Μια σημαντική στρέβλωση στις πραγματικές καθαρές αποδοχές των συνταξιούχων προκαλεί ο τρόπος υπολογισμού της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ). Σε ορισμένες περιπτώσεις, συνταξιούχοι που δικαιούνται υψηλότερη μικτή κύρια σύνταξη καταλήγουν να εισπράττουν λιγότερα χρήματα από άλλους με χαμηλότερη μικτή σύνταξη.
Το φαινόμενο δεν είναι θεωρητικό. Προκύπτει από συγκεκριμένους υπολογισμούς, στους οποίους συνυπολογίζονται τα κλιμάκια της ΕΑΣ, η εισφορά υγειονομικής περίθαλψης και ο φόρος εισοδήματος που παρακρατείται από τη σύνταξη. Η βασική αιτία βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η εισφορά: όταν η μικτή σύνταξη περνά στο επόμενο κλιμάκιο, ο νέος συντελεστής επιβάλλεται σε ολόκληρο το ποσό και όχι μόνο στο τμήμα που υπερβαίνει το όριο.
Έτσι, ακόμη και μια αύξηση της μικτής σύνταξης κατά ένα ή δύο ευρώ μπορεί να οδηγήσει σε δυσανάλογα μεγαλύτερη κράτηση και, τελικά, σε χαμηλότερο καθαρό πληρωτέο ποσό.
Η μεγάλη παγίδα της εισφοράς αλληλεγγύης στα κλιμάκια του 2026
Με βάση τα ισχύοντα για το 2026, η ΕΑΣ εφαρμόζεται ως εξής:
| Μικτή κύρια σύνταξη | Συντελεστής ΕΑΣ |
|—|—:|
| Έως 1.468,01 ευρώ | Χωρίς ΕΑΣ |
| 1.468,02 – 1.782,58 ευρώ | 3% |
| 1.782,59 – 2.097,15 ευρώ | 6% |
| 2.097,16 – 2.411,73 ευρώ | 7% |
| 2.411,74 – 2.726,30 ευρώ | 9% |
| 2.726,31 – 3.040,87 ευρώ | 10% |
| 3.040,88 – 3.355,44 ευρώ | 12% |
| 3.355,45 – 3.670,02 ευρώ | 13% |
| Από 3.670,03 ευρώ και άνω | 14% |
Η νομοθεσία προβλέπει προστασία για το πρώτο κλιμάκιο, ώστε η παρακράτηση να μην οδηγεί τη σύνταξη κάτω από το προβλεπόμενο κατώτατο όριο. Η προστασία αυτή, όμως, δεν εξαλείφει τις απότομες μεταβολές που εμφανίζονται στα επόμενα όρια.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι ο συντελεστής κάθε κλιμακίου εφαρμόζεται στο σύνολο της μικτής σύνταξης. Δεν υπολογίζεται τμηματικά, όπως συμβαίνει με τη φορολογία εισοδήματος. Επομένως, η μετάβαση από ένα κλιμάκιο στο επόμενο μπορεί να αυξήσει απότομα την κράτηση.
Με δύο ευρώ μεγαλύτερη σύνταξη, 37,79 ευρώ λιγότερα καθαρά
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα δύο συνταξιούχων με μικτές κύριες συντάξεις 1.781 και 1.783 ευρώ.
Ο συνταξιούχος με μικτή σύνταξη 1.781 ευρώ υπάγεται στον συντελεστή ΕΑΣ 3%. Η κράτηση ανέρχεται σε 53,43 ευρώ. Μετά την αφαίρεση της εισφοράς υγειονομικής περίθαλψης, ύψους 103,65 ευρώ, και του μηνιαίου φόρου των 180,85 ευρώ, το καθαρό πληρωτέο ποσό διαμορφώνεται στα 1.443,07 ευρώ.
Ο δεύτερος συνταξιούχος λαμβάνει δύο ευρώ περισσότερα σε μικτή σύνταξη, δηλαδή 1.783 ευρώ. Ωστόσο, περνά στο επόμενο κλιμάκιο, όπου εφαρμόζεται συντελεστής ΕΑΣ 6%. Η κράτηση αυξάνεται στα 106,98 ευρώ. Παρότι η εισφορά υγείας μειώνεται στα 100,56 ευρώ και ο φόρος στα 170,18 ευρώ, το τελικό καθαρό ποσό περιορίζεται στα 1.405,28 ευρώ.
Το αποτέλεσμα είναι ο συνταξιούχος με τη μεγαλύτερη μικτή σύνταξη να εισπράττει 37,79 ευρώ λιγότερα τον μήνα. Σε ετήσια βάση, η διαφορά φτάνει τα 453,48 ευρώ.
Η αύξηση της ΕΑΣ κατά 53,55 ευρώ υπερκαλύπτει το όφελος των δύο επιπλέον ευρώ στη μικτή σύνταξη. Η μικρότερη εισφορά υγείας και ο χαμηλότερος φόρος δεν επαρκούν για να ανατρέψουν την τελική απώλεια.
