Η ισραηλινή κυβέρνηση ενέκρινε σήμερα, Κυριακή, ομόφωνα την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σε μια απόφαση με έντονο πολιτικό και ηθικό φορτίο. Η κίνηση αυτή, που αναμένεται να περάσει και από κοινοβουλευτική επικύρωση, δεν αποτελεί απλώς μια συμβολική χειρονομία μνήμης· διαβάζεται ήδη ως σαφές μήνυμα προς την Τουρκία, σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις Ισραήλ–Τουρκίας δοκιμάζονται και επιδεινώνονται.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών, η απόφαση ελήφθη μετά από πρόταση του υπουργού Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ και το επόμενο βήμα είναι να τεθεί προς συζήτηση και επικύρωση στην Κνεσέτ. Το ίδιο το υπουργείο χαρακτήρισε την εξέλιξη «ιστορική απόφαση», ενώ ο Σάαρ τόνισε ότι «ήρθε η στιγμή το Ισραήλ, ως εβραϊκό κράτος, να υιοθετήσει επισήμως αυτή τη θέση», περιγράφοντάς την ως «ηθικό και ιστορικό καθήκον». Η αναγνώριση, στην οπτική του Ισραηλινού υπουργού, συνδέεται άμεσα με την αντίληψη πως η ιστορική αλήθεια δεν μπορεί να εξαρτάται από πολιτικές σκοπιμότητες ούτε να παραμένει δέσμια της διπλωματικής συγκυρίας.
Τι σημαίνει η απόφαση
Το γεγονός ότι η κυβέρνηση του Ισραήλ αναγνώρισε τη Γενοκτονία των Αρμενίων αποκτά βαρύτητα τόσο στο επίπεδο του συμβολισμού όσο και στο επίπεδο των διεθνών σχέσεων. Πρόκειται για μια απόφαση που έρχεται να τοποθετήσει επισήμως το Ισραήλ δίπλα στις χώρες και τα κοινοβούλια που έχουν αναγνωρίσει τις μαζικές δολοφονίες και εκτοπισμούς Αρμενίων την περίοδο 1915–1917 ως γενοκτονία.
Παράλληλα, η απόφαση επαναφέρει στο προσκήνιο μια συζήτηση που για χρόνια βρισκόταν σε πολιτικά «ευαίσθητη» ζώνη, λόγω της σημασίας που είχε παραδοσιακά η σχέση του Ισραήλ με την Τουρκία στην ευρύτερη περιφερειακή στρατηγική. Με την κίνηση αυτή, το Ισραήλ δείχνει να επαναπροσδιορίζει τα όρια ανάμεσα στην εξωτερική πολιτική και στην ιστορική μνήμη, διεκδικώντας δημόσια έναν ρόλο που δεν περιορίζεται μόνο σε γεωπολιτικούς υπολογισμούς.
Οι δηλώσεις Σάαρ και η έμφαση στην ιστορική αλήθεια
Ο Γκίντεον Σάαρ υποστήριξε ότι η Γενοκτονία των Αρμενίων παραμένει έως σήμερα αντικείμενο «θεσμοθετημένης άρνησης και υποβάθμισης», στρέφοντας τα βέλη του κυρίως προς την τουρκική κυβέρνηση. Μίλησε για «παραποιητική αναθεώρηση της Ιστορίας», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η άρνηση δεν είναι απλώς διαφορετική ερμηνεία γεγονότων, αλλά οργανωμένη πολιτική πρακτική που επιδιώκει να αλλοιώσει την ιστορική καταγραφή.
Την ίδια στιγμή, επιχείρησε να αποσυνδέσει επίσημα την αναγνώριση από την ένταση με την Άγκυρα, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν πρόκειται για πράξη αντιποίνων. Όπως σημείωσε, «το γεγονός ότι η Άγκυρα προωθεί ψευδή αφηγήματα κατά του Ισραήλ δεν της παρέχει ασυλία από ιστορικές αλήθειες». Με αυτή τη φράση, ο Σάαρ διατύπωσε ουσιαστικά μια θέση αρχής: ότι καμία διπλωματική διαφωνία, καμία επικοινωνιακή σύγκρουση και καμία συγκυρία δεν μπορεί να ακυρώσει την ανάγκη αναγνώρισης ιστορικών εγκλημάτων.
Η επιδείνωση των σχέσεων Ισραήλ–Τουρκίας και το ευρύτερο πλαίσιο
Η απόφαση λαμβάνεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Ισραήλ–Τουρκίας έχουν περάσει σε φάση έντονης κλιμάκωσης, ιδίως μετά τον πόλεμο στη Γάζα που ξέσπασε έπειτα από την επίθεση της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023. Η Άγκυρα έχει κατηγορήσει επανειλημμένα το Ισραήλ για γενοκτονία στα Παλαιστινιακά Εδάφη —κατηγορία που το Ισραήλ απορρίπτει κατηγορηματικά— ενώ ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει εξαπολύσει σφοδρές επιθέσεις, προχωρώντας σε ακραίες συγκρίσεις Ισραηλινών ηγετών με αξιωματούχους του ναζιστικού καθεστώτος.
Από την άλλη πλευρά, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει χαρακτηρίσει τον Ερντογάν «αντισημίτη δικτάτορα», κατηγορώντας την Τουρκία και για γενοκτονία κατά των Κούρδων. Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό περιβάλλον αμοιβαίων καταγγελιών, η αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων δεν μπορεί να ιδωθεί έξω από το συνολικότερο κλίμα αντιπαράθεσης, ακόμη κι αν η ισραηλινή πλευρά επιμένει ότι η απόφαση βασίζεται πρωτίστως σε ηθικά και ιστορικά κριτήρια.
Το αίτημα των Αρμενίων και η διεθνής αναγνώριση
Για τους Αρμενίους, η διεθνής αναγνώριση αποτελεί εδώ και δεκαετίες κεντρικό στόχο. Αναφέρονται σε 1,5 εκατομμύριο νεκρούς την περίοδο 1915–1917, υποστηρίζοντας ότι οι διώξεις, οι εκτοπίσεις και οι μαζικές δολοφονίες συνιστούν ξεκάθαρα γενοκτονία. Η Τουρκία, από την πλευρά της, απορρίπτει τον όρο «γενοκτονία» και διατηρεί μια γραμμή άρνησης ή αναδιατύπωσης των γεγονότων.
Μέχρι σήμερα, 34 χώρες και κοινοβούλια έχουν αναγνωρίσει τη Γενοκτονία των Αρμενίων, ανάμεσά τους οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία και η Γερμανία, καθώς και η Ελλάδα και η Κύπρος. Η προσθήκη του Ισραήλ σε αυτή τη λίστα, εφόσον ολοκληρωθεί και κοινοβουλευτικά, ενισχύει περαιτέρω το διεθνές βάρος του ζητήματος και αυξάνει την πίεση προς την Άγκυρα, έστω και έμμεσα.
Η Αρμενία και η Τουρκία δεν διατηρούν διπλωματικές σχέσεις, αν και τα τελευταία χρόνια υπήρξαν ενδείξεις προσπάθειας προσέγγισης. Ωστόσο, η ιστορική διαφωνία γύρω από τη Γενοκτονία των Αρμενίων παραμένει ένα από τα βαθύτερα και δυσκολότερα εμπόδια στην εξομάλυνση.
