Η πρόεδρος της Βενεζουέλας ζητά από τον βασιλιά Κάρολο να αποδεσμεύσει τα αποθέματα χρυσού της, ανοίγοντας ξανά ένα πολυσύνθετο ζήτημα που βρίσκεται στο σταυροδρόμι ανθρωπιστικής ανάγκης, διεθνούς δικαίου και γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Σε μια στιγμή όπου η χώρα προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της μετά από δύο ισχυρούς σεισμούς, το αίτημα για την αποδέσμευση των παγωμένων αποθεμάτων χρυσού στο Ηνωμένο Βασίλειο αποκτά επείγοντα χαρακτήρα και επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για το ποιος, τελικά, αποφασίζει πότε και πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα εθνικά περιουσιακά στοιχεία μιας κυρίαρχης χώρας.
Η μεταβατική πρόεδρος της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκεζ, ανακοίνωσε την Τετάρτη (8/7) ότι απέστειλε επιστολή προς τον βασιλιά της Βρετανίας Κάρολο Γ΄, ζητώντας την απελευθέρωση περίπου 30 τόνων χρυσού της Βενεζουέλας που παραμένουν δεσμευμένοι στην Τράπεζα της Αγγλίας. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Le Figaro, πρόκειται για αποθέματα τα οποία έχουν «παγώσει» στο πλαίσιο κυρώσεων και νομικών-πολιτικών διενέξεων, ενώ σήμερα η κυβέρνηση της χώρας επιδιώκει να τα αξιοποιήσει για τη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης.
Η Ροντρίγκεζ υπογράμμισε δημόσια ότι ο χρυσός αυτός «ανήκει στον λαό» και ότι η αποδέσμευσή του συνδέεται άμεσα με την αντιμετώπιση των συνεπειών της φυσικής καταστροφής. Όπως δήλωσε σε τηλεοπτική της παρέμβαση, η κυβέρνηση χρειάζεται άμεσα ρευστότητα και πόρους για να στηρίξει τις πληγείσες περιοχές, να αποκαταστήσει βασικές υποδομές και να καλύψει επείγουσες ανάγκες στέγασης και υγειονομικής περίθαλψης.
Το αίτημα και η ανθρωπιστική διάσταση
Η χρονική συγκυρία του αιτήματος δεν είναι τυχαία. Οι διπλοί σεισμοί της 24ης Ιουνίου προκάλεσαν τεράστιες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές και εκτεταμένες καταστροφές σε κτίρια και κρίσιμες υποδομές. Οι αναφορές κάνουν λόγο για περισσότερους από 3.600 νεκρούς, ενώ εκατοντάδες κτίρια καταστράφηκαν ή υπέστησαν σοβαρές ζημιές.
Η ανάγκη για άμεση κινητοποίηση πόρων είναι πιεστική, ιδιαίτερα σε μια χώρα που ήδη βρισκόταν σε βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο υπουργός Εξωτερικών της Βενεζουέλας, Ιβάν Γκιλ, ο οποίος —κατά τη διάρκεια εικονικής συνάντησης του Γραφείου Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων του ΟΗΕ (OCHA) με υπουργούς— ζήτησε την απελευθέρωση όλων των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της χώρας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Το επιχείρημα της κυβέρνησης είναι σαφές: σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, η πρόσβαση σε εθνικά αποθέματα μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο εργαλείο για την ανακούφιση των πληγέντων και την επιτάχυνση της αποκατάστασης.
Γιατί είναι «παγωμένος» ο χρυσός στο Λονδίνο
Η Βενεζουέλα, επί προεδρίας Νικολάς Μαδούρο, έχει επανειλημμένα ζητήσει την επιστροφή του χρυσού από το Λονδίνο, ιδίως κατά την περίοδο της πανδημίας Covid, όταν οι οικονομικές πιέσεις και οι ανάγκες δημόσιας υγείας κορυφώθηκαν.
Ωστόσο, τα αιτήματα αυτά απορρίφθηκαν από βρετανικά δικαστήρια, σε ένα πλαίσιο όπου η αναγνώριση πολιτικών εκπροσώπων, οι διεθνείς κυρώσεις και η διαχείριση κρατικών αποθεμάτων συνδέθηκαν με περίπλοκες νομικές διαδικασίες.
