Για πρώτη φορά, η Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφει με τρόπο επίσημο και αδιαμφισβήτητο ένα κεφάλαιο που για δεκαετίες παρέμενε στο περιθώριο: τη σεξουαλική βία που υπέστησαν οι γυναίκες και τα κορίτσια της Κύπρου κατά την τουρκική εισβολή του 1974.
Η απόφαση της ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να υιοθετήσει το ψήφισμα της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων (FEMM) δεν είναι απλώς μια κοινοβουλευτική πράξη.
Είναι μια αναγνώριση μνήμης και ευθύνης, μια θεσμική «ορατότητα» για επιζώσες που επί 51 χρόνια κουβαλούσαν σιωπηλά τραύματα, φόβο, στίγμα και κοινωνικό αποκλεισμό.
Το ψήφισμα εγκρίθηκε με ευρεία πλειοψηφία (575 υπέρ, 33 κατά και 43 αποχές), με εισηγήτρια την Ελεονώρα Μελέτη (ΕΛΚ/Νέα Δημοκρατία).
Στην ουσία του, εντάσσει τη σεξουαλική βία που υπέστησαν οι Κύπριες στην ευρωπαϊκή ιστορική μνήμη και τη θέτει στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τι σημαίνει η αναγνώριση της σεξουαλικής βίας στην Κύπρο από την Ευρωβουλή
Το κείμενο «καταδικάζει με τον πιο έντονο τρόπο» τη στρατιωτική εισβολή του 1974 και τη συνεχιζόμενη παράνομη κατοχή από την Τουρκία, χαρακτηρίζοντάς τες σοβαρή παραβίαση του διεθνούς δικαίου και παράγοντα αποσταθεροποίησης που επηρεάζει, μεταξύ άλλων, και τις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας.
Ωστόσο, η ιστορική τομή του ψηφίσματος βρίσκεται αλλού: στην ρητή αναγνώριση των ειδικών και μακροχρόνιων συνεπειών που είχαν τα γεγονότα του 1974 στις γυναίκες και τα κορίτσια της Κύπρου. Αναφέρεται στη σεξουαλική βία ως όπλο πολέμου, σε μορφές σεξουαλικής εκμετάλλευσης, στη βίαιη εκτόπιση και στη διάλυση οικογενειών, αλλά και στη βαθιά κοινωνική, οικονομική και ψυχολογική βλάβη που δεν «έληξε» με τη λήξη των επιχειρήσεων.
Με άλλα λόγια, η Ευρωβουλή δεν μιλά μόνο για το παρελθόν. Μιλά για τη διάρκεια του τραύματος, για το πώς η σεξουαλική βία σε συνθήκες σύγκρουσης συνεχίζει να παράγει συνέπειες: φτώχεια, αποκλεισμό, στίγμα, αδυναμία πρόσβασης σε στήριξη και δικαιοσύνη.
Ευθύνη, αποκατάσταση και διεθνές δίκαιο
Το ψήφισμα τονίζει ότι η Τουρκία φέρει συνεχιζόμενη ευθύνη βάσει διεθνούς δικαίου για παραβιάσεις, συμπεριλαμβανομένων «σοβαρών παραβιάσεων» των Συμβάσεων της Γενεύης. Παράλληλα, διατυπώνει ξεκάθαρα την ανάγκη για πλήρη αποκατάσταση προς τα θύματα: αποκατάσταση δικαιωμάτων (restitution), αποθεραπεία/στήριξη (rehabilitation), ικανοποίηση (satisfaction) και εγγυήσεις μη επανάληψης.
Σημαντικό είναι επίσης ότι καλεί τα κράτη‑μέλη να διασφαλίσουν αποτελεσματική και ολιστική αποζημίωση για όλα τα θύματα έμφυλης και σεξουαλικής βίας. Η προσέγγιση δεν περιορίζεται σε οικονομική αποζημίωση, αλλά υπογραμμίζει την ανάγκη για υπηρεσίες υγείας, ψυχοκοινωνική στήριξη, νομική βοήθεια και πλαίσια που μειώνουν το στίγμα.
Οι γυναίκες στο κέντρο της ειρήνης και της λύσης
Το κείμενο υπογραμμίζει ότι οι εμπειρίες, το θάρρος και η αντοχή των Κυπρίων γυναικών και κοριτσιών υπήρξαν έως σήμερα «αόρατα» ή υποτιμημένα σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Ταυτόχρονα, τις αναγνωρίζει ως βασικούς φορείς αντίστασης, αλληλεγγύης και οικοδόμησης ειρήνης.
Η Ευρωβουλή θέτει ως προϋπόθεση για κάθε μελλοντική πολιτική διαδικασία ουσιαστική συμμετοχή των γυναικών, σύμφωνα με το ψήφισμα 1325 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ («Γυναίκες, Ειρήνη και Ασφάλεια»). Παράλληλα, ζητά στοχευμένες πολιτικές για όσες υπέστησαν εκτόπιση και βία, ακριβώς επειδή η σεξουαλική βία δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά ένας μηχανισμός που διαπερνά οικογένειες, κοινότητες και γενιές.
