Η εισροή μεταναστών στη Θέουτα την περασμένη εβδομάδα έχει φέρει τη Μαδρίτη σε αμυντική στάση σχετικά με το καθεστώς των δύο αυτόνομων ισπανικών πόλεων – Θέουτα και Μελίγια – στη βόρεια Αφρική, έχοντας υπόψη και τις μακροχρόνιες αξιώσεις του Μαρόκου επ’ αυτών.
Η ευκολία με την οποία δεκάδες χιλιάδες μετανάστες διέσχισαν τα σύνορα έχει ενισχύσει την αίσθηση ευαλωτότητας σε υβριδικές επιθέσεις. Και αυτή η ανησυχία ενισχύεται από τον φόβο ότι παραδοσιακοί σύμμαχοι της χώρας στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ δεν είναι πλέον ασυζητητί στο πλευρό της Μαδρίτης εξαιτίας των πολιτικών τους διαφωνιών με τον σοσιαλιστή πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ.
Εκμεταλλευόμενο μια όλο και πιο θερμή σχέση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, το Μαρόκο έχει εντείνει τις αξιώσεις του για τη Θέουτα και τη Μελίγια, τις οποίες διαχρονικά θεωρεί κατεχόμενα εδάφη και απομεινάρια της αποικιοκρατίας.
Όμως, το πιο ανησυχητικό για τη Μαδρίτη είναι ότι αυτές οι ενέργειες δεν προέρχονται πλέον αποκλειστικά από το Ραμπάτ. Ερωτήματα σχετικά με τον έλεγχο των ισπανικών θυλάκων έχουν επίσης τεθεί σε έκθεση του Κογκρέσου των ΗΠΑ, καθώς και από τον πρεσβευτή του Ισραήλ στον ΟΗΕ.
Ένα σημάδι του επιπέδου ανησυχίας της Μαδρίτης είναι το γεγονός ότι η κυβέρνηση αναγκάζεται τώρα να κάνει δημόσιες δηλώσεις για θέματα διεθνούς δικαίου που μόλις πριν από μια εβδομάδα θεωρούσε αυτονόητα.
«Η Θέουτα και η Μελίγια δεν αγγίζονται», δήλωσε η υπουργός Άμυνας Μαργαρίτα Ρόμπλες κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου τη Δευτέρα (3/8). «Πρέπει να καταστεί σαφές σε όλους ότι η εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία της Ισπανίας δεν αποτελούν αντικείμενο συζήτησης».
Από την πλευρά του, ο Χοσέ Μανουέλ Γκαρθία-Μαργκάγιο, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας μεταξύ 2011 και 2014 και είναι μέλος του κεντροδεξιού Λαϊκού Κόμματος, δήλωσε ότι είναι ζωτικής σημασίας για την Ισπανία να δείξει ότι ο έλεγχος των δύο πόλεων δεν είναι διαπραγματεύσιμος.
«Πιστεύετε ότι οι Βρετανοί θα είχαν επιτρέψει σε 60.000 Ισπανούς να εισέλθουν στο Γιβραλτάρ;» ρώτησε.
«Θα πρέπει να στοχεύσουμε στο να είμαστε φίλοι με το Μαρόκο», πρόσθεσε. «Αλλά είναι σημαντικό να διασφαλίσουμε ότι ακόμη και οι φίλοι μας καταλαβαίνουν ότι υπάρχουν κόκκινες γραμμές που απλά δεν μπορούν να ξεπεραστούν».
Αυτοκρατορικά κατάλοιπα
Η Θέουτα και η Μελίγια είναι ό,τι έχει απομείνει από την κάποτε απέραντη Ισπανική Αυτοκρατορία. Βρίσκονται υπό την κυριαρχία της Μαδρίτης από το 1668 και το 1497, αντίστοιχα, και αποτελούν πλήρως ενσωματωμένα τμήματα της Ισπανίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αλλά από τότε που απέκτησε την ανεξαρτησία του από τη Γαλλία το 1956, το Μαρόκο διεκδικεί σταθερά την κυριαρχία και των δύο πόλεων, τις οποίες χαρακτηρίζει ως «αποικίες» που «κατέχονται» από την Ισπανία. Και αυτές οι εδαφικές φιλοδοξίες επαναδιατυπώθηκαν σε μεγάλο βαθμό από τον κρατικό Τύπο της χώρας μετά τα γεγονότα της περασμένης εβδομάδας.
«Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν αυτές οι πόλεις θα επανενταχθούν στο φυσικό τους περιβάλλον, το Μαρόκο, αλλά πόσο καιρό θα χρειαστεί να γίνει αυτό και πόσες ανθρώπινες τραγωδίες θα πρέπει να εξελιχθούν εν τω μεταξύ», έγραψε το Le360 , ένα έντυπο που θεωρείται ότι πρόσκειται στον βασιλικό οίκο του Μαρόκου.