Στην πράξη, τα αποθέματα χρυσού που φυλάσσονται στην Τράπεζα της Αγγλίας δεν αποτελούν απλώς ένα οικονομικό «μαξιλάρι». Είναι και πολιτικό σύμβολο, αλλά και πεδίο σύγκρουσης: ποια αρχή θεωρείται αρμόδια να δώσει εντολή αποδέσμευσης, ποια κυβέρνηση αναγνωρίζεται διεθνώς και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να γίνει χρήση των κεφαλαίων.
Οι ΗΠΑ και η προσωρινή αναστολή κυρώσεων
Σημαντική εξέλιξη αποτελεί και η κίνηση της Ουάσινγκτον στις 26 Ιουνίου να αναστείλει για τέσσερις μήνες τις οικονομικές κυρώσεις κατά της Βενεζουέλας, με στόχο να μη μπλοκαριστούν οι προσπάθειες ανακούφισης μετά τον καταστροφικό διπλό σεισμό.
Η απόφαση αυτή δείχνει ότι, τουλάχιστον προσωρινά, το ανθρωπιστικό σκέλος επιχειρεί να υπερισχύσει του τιμωρητικού χαρακτήρα των κυρώσεων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εντείνει τον οικονομικό τους έλεγχο στη Βενεζουέλα από το 2019, επιδιώκοντας να αυξήσουν την πίεση προς τον Νικολάς Μαδούρο, τον οποίο χαρακτηρίζουν «παράνομο».
Παράλληλα, οι σχέσεις με το Καράκας εμφανίζονται βελτιωμένες το τελευταίο διάστημα, ενώ η αμερικανική πλευρά υποστηρίζει τη μεταβατική πρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκεζ και προχωρά σταδιακά σε χαλάρωση μέτρων.
Ένας ακόμη παράγοντας είναι το ενεργειακό: η σταδιακή άρση κυρώσεων συνδέεται και με το ενδιαφέρον για την αξιοποίηση των τεράστιων πετρελαϊκών αποθεμάτων της Βενεζουέλας.
Το κόστος της καταστροφής και το βάθος της κρίσης
Τα Ηνωμένα Έθνη εκτιμούν τις συνολικές απώλειες στα 6,7 δισεκατομμύρια δολάρια — ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 6% του ΑΕΠ. Για μια οικονομία που δοκιμάζεται εδώ και χρόνια, μια τέτοια επιβάρυνση δεν είναι απλώς αριθμός: μεταφράζεται σε καθυστερήσεις στην ανοικοδόμηση, σε περιορισμένη πρόσβαση σε φάρμακα και βασικά αγαθά, αλλά και σε αυξημένη κοινωνική πίεση.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το αίτημα για τον χρυσό αποκτά χαρακτήρα «οξυγόνου» για το κράτος. Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει την αποδέσμευση όχι ως πολιτική νίκη, αλλά ως αναγκαία προϋπόθεση για να οργανωθεί μια αποτελεσματική απάντηση στην κρίση και να χρηματοδοτηθούν άμεσα έργα αποκατάστασης.
Το αν και πώς θα ανταποκριθεί το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει ανοιχτό, καθώς το ζήτημα δεν εξαρτάται μόνο από συμβολικές κινήσεις, αλλά και από θεσμικές διαδικασίες, νομικές αποφάσεις και πολιτικές ισορροπίες. Ωστόσο, το μήνυμα της κυβέρνησης της Βενεζουέλας είναι ξεκάθαρο: η πρόεδρος της Βενεζουέλας ζητά από τον βασιλιά Κάρολο να αποδεσμεύσει τα αποθέματα χρυσού της επειδή θεωρεί ότι, σε μια περίοδο εθνικού πένθους και τεράστιων αναγκών, τα δεσμευμένα εθνικά αποθέματα πρέπει να επιστρέψουν στον σκοπό για τον οποίο υπάρχουν — τη στήριξη του πληθυσμού.
