Οι Ευρωπαίοι κεντρικοί τραπεζίτες αποχώρησαν από το ετήσιο συμπόσιο του Jackson Hole με περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις για το πού οδεύουν οι διατλαντικές σχέσεις. Η αβεβαιότητα δεν αφορά μόνο τη μελλοντική τροχιά της αμερικανικής οικονομικής πολιτικής, αλλά και το κατά πόσο η Ουάσιγκτον θα συνεχίσει να κινείται πέρα από τις καθιερωμένες πρακτικές συντονισμού και διαφάνειας. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι αμερικανικές παρεμβάσεις στην αγορά, που αναζωπύρωσαν τους φόβους για νέες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές και για μια πιο απρόβλεπτη φάση στις σχέσεις ΗΠΑ–Ευρώπης.
Γιατί οι αμερικανικές παρεμβάσεις στην αγορά ανησυχούν την Ευρώπη
Αφορμή για την εντεινόμενη ανησυχία αποτέλεσαν οι πρόσφατες κινήσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών: η στοχευμένη στήριξη του ιαπωνικού γεν και τα σχέδια για διεύρυνση των επαναγορών μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Reuters, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αιφνιδιάστηκαν από την απουσία έγκαιρης ενημέρωσης, ιδίως για το σκέλος της στήριξης του γεν που περιλάμβανε πωλήσεις ευρώ με σκοπό την αγορά του ιαπωνικού νομίσματος. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, επιβεβαίωσε ότι η παρέμβαση της 1ης Αυγούστου υλοποιήθηκε μέσω του Exchange Stabilization Fund, κάνοντας λόγο για «ανακατανομή πόρων». Παρά τις εξηγήσεις, το γεγονός ότι δεν προηγήθηκε η συνηθισμένη προειδοποιητική επικοινωνία προς τους Ευρωπαίους εταίρους θεωρήθηκε από πολλούς ως απόκλιση από τους άγραφους κανόνες συνεργασίας.
Η ενόχληση δεν ήταν ομοιόμορφη. Ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι χαρακτήρισαν την πρακτική αυτή «ιδιαίτερα εκνευριστική», ενώ άλλοι υιοθέτησαν πιο επιεική στάση, εκτιμώντας ότι η ασυνήθιστη φύση της συναλλαγής ίσως εξηγεί την παράλειψη ενημέρωσης. Ωστόσο, το μήνυμα ήταν σαφές: σε μια περίοδο αυξημένης μεταβλητότητας, η διαφάνεια και ο συντονισμός είναι κρίσιμα για να αποφευχθούν παρεξηγήσεις και να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη.
Επαναγορές ομολόγων: εργαλείο ρευστότητας ή στόχευση στις αποδόσεις;
Ιδιαίτερη συζήτηση προκάλεσε και το σχέδιο του Μπέσεντ για αύξηση των επαναγορών μακροπρόθεσμων αμερικανικών ομολόγων, πιθανώς χρηματοδοτούμενων από αυξημένη έκδοση βραχυπρόθεσμων τίτλων. Ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι σκοπός είναι η ενίσχυση της ρευστότητας σε συγκεκριμένα σημεία της καμπύλης όπου τα ομόλογα θεωρούνται υψηλής ποιότητας, άλλη τοποθέτηση από το υπουργείο άφησε να εννοηθεί ότι βασικός στόχος είναι η αποκλιμάκωση των μακροπρόθεσμων αποδόσεων, οι οποίες, κατά την εκτίμηση του υπουργείου, έχουν υπερβεί τη «δίκαιη αξία».
Για τους Ευρωπαίους κεντρικούς τραπεζίτες, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι η αμερικανική κυβέρνηση είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει ασυνήθιστα μέτρα με στόχο τη μείωση του κόστους δανεισμού. Η επιλογή αυτή μπορεί να έχει παρενέργειες: να επηρεάσει τις ροές κεφαλαίων, να μεταβάλει τις παγκόσμιες αποτιμήσεις κινδύνου και να αυξήσει την πίεση σε άλλες κεντρικές τράπεζες να προσαρμοστούν. Με άλλα λόγια, οι αμερικανικές παρεμβάσεις στην αγορά δεν μένουν εντός συνόρων· διαχέονται διεθνώς.