Η στήριξη από το εξωτερικό
Οι διεκδικήσεις του Μαρόκου για τη Θέουτα και τη Μελίγια έχουν ενισχυθεί τελευταία από τους διεθνείς συμμάχους του Ραμπάτ, μεταξύ των οποίων και ένας εξέχων Ρεπουμπλικάνος πολιτικός στις ΗΠΑ.
Σε συνέντευξή του σε ισπανική εφημερίδα τον Απρίλιο, ο Αμερικανός βουλευτής Μάριο Ντίας-Μπαλάρτ, ο οποίος είναι μέλος της ισχυρής Επιτροπής Πιστώσεων, δήλωσε ότι «η Θέουτα και η Μελίγια βρίσκονται σε μαροκινό έδαφος» και αμφισβήτησε το κατά πόσον οι αυτόνομες πόλεις «είναι μέρος της Ισπανίας ή θα έπρεπε να είναι μέρος του Μαρόκου».
Σημείωσε μάλιστα ότι ενώ ο Ισπανός πρωθυπουργός Σάντσεθ «θέτει σε κίνδυνο» τη συμμαχία ΗΠΑ – Ισπανίας με την αντίθεσή του στον πόλεμο στο Ιράν, το Ραμπάτ είναι σταθερός σύμμαχος της Ουάσιγκτον.
Εβδομάδες αργότερα, καθώς το αμερικανικό Κογκρέσο προετοίμαζε ένα νομοσχέδιο για τις πιστώσεις – που περιλάμβανε και πρόταση για τη διάθεση $40 εκατ. στο Μαρόκο για δαπάνες άμυνας και ασφάλειας – ο Ντίας-Μπαλάρτ υπέβαλε έκθεση που σημείωνε ότι «οι πόλεις Θέουτα και Μελίγια, που διοικούνται από την Ισπανία, βρίσκονται σε μαροκινό έδαφος και παραμένουν αντικείμενο μακροχρόνιας αξίωσης του Μαρόκου».
Όταν ρωτήθηκε από το Politico, ο Ντίας-Μπαλάρτ αρνήθηκε ότι η έκθεση προς το Κογκρέσο είχε σκοπό να σηματοδοτήσει μια σημαντική αλλαγή στη Θέουτα και τη Μελίγια.
Ωστόσο, η προθυμία του βουλευτή να δώσει βήμα στις διεκδικήσεις του Ραμπάτ για τη Θέουτα και τη Μελίγια αντικατοπτρίζει το πόσο κοντά έχουν έρθει το Μαρόκο και οι Ηνωμένες Πολιτείες από το 2020.
Εκείνη τη χρονιά, ο Τραμπ υποστήριξε τις διεκδικήσεις του Ραμπάτ για την αμφισβητούμενη περιοχή της Δυτικής Σαχάρας σε αντάλλαγμα για την ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ Μαρόκου και Ισραήλ.
Την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ επιβεβαίωσε τη στάση αυτή με μια δήλωση που εξέδωσε η αμερικανική πρεσβεία στο Μαρόκο την ίδια στιγμή που οι μετανάστες εισέβαλαν στη Θέουτα. Μάλιστα, το Ραμπάτ για να δείξει την ικανοποίησή του ανακοίνωσε ότι μετονόμασε έναν σημαντικό αυτοκινητόδρομο προς τιμήν του Αμερικανού προέδρου.
Εντείνοντας τις ανησυχίες της Ισπανίας για τα εδάφη της στη Βόρεια Αφρική, ο Ισραηλινός πρέσβης στα Ηνωμένα Έθνη, Ντάνι Ντάνον, έγραψε στο X: «Ίσως πριν συνεχίσει να μας κάνει κήρυγμα, είναι καιρός να εξηγήσει στον κόσμο γιατί εξακολουθεί να διατηρεί αποικιακούς θύλακες στην Αφρική».
Εντούτοις, η επικεφαλής της ισραηλινής αποστολής στη Μαδρίτη, Ντάνα Έρλιχ, διευκρίνισε αργότερα ότι τα σχόλια του Ντάνον δεν αντιπροσώπευαν επίσημη θέση.
Το φάντασμα της «Πράσινης Πορείας»
Για τους Ισπανούς, η ιδέα ότι το Μαρόκο θα μπορούσε να δημιουργήσει μια κατάσταση για να προσαρτήσει εδάφη δεν αποτελεί απλά μια εικασία. Πολλοί θυμούνται ακόμα την «Πράσινη Πορεία» το 1975, όταν το Ραμπάτ έστειλε δεκάδες χιλιάδες πολίτες να κατακλύσουν τα συνοριακά φυλάκια στην ισπανική Σαχάρα, την ώρα που ο δικτάτορας Φρανθίσκο Φράνκο πέθαινε.