Μνήμη, τεκμηρίωση και σπάσιμο της σιωπής
Το ψήφισμα ενθαρρύνει την ανάδειξη μνημείων, όπως το Μνημείο Γυναικών Θυμάτων Σεξουαλικής Βίας στη Λευκωσία, και καλεί κράτη‑μέλη με αντίστοιχες εμπειρίες να σπάσουν τη σιωπή, να καταγράψουν ειδικά τις παραβιάσεις κατά γυναικών και κοριτσιών και να θεσπίσουν μηχανισμούς αποζημίωσης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η πρόσκληση προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ να ερευνήσει αρχεία ώστε να τεκμηριωθούν εγκλήματα στην Κύπρο, καθώς και η ενθάρρυνση προς την ΕΕ και τα κράτη‑μέλη να δημιουργήσουν μηχανισμούς αποζημίωσης, σε ευθυγράμμιση με την Οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων.
Επιπλέον, ζητούνται πανευρωπαϊκές δράσεις ευαισθητοποίησης για τη σεξουαλική βία σε συγκρούσεις, δημόσια ακρόαση με επιζώσες, ενίσχυση των νομικών πλαισίων στην Κύπρο με επίκεντρο τα θύματα και αυξημένη χρηματοδότηση για την Επιτροπή Αγνοουμένων.
Οι παρεμβάσεις στην ολομέλεια και το ανθρώπινο αποτύπωμα
Στην τοποθέτησή της, η Ελεονώρα Μελέτη ζήτησε από τους ευρωβουλευτές να στηρίξουν «την ιστορία πίσω από το ψήφισμα» και όχι απλώς ένα ακόμη κείμενο για την Κύπρο. Τόνισε ότι οι γυναίκες που συνάντησε η αποστολή της FEMM στη Λευκωσία μίλησαν για πρώτη φορά έπειτα από 51 χρόνια — ανάμεσά τους ανήλικα κορίτσια της εποχής, έγκυες, μητέρες και γιαγιάδες.
Στο περιθώριο της ψηφοφορίας, η εισηγήτρια ανέφερε πως τα θύματα σεξουαλικής βίας του 1974 υπολογίζονται από 700 έως 1.500 (γυναίκες, άνδρες και παιδιά), ενώ σήμερα κρατική στήριξη λαμβάνουν μόνο περίπου 80 επιζώσες. Η φράση της ότι «το συλλογικό τραύμα των Κυπρίων δεν θα παραμείνει ούτε βουβό ούτε αόρατο» συμπυκνώνει το πολιτικό και ηθικό βάρος της αναγνώρισης.
Ο Λουκάς Φουρλάς (ΕΛΚ, Κύπρος) μίλησε για «νίκη των ίδιων των γυναικών που βρήκαν τη δύναμη να μιλήσουν», υπογραμμίζοντας το προηγούμενο που δημιουργείται διεθνώς για την αναγνώριση της έμφυλης και σεξουαλικής βίας σε συρράξεις.
Ο Γιώργος Γεωργίου (Αριστερά/ΑΚΕΛ, Κύπρος) τόνισε ότι «ο βιασμός δεν έχει χρώμα, φυλή ή θρησκεία» και ζήτησε ο κοινός πόνος να γίνει γέφυρα δικοινοτικής συνεργασίας. Στους 33 που καταψήφισαν συγκαταλέγεται η Γερμανίδα ευρωβουλευτής Ίρμχιλντ Μποσντορφ (AfD/ESN), η οποία χαρακτήρισε την ψηφοφορία «ακατανόητη», ενώ η Αφροδίτη Λατινοπούλου (Patriots for Europe, Ελλάδα) άσκησε κριτική με επίκεντρο τη στάση της ΕΕ απέναντι στην Άγκυρα, με φόντο τη διαδικασία ένταξης της Τουρκίας.
Αντίδραση από τα κατεχόμενα και το πλαίσιο της διαδικασίας
Η τουρκοκυπριακή πλευρά αντέδρασε έντονα, με το «υπουργείο Εξωτερικών» των κατεχομένων να χαρακτηρίζει το ψήφισμα μεροληπτικό και πολιτικά υποκινούμενο, επαναλαμβάνοντας το επιχείρημα της «εγγυήτριας δύναμης» για τα γεγονότα του 1974.
Υπενθυμίζεται ότι το ψήφισμα προέκυψε από διερευνητική αποστολή της επιτροπής FEMM στην Κύπρο (26–28 Μαΐου 2025). Επιζώσες κατέθεσαν σε κεκλεισμένων των θυρών συνεδρίαση στη Λευκωσία, ανταποκρινόμενες σε πρωτοβουλία του Λουκά Φουρλά. Η επιτροπή FEMM ενέκρινε το κείμενο στις 3 Ιουνίου (28 υπέρ, 4 κατά, 1 αποχή), ενώ τον Μάρτιο ο κ. Φουρλάς είχε παραδώσει σχετική έκθεση στον Αντόνιο Γκουτέρες στη Νέα Υόρκη.
