Η ενεργειακή κρίση εξακολουθεί να πιέζει έντονα τις οικονομίες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, με τη βιομηχανία να βρίσκεται αντιμέτωπη με υψηλό κόστος παραγωγής και τις κυβερνήσεις να αναζητούν πρόσθετα εργαλεία στήριξης. Το γκρουπ του Βίσεγκραντ, στο οποίο συμμετέχουν η Σλοβακία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Πολωνία, ζητά από τις Βρυξέλλες μεγαλύτερη ευελιξία στη χρήση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις των αυξημένων τιμών ενέργειας χωρίς να επιβαρυνθούν περαιτέρω οι εθνικοί προϋπολογισμοί.
Οι τέσσερις χώρες επιδιώκουν προσωρινές εξαιρέσεις από τους ισχύοντες κανόνες χρηματοδότησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στόχος τους είναι να μπορούν να αξιοποιούν διαθέσιμους ευρωπαϊκούς πόρους για τη στήριξη βιομηχανικών επιχειρήσεων που αντιμετωπίζουν αυξημένα λειτουργικά έξοδα, μειωμένη ανταγωνιστικότητα και αβεβαιότητα σχετικά με το μελλοντικό κόστος ενέργειας.
Τι ζητά το γκρουπ του Βίσεγκραντ από την ΕΕ
Το αίτημα διατυπώθηκε κατά τη διάρκεια συνάντησης στην Μπρατισλάβα, στην οποία συμμετείχαν οι υπουργοί Οικονομίας και Ενέργειας των τεσσάρων χωρών, καθώς και ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters.
Οι κυβερνήσεις του γκρουπ του Βίσεγκραντ ζητούν να μπορούν να κατευθύνουν μέρος των διαθέσιμων ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων σε προγράμματα άμεσης οικονομικής ενίσχυσης της βιομηχανίας. Η υπουργός Οικονομίας της Σλοβακίας, Ντενίσα Σάκοβα, ανέφερε ότι έχει ήδη υποβληθεί αίτημα για προσωρινή εξαίρεση, ώστε οι ευρωπαϊκοί πόροι να χρησιμοποιούνται πιο αποτελεσματικά για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ενεργειακής κρίσης.
Οι προτεινόμενες αλλαγές θα μπορούσαν να αφορούν κονδύλια της πολιτικής συνοχής, αλλά και πόρους του Ταμείου Εκσυγχρονισμού. Με αυτόν τον τρόπο, οι κυβερνήσεις θα είχαν τη δυνατότητα να χρηματοδοτούν μέτρα στήριξης των επιχειρήσεων, χωρίς να χρειάζεται να αυξάνουν διαρκώς τις εθνικές δαπάνες ή να διευρύνουν τα δημοσιονομικά τους ελλείμματα.
Χρηματοδότηση επενδύσεων και λειτουργικών εξόδων
Ένα από τα βασικά σημεία του αιτήματος αφορά το εύρος των δαπανών που θα μπορούν να καλύπτονται από τα ευρωπαϊκά προγράμματα. Οι χώρες του Βίσεγκραντ επιθυμούν η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση να μην περιορίζεται μόνο σε επενδύσεις για τον πράσινο και ψηφιακό μετασχηματισμό της βιομηχανίας.
Όπως μεταδίδει το σλοβακικό πρακτορείο TASR, το οποίο επικαλείται το Reuters, οι τέσσερις κυβερνήσεις ζητούν να μπορούν να χρηματοδοτούνται και λειτουργικά έξοδα επιχειρήσεων που πλήττονται από τις υψηλές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Η πρόταση αυτή αποτυπώνει την ένταση των πιέσεων που αντιμετωπίζουν οι βιομηχανίες, ιδιαίτερα σε ενεργοβόρους κλάδους όπως η μεταλλουργία, η χημική βιομηχανία, η παραγωγή δομικών υλικών και η κατασκευή μηχανημάτων.