Οι γραμμές swap της Fed στο μικροσκόπιο
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι το μέλλον των γραμμών ανταλλαγής νομισμάτων (swap lines) της Fed με μεγάλες κεντρικές τράπεζες. Οι γραμμές αυτές αποτελούν θεμέλιο λίθο της διεθνούς χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, εξασφαλίζοντας πρόσβαση σε δολάρια όταν οι αγορές τρίζουν. Παρά τους φόβους για πιθανές πολιτικές παρεμβάσεις, πηγές του Reuters διευκρινίζουν ότι δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι οι συγκεκριμένοι μηχανισμοί απειλούνται. Οι swap lines εγκρίνονται από την Federal Open Market Committee και λειτουργούν αποκλειστικά υπό την αρμοδιότητα της Fed, όχι της εκτελεστικής εξουσίας. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επιβεβαίωσε εκ νέου ότι οι αποφάσεις για αυτές τις διευκολύνσεις ανήκουν αποκλειστικά στη Fed.
Παρότι τα θεσμικά αναχώματα παραμένουν ισχυρά, οι Ευρωπαίοι υπενθυμίζουν ότι η αντίληψη της αγοράς για τον κίνδυνο μετρά εξίσου με τους επίσημους κανόνες. Εάν η αβεβαιότητα για την κατεύθυνση της πολιτικής αυξηθεί, ακόμη και αλώβητοι θεσμοί μπορούν να δοκιμαστούν από την πίεση των προσδοκιών.
Ανεξαρτησία της Fed και πολιτικός παράγοντας
Καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας, αξιωματούχοι της Fed προσπάθησαν να καθησυχάσουν τους Ευρωπαίους ομολόγους τους ότι οι δεσμεύσεις της κεντρικής τράπεζας παραμένουν ακέραιες. Ωστόσο, η θεσμική ανεξαρτησία της Fed από την αμερικανική κυβέρνηση σημαίνει επίσης ότι δεν μπορεί να δοθεί εγγύηση για το τι μπορεί να αποφασίσει ο Λευκός Οίκος ή το υπουργείο Οικονομικών σε πολιτικό επίπεδο. Το ενδεχόμενο αιφνίδιων αλλαγών πολιτικής, ιδίως υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, αποτελεί μόνιμη πηγή αβεβαιότητας για τους Ευρωπαίους συνομιλητές.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η επίσκεψη του προέδρου της Fed, Κέβιν Γουόρς, στην Ευρώπη λίγες εβδομάδες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, λειτούργησε ως γέφυρα επικοινωνίας. Σύμφωνα με πηγές του Reuters, ο Γουόρς άφησε θετικές εντυπώσεις και έδειξε διάθεση για πιο στενή συνεργασία. Ωστόσο, η καλή θέληση της Fed δεν αρκεί για να κατευνάσει την αγωνία που προκαλούν οι αμερικανικές παρεμβάσεις στην αγορά όταν αυτές αιφνιδιάζουν τους εταίρους.
Η επόμενη μέρα για τις σχέσεις ΗΠΑ–Ευρώπης
Το ζητούμενο για την Ευρώπη είναι σαφές: περισσότερη προβλεψιμότητα, έγκαιρη ενημέρωση και επαναβεβαίωση των κανόνων του παιχνιδιού στη διεθνή οικονομική συνεργασία. Η προηγούμενη εμπειρία έχει δείξει ότι, σε περιόδους αναταραχής, η συντονισμένη δράση προλαμβάνει ακραίες μεταβολές και μειώνει το κόστος προσαρμογής για όλους. Γι’ αυτό, η θεσμοθετημένη επικοινωνία πριν από παρεμβάσεις που αγγίζουν συναλλαγματικές ισοτιμίες ή κρίσιμα τμήματα της αγοράς ομολόγων θεωρείται από τους Ευρωπαίους απαραίτητη προϋπόθεση για τη σταθερότητα.