Πέντε παραδείγματα που αποκαλύπτουν τη στρέβλωση
Οι παρακάτω συγκρίσεις αφορούν συνταξιούχους χωρίς εξαρτώμενα τέκνα και με μοναδικό εισόδημα τη συγκεκριμένη κύρια σύνταξη:
| Μικτή σύνταξη | Κράτηση ΕΑΣ | Κράτηση υγείας | Φόρος | Καθαρό πληρωτέο |
|—:|—:|—:|—:|—:|
| 1.781 ευρώ | 53,43 | 103,65 | 180,85 | 1.443,07 |
| 1.783 ευρώ | 106,98 | 100,56 | 170,18 | 1.405,28 |
| 2.410 ευρώ | 168,70 | 134,48 | 313,49 | 1.793,33 |
| 2.412 ευρώ | 217,08 | 131,70 | 301,28 | 1.761,94 |
| 2.726 ευρώ | 245,34 | 148,84 | 376,49 | 1.955,33 |
| 2.727 ευρώ | 272,70 | 147,26 | 369,55 | 1.937,49 |
| 3.040 ευρώ | 304,00 | 164,16 | 449,45 | 2.122,39 |
| 3.041 ευρώ | 364,92 | 160,56 | 429,17 | 2.086,35 |
| 3.355 ευρώ | 402,60 | 177,14 | 522,68 | 2.252,58 |
| 3.356 ευρώ | 436,28 | 175,18 | 511,62 | 2.232,92 |
Οι διαφορές στο καθαρό πληρωτέο ποσό είναι οι εξής:
– Από 1.781 σε 1.783 ευρώ: απώλεια 37,79 ευρώ τον μήνα ή περίπου 453,48 ευρώ τον χρόνο.
– Από 2.410 σε 2.412 ευρώ: απώλεια 31,39 ευρώ τον μήνα ή 376,68 ευρώ τον χρόνο.
– Από 2.726 σε 2.727 ευρώ: απώλεια 17,84 ευρώ τον μήνα ή 214,08 ευρώ τον χρόνο.
– Από 3.040 σε 3.041 ευρώ: απώλεια 36,04 ευρώ τον μήνα ή 432,48 ευρώ τον χρόνο.
– Από 3.355 σε 3.356 ευρώ: απώλεια 19,66 ευρώ τον μήνα ή 235,92 ευρώ τον χρόνο.
Τα παραδείγματα δείχνουν ότι το πρόβλημα εμφανίζεται σε πολλά διαφορετικά όρια και δεν περιορίζεται μόνο στις χαμηλότερες ή στις υψηλότερες συντάξεις.
Γιατί η μείωση του φόρου δεν καλύπτει την απώλεια
Ένα στοιχείο που συχνά προκαλεί σύγχυση είναι ότι ο συνταξιούχος που περνά σε υψηλότερο κλιμάκιο ΕΑΣ μπορεί να πληρώνει μικρότερο φόρο εισοδήματος. Αυτό συμβαίνει επειδή η αυξημένη ΕΑΣ μειώνει το ποσό που απομένει για φορολόγηση.
Για παράδειγμα, όταν η μικτή σύνταξη αυξάνεται από 2.410 σε 2.412 ευρώ, ο μηνιαίος φόρος μειώνεται από 313,49 σε 301,28 ευρώ. Η φορολογική ελάφρυνση ανέρχεται σε 12,21 ευρώ. Παράλληλα, μειώνεται ελαφρά και η εισφορά υγείας, καθώς υπολογίζεται στο ποσό που απομένει μετά την κράτηση της ΕΑΣ.
Ωστόσο, η ΕΑΣ αυξάνεται κατά 48,38 ευρώ. Επομένως, ακόμη και αν συνυπολογιστούν η μικρότερη φορολογική παρακράτηση και η χαμηλότερη εισφορά υγείας, το τελικό ποσό παραμένει μικρότερο.
Ποια αλλαγή θα περιόριζε την αδικία
Η στρέβλωση θα μπορούσε να περιοριστεί εάν η ΕΑΣ υπολογιζόταν προοδευτικά. Σε ένα τέτοιο σύστημα, ο υψηλότερος συντελεστής θα εφαρμοζόταν μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το όριο κάθε κλιμακίου και όχι σε ολόκληρη τη σύνταξη.
Με αυτόν τον τρόπο, μια μικρή αύξηση της μικτής σύνταξης δεν θα οδηγούσε σε απότομη απώλεια καθαρών αποδοχών. Οι συνταξιούχοι θα εξακολουθούσαν να καταβάλλουν μεγαλύτερη εισφορά όσο αυξάνεται η σύνταξή τους, αλλά η μετάβαση από το ένα κλιμάκιο στο άλλο θα γινόταν ομαλότερα και δικαιότερα.
Η ετήσια αναπροσαρμογή των ορίων της ΕΑΣ μαζί με τις αυξήσεις των συντάξεων περιορίζει ορισμένες επιπτώσεις, δεν αλλάζει όμως τον βασικό μηχανισμό. Η μεγάλη παγίδα της εισφοράς αλληλεγγύης παραμένει: ένας συνταξιούχος μπορεί να εμφανίζεται με υψηλότερη σύνταξη στα χαρτιά, αλλά να λαμβάνει λιγότερα χρήματα στον τραπεζικό του λογαριασμό.