Η δυνατότητα κάλυψης λειτουργικών αναγκών θα μπορούσε να προσφέρει άμεση ανακούφιση σε επιχειρήσεις που δεν αντιμετωπίζουν μόνο πρόβλημα χρηματοδότησης επενδύσεων, αλλά και δυσκολεύονται να διατηρήσουν την παραγωγή και τις θέσεις εργασίας τους.
Δημοσιονομικές πιέσεις και ενεργειακή ασφάλεια
Η Σλοβακία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Πολωνία εφαρμόζουν ήδη μέτρα για να περιορίσουν τις επιπτώσεις των ενεργειακών ανατιμήσεων σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Οι παρεμβάσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και τις τιμές των καυσίμων. Ωστόσο, η παρατεταμένη εφαρμογή τέτοιων μέτρων αυξάνει το κόστος για τα δημόσια ταμεία.
Η Ντενίσα Σάκοβα υπογράμμισε ότι το ζήτημα δεν αφορά αποκλειστικά τη Σλοβακία. Καμία από τις τέσσερις χώρες δεν επιθυμεί να αναλάβει μακροχρόνια δημοσιονομικά βάρη για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους. Οι κυβερνήσεις ανησυχούν ότι η συνέχιση των εθνικών επιδοτήσεων θα περιορίσει τη δυνατότητα χρηματοδότησης άλλων κρίσιμων πολιτικών, ενώ ταυτόχρονα θα επιβαρύνει τα ελλείμματα και το δημόσιο χρέος.
Παράλληλα, οι πολεμικές συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή εξακολουθούν να επηρεάζουν τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Η μεταβλητότητα στις τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας δυσκολεύει τον οικονομικό προγραμματισμό των επιχειρήσεων και των κυβερνήσεων.
Στη συνάντηση της Μπρατισλάβας συζητήθηκε και η ανάγκη ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας. Μετά τον περιορισμό των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, οι τέσσερις χώρες ζητούν ευρωπαϊκή στήριξη για επενδύσεις σε εναλλακτικές διαδρομές και νέες πηγές εφοδιασμού. Η διαφοροποίηση θεωρείται απαραίτητη, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από περιορισμένο αριθμό προμηθευτών και να περιοριστούν οι κίνδυνοι νέων διαταραχών στην αγορά.
Η θέση για την πυρηνική ενέργεια
Στην κοινή προσέγγιση των χωρών του Βίσεγκραντ περιλαμβάνεται επίσης το αίτημα να αντιμετωπίζεται η πυρηνική ενέργεια ισότιμα με τις ανανεώσιμες πηγές στο ευρωπαϊκό πλαίσιο χρηματοδότησης. Οι κυβερνήσεις θεωρούν ότι η πυρηνική ενέργεια μπορεί να συμβάλει στη σταθερότητα του ηλεκτρικού συστήματος, στη μείωση των εκπομπών και στον περιορισμό της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Για τον λόγο αυτόν, ζητούν να διευκολυνθούν οι επενδύσεις σε νέους πυρηνικούς αντιδραστήρες, καθώς και η αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών. Η θέση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης να διαμορφώσουν ένα πιο διαφοροποιημένο και ανθεκτικό ενεργειακό μείγμα.
Το βασικό ζητούμενο για το γκρουπ του Βίσεγκραντ παραμένει η εξασφάλιση πρόσθετης χρηματοδοτικής ευελιξίας από τις Βρυξέλλες. Οι τέσσερις χώρες επιδιώκουν να προστατεύσουν τη βιομηχανική τους ανταγωνιστικότητα, να στηρίξουν τις επιχειρήσεις και να διατηρήσουν την παραγωγική τους βάση, χωρίς να δημιουργήσουν νέες μακροχρόνιες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά. Η ενεργειακή κρίση καθιστά, έτσι, ακόμη πιο έντονη τη συζήτηση για τον ρόλο της ΕΕ στη χρηματοδότηση της βιομηχανίας, την ενεργειακή ασφάλεια και τη δίκαιη κατανομή του κόστους μεταξύ των κρατών-μελών.