«Εκείνη την εποχή, δεν ήταν σαφές ποιος θα αναλάμβανε τη διακυβέρνηση της χώρας στην Ισπανία και το Μαρόκο εκμεταλλεύτηκε την αδυναμία του ισπανικού κράτους για να αναλάβει τον έλεγχο της περιοχής», είπε ο Χοσέ Λουίς Ροντρίγκεθ Χιμένεθ, καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Ρέι Χουάν Κάρλος της Μαδρίτης και συγγραφέας ενός βιβλίου για την ισπανική Σαχάρα.
Μισό αιώνα αργότερα, λέει, ο βασιλιάς Μωάμεθ ΣΤ΄ του Μαρόκου έχει εντοπίσει μια παρόμοια αδυναμία στον Σάντσεθ, του οποίου η κυβέρνηση μειοψηφίας δεν είναι σε θέση να ψηφίσει σημαντικά νομοσχέδια, ενώ ο στενός του κύκλος έχει μπλεχτεί σε ένα δίκτυο σκανδάλων διαφθοράς.
Τα γεγονότα του 2021
Σε ένα εντυπωσιακά παρόμοιο περιστατικό με τη μαζική εισροή μεταναστών στη Θέουτα την περασμένη εβδομάδα, το 2021 περίπου 8.000 άνθρωποι εισέβαλαν στον ισπανικό θύλακα, όταν το Μαρόκο απέσυρε αιφνιδιαστικά τους συνοριοφύλακες.
Ο Ροντρίγκεθ υποστηρίζει ότι τότε ο Σάντσεθ είχε κάνει λάθος αντιδρώντας σε αυτό το περιστατικό αναιρώντας την ιστορική υποστήριξη της Ισπανίας στην αυτοδιάθεση της Δυτικής Σαχάρας και αποδεχόμενος την προσπάθεια του Μαρόκου να ελέγξει την αμφισβητούμενη περιοχή.
«Η κυβέρνηση επέλεξε να κατευνάσει το Ραμπάτ, μη κατανοώντας ότι αυτό θεωρήθηκε ως ένδειξη αδυναμίας στο Μαρόκο, μια χώρα που δεν είναι φίλη μας και η οποία έχει κάθε συμφέρον να εκμεταλλευτεί τις ευπάθειές μας», λέει.
«Αυτό που συνέβη την περασμένη εβδομάδα ήταν μια πρόβα τζενεράλε για μια ενδεχόμενη εισβολή», πρόσθεσε.
Αλλαγή στις διεθνείς ισορροπίες
Ισπανοί αξιωματούχοι απορρίπτουν τις κατηγορίες ότι η κρίση στη Θέουτα έκανε τη Μαδρίτη να φαίνεται αδύναμη, με τον υπουργό Εσωτερικών Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα να επιμένει την Τρίτη ότι η κρίση έδειξε ότι η χώρα είναι ένας ισχυρός και σεβαστός περιφερειακός παράγοντας.
Ωστόσο, η ικανότητα προβολής ισχύος του Ραμπάτ αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, καθώς η δέσμευση του ΝΑΤΟ για την υπεράσπιση της Θέουτα και της Μελίγια φαίνεται λιγότερο βέβαιη από ό,τι ήταν κάποτε. Το 2022, ο τότε Γενικός Γραμματέας Γενς Στόλτενμπεργκ είχε πει ξεκάθαρα ότι οι δύο πόλεις της Βόρειας Αφρικής εμπίπτουν στην αιγίδα της Συμμαχίας.
Όμως τα πράγματα έχουν αλλάξει από τότε. Ο Τραμπ έχει αμφισβητήσει τη δέσμευση του ΝΑΤΟ στην κοινή άμυνα και η σχέση του με την Ισπανία, την οποία έχει επανειλημμένα επικρίνει για τις υποτονικές αμυντικές δαπάνες της και την αδυναμία της να υποστηρίξει τον πόλεμο στο Ιράν, είναι ιδιαίτερα ταραγμένη.
Το Politico ρώτησε το ισπανικό υπουργείο Εξωτερικών ποια μέτρα θα έπαιρνε η κυβέρνηση για να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες σχετικά με τη διεθνή συζήτηση για τη Θέουτα και τη Μελίγια.
Το υπουργείο δεν απάντησε άμεσα στις ερωτήσεις, όμως απέρριψε τον ισχυρισμό ότι η κυριαρχία των δύο πόλεων θα μπορούσε να είναι διαπραγματεύσιμη.
Πηγή: Politico
