνει ότι ο DMA περνά πλέον σε μια πιο ώριμη και πιο δύσκολη φάση. Από τη φάση της συμμόρφωσης, των διαβουλεύσεων και των τεχνικών διευκρινίσεων, η Επιτροπή περνά στη φάση της επιβολής. Με άλλα λόγια, οι μεγάλες πλατφόρμες δεν καλούνται απλώς να δηλώσουν ότι προσαρμόζονται στους ευρωπαϊκούς κανόνες. Καλούνται να αποδείξουν στην πράξη ότι αλλάζουν τις εμπορικές και τεχνολογικές πρακτικές που τους επιτρέπουν να λειτουργούν ως σχεδόν αναπόφευκτες πύλες πρόσβασης για επιχειρήσεις, χρήστες και καταναλωτές.
Στο επίκεντρο της έκθεσης βρίσκονται οι ανοιχτές διαδικασίες που έχουν κινηθεί στο πλαίσιο του DMA, οι αποφάσεις που έχουν ήδη ληφθεί, αλλά και οι νέες περιοχές στις οποίες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στρέφει την προσοχή της. Ανάμεσά τους βρίσκονται οι υποχρεώσεις των λεγόμενων πυλωρών, οι συγχωνεύσεις και εξαγορές που δηλώνουν, οι περιγραφές των τεχνικών που χρησιμοποιούν για την κατάρτιση προφίλ των χρηστών, η συνεργασία με άλλες ρυθμιστικές αρχές και τέλος η σχέση του DMA με άλλα ευρωπαϊκά και διεθνή νομικά πλαίσια.
Apple και Meta στο πρώτο πραγματικό τεστ επιβολής
Το πιο απτό σημείο της έκθεσης είναι οι δύο αποφάσεις μη συμμόρφωσης που αφορούν την Apple και τη Meta. Πρόκειται για τις πρώτες τέτοιες αποφάσεις στο πλαίσιο του DMA και γι’ αυτό έχουν βαρύτητα πέρα από τα συγκεκριμένα πρόστιμα. Η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο 500 εκατομμυρίων ευρώ στην Apple και 200 εκατομμυρίων ευρώ στη Meta, κρίνοντας ότι οι δύο εταιρείες παραβίασαν βασικές υποχρεώσεις του ευρωπαϊκού κανονισμού.
Στην περίπτωση της Apple, η υπόθεση αφορά τους κανόνες του App Store και ειδικότερα το λεγόμενο anti-steering. Με βάση τον DMA, οι δημιουργοί εφαρμογών πρέπει να μπορούν να ενημερώνουν τους χρήστες, χωρίς χρέωση, για εναλλακτικές προσφορές έξω από το App Store και να τους κατευθύνουν προς αυτές. Η Επιτροπή έκρινε ότι η Apple επέβαλε περιορισμούς που δεν επέτρεπαν στους developers να αξιοποιήσουν πλήρως εναλλακτικά κανάλια διανομής και, ταυτόχρονα, δεν επέτρεπαν στους καταναλωτές να ενημερωθούν πλήρως για πιθανώς φθηνότερες επιλογές.
Στην περίπτωση της Meta, το ζήτημα ήταν διαφορετικό αλλά εξίσου κρίσιμο. Αφορούσε το μοντέλο «consent or pay», δηλαδή την επιλογή που δόθηκε στους χρήστες του Facebook και του Instagram στην Ευρώπη να δεχθούν τη χρήση των προσωπικών τους δεδομένων για εξατομικευμένη διαφήμιση ή να πληρώσουν συνδρομή για υπηρεσία χωρίς διαφημίσεις. Η Επιτροπή έκρινε ότι αυτή η δυαδική επιλογή δεν έδινε στους χρήστες την απαιτούμενη δυνατότητα να επιλέξουν μια λιγότερο προσωποποιημένη, αλλά ισοδύναμη υπηρεσία. Με απλά λόγια, το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η ύπαρξη συνδρομής. Ήταν ότι η άρνηση στην εκτεταμένη χρήση προσωπικών δεδομένων δεν συνοδευόταν από μια πραγματικά ισότιμη εναλλακτική.
Οι δύο υποθέσεις δείχνουν το εύρος του DMA. Δεν αφορά μόνο τις τιμές, τις εφαρμογές ή τα τεχνικά οικοσυστήματα. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι μεγάλες πλατφόρμες οργανώνουν την πρόσβαση στην αγορά, καθορίζουν τους όρους για τρίτες επιχειρήσεις και μετατρέπουν τη συγκατάθεση των χρηστών σε εμπορικό μηχανισμό.
Από τις εφαρμογές στο cloud και στις ειδήσεις
Η έκθεση δεν μένει όμως μόνο στις κυρώσεις. Καταγράφει και τις διαδικασίες που δείχνουν προς τα πού επεκτείνεται πλέον η ρυθμιστική μέριμνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ένα από τα πιο σημαντικά πεδία είναι το cloud. Η Επιτροπή ξεκίνησε τρεις έρευνες για τις υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους, δύο για το αν το Amazon Web Services και το Microsoft Azure πρέπει να χαρακτηριστούν πυλωροί και μία ευρύτερη έρευνα για το αν ο DMA μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά πρακτικές που περιορίζουν τον ανταγωνισμό και τη δικαιοσύνη στον συγκεκριμένο τομέα.
Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Το cloud δεν είναι πια μια τεχνική υποδομή στο παρασκήνιο της ψηφιακής οικονομίας. Είναι η βάση πάνω στην οποία λειτουργούν πολλές ψηφιακές υπηρεσίες και, όλο και περισσότερο, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Αν η πρόσβαση σε αυτές τις υποδομές ελέγχεται από λίγους παίκτες με όρους που δυσκολεύουν τη μετακίνηση, τη διαλειτουργικότητα ή τον ανταγωνισμό, τότε το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τις εταιρείες τεχνολογίας. Αφορά τη δυνατότητα της Ευρώπης να αναπτύξει δικές της υπηρεσίες, δικά της εργαλεία και δική της στρατηγική αυτονομία στην ψηφιακή οικονομία.
Παράλληλα, η Επιτροπή έχει ξεκινήσει διαδικασία κατά της Google για το κατά πόσο εφαρμόζει δίκαιους, εύλογους και μη διακριτικούς όρους πρόσβασης για τους εκδότες στο Google Search. Η υπόθεση αφορά την πολιτική της Google για το λεγόμενο site reputation abuse και τις ενδείξεις ότι περιεχόμενο εκδοτών μπορεί να υποβαθμίζεται στα αποτελέσματα αναζήτησης όταν συνδέεται με εμπορικούς συνεργάτες.
Αυτό το σημείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα μέσα ενημέρωσης. Η Επιτροπή συνδέει την υπόθεση όχι μόνο με τον ανταγωνισμό, αλλά και με τη δυνατότητα των εκδοτών να αναπτύσσουν νόμιμα επιχειρηματικά μοντέλα, να καινοτομούν και να διασφαλίζουν έσοδα σε μια περίοδο κατά την οποία η βιωσιμότητα της ενημέρωσης βρίσκεται ήδη υπό πίεση. Εδώ ο DMA συναντά ένα ευρύτερο πολιτικό ζήτημα. Ποιος ελέγχει την ορατότητα της πληροφορίας και με ποιους όρους μπορεί ένας εκδότης να υπάρχει μέσα σε ένα οικοσύστημα όπου η αναζήτηση παραμένει βασική πύλη πρόσβασης στο κοινό.
Η συμμόρφωση δεν είναι μόνο πρόστιμα
Ένα ακόμη στοιχείο της έκθεσης είναι ότι η εφαρμογή του DMA δεν περνά μόνο μέσα από κυρώσεις. Η Επιτροπή έχει επίσης εκδώσει αποφάσεις που προσδιορίζουν τι πρέπει να κάνει η Apple για να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις διαλειτουργικότητας. Οι αποφάσεις αυτές αφορούν τη δυνατότητα τρίτων κατασκευαστών και developers να έχουν καλύτερη πρόσβαση σε λειτουργίες του iOS για συνδεδεμένες συσκευές, όπως έξυπνα ρολόγια, ακουστικά και άλλες συσκευές που λειτουργούν γύρω από το iPhone.
Η λογική είναι απλή αλλά κρίσιμη. Αν μια πλατφόρμα ελέγχει όχι μόνο το βασικό λειτουργικό σύστημα, αλλά και τους όρους με τους οποίους τρίτες συσκευές και υπηρεσίες μπορούν να συνεργαστούν με αυτό, τότε ο ανταγωνισμός μπορεί να περιοριστεί πριν καν εμφανιστεί στην αγορά. Η διαλειτουργικότητα γίνεται έτσι ένα από τα βασικά εργαλεία του DMA. Δεν πρόκειται για τεχνική λεπτομέρεια. Πρόκειται για τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη επιχειρεί να εμποδίσει τα κλειστά οικοσυστήματα να λειτουργούν ως μηχανισμοί αποκλεισμού. Και η επιτυχημένη ιστορία της Apple έχει βασιστεί ολόκληρη σ’ ένα τέτοιο κλειστό σύστημα.
Η εικόνα που προκύπτει από την έκθεση του 2025 είναι επομένως πιο σύνθετη από ένα απλό μήνυμα προς τις Big Tech. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δείχνει ότι θέλει να χρησιμοποιήσει τον DMA σε πολλά επίπεδα. Ως εργαλείο κυρώσεων όταν διαπιστώνει παραβιάσεις. Ως εργαλείο τεχνικής ρύθμισης όταν χρειάζεται να διευκρινίσει συγκεκριμένες υποχρεώσεις. Ως εργαλείο διερεύνησης όταν νέοι τομείς, όπως το cloud, αποκτούν στρατηγική σημασία. Και ως εργαλείο προστασίας ευρύτερων αξιών, όπως η επιλογή των χρηστών, η πρόσβαση των επιχειρήσεων στην αγορά και η βιωσιμότητα της ενημέρωσης.
Το κρίσιμο ερώτημα, βέβαια, είναι αν αυτοί οι κανόνες μπορούν να αλλάξουν πραγματικά τη συμπεριφορά εταιρειών που έχουν χτίσει την ισχύ τους πάνω στον έλεγχο οικοσυστημάτων, δεδομένων, υποδομών και ορατότητας. Η έκθεση του 2025 δείχνει ότι η Κομισιόν θέλει να περάσει από την εποχή των προειδοποιήσεων στην εποχή της επιβολής. Το αν αυτό θα αλλάξει ουσιαστικά τις ψηφιακές αγορές θα φανεί όχι από τα πρόστιμα, αλλά από το αν οι χρήστες, οι επιχειρήσεις, οι developers και οι εκδότες θα αποκτήσουν πράγματι περισσότερες επιλογές.
