Την Παρασκευή 1η Μαΐου 2026, ο Αμερικανός πρόεδρος δημοσίευσε στο Truth Social ότι «βάσει του γεγονότος ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν συμμορφώνεται με τη συμφωνία εμπορίου που έχει πλήρως συναφθεί», θα αυξήσει τον δασμό στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα και φορτηγά στο 25%, από το 15% που ίσχυε δυνάμει της λεγόμενης «Συμφωνίας Τέρνμπερι» (Turnberry Agreement) του Ιουλίου 2025. Ωστόσο, η ανακοίνωση δεν περιείχε καμία συγκεκριμένη τεκμηρίωση για την υποτιθέμενη μη συμμόρφωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Συμφωνία Τέρνμπερι (σ.σ. πήρε το όνομά της από το γκολφ ριζόρτ του Τραμπ στη Σκωτία, όπου ανακοινώθηκε τον Ιούλιο 2025) είχε θέσει οροφή 15% στους αμερικανικούς δασμούς για σχεδόν το σύνολο των ευρωπαϊκών εξαγωγών, ενώ η ΕΕ ανέλαβε να απαλείψει τους δασμούς στα αμερικανικά βιομηχανικά προϊόντα και να ανοίξει την αγορά της στις αμερικανικές γεωργικές εξαγωγές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η συμφωνία εξοικονομούσε στους ευρωπαίους αυτοκινητοβιομήχανους 500 έως 600 εκατομμύρια ευρώ κάθε μήνα, το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών ΕΕ–ΗΠΑ ανέρχεται σε 1,7 τρισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, δηλαδή 4,6 δισεκατομμύρια ευρώ ημερησίως.
Η ευρωπαϊκή απάντηση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντέδρασε άμεσα, διαψεύδοντας οποιαδήποτε μη συμμόρφωση. «Παραμένουμε πλήρως δεσμευμένοι σε μια προβλέψιμη, αμοιβαία επωφελή διατλαντική σχέση», δήλωσε εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προσθέτοντας πως η Κομισιόν «θα διατηρήσει ανοιχτές όλες τις επιλογές για την προστασία των συμφερόντων της ΕΕ» εάν οι ΗΠΑ δεν τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους. Η ρητορική αυτή, διπλωματικά ψύχραιμη αλλά συνειδητά ανοιχτή, αντικατοπτρίζει, βέβαια, και την έλλειψη σαφούς εντολής για αντίποινα, τα οποία κανείς δεν θέλει.
Πιο οξύ ήταν το ύφος του ευρωβουλευτή Μπερντ Λάνγκε (Μπερντ Λάνγκε, Σοσιαλδημοκράτες/S&D, Γερμανία), επικεφαλής διαπραγματευτή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την εφαρμογή της συμφωνίας, χαρακτηρίζοντας την αμερικανική απόφαση ως «ένδειξη σαφούς αναξιοπιστίας», καταγγέλοντας τις ΗΠΑ ότι «επανειλημμένως παραβιάζουν τις δεσμεύσεις τους».
Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία, μέσω της ένωσης VDA, κάλεσε άμεσα και τις δύο πλευρές να τηρήσουν τη Συμφωνία Τέρνμπερι, επισημαίνοντας ότι το κόστος πρόσθετων δασμών θα μεταφερθεί τελικά στους Αμερικανούς καταναλωτές.
Αλλά η Ευρώπη έχει διχαστεί, καθώς κράτη-μέλη όπως η Γαλλία και η Ισπανία υποστηρίζουν τη σκληρότερη στάση της Ευρωβουλής, ενώ η Γερμανία και η Ιταλία τάσσονται υπέρ της διατήρησης της συμφωνίας όπως αρχικά συνήφθη.
Αυτή η «ψαλίδα» δεν είναι απλώς ιδεολογική, είναι βαθιά δομική: γερμανικές εταιρίες όπως η Volkswagen, η BMW και η Mercedes-Benz διαθέτουν παραγωγικές εγκαταστάσεις στις ΗΠΑ και συνεπώς, θα μπορούσαμε να πούμε ότι, έχουν μερική ανοσία στους νέους δασμούς. Αλλά, η εταιρία Stellantis, για παράδειγμα, (πολυεθνικός όμιλος που προέκυψε από τη συγχώνευση Fiat Chrysler Automobiles (FCA) και Groupe PSA) και άλλοι, που εξάγουν κυρίως από ευρωπαϊκά εργοστάσια, δεν έχουν αυτό το προνόμιο.
Αυτό που αναδύεται, πλέον, δεν είναι μια εμπορική διένεξη αλλά μια στρατηγική αρχιτεκτονική αβεβαιότητας. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε, ανέστειλε, επανέφερε και τροποποίησε δασμούς κατ’ επανάληψη από τον Απρίλιο του 2025. Χρησιμοποιεί, δηλαδή, τη μεταβλητότητα ως εργαλείο διαπραγμάτευσης. Έτσι, ο εταίρος που δεν μπορεί να προβλέψει κινείται αμυντικά και υποχωρεί υπό πίεση.
Τι μπορεί να αντέξει η Ευρώπη και τι δεν μπορεί
Η αξιολόγηση του Bruegel (Απρίλιος 2026), του κορυφαίου οικονομικού ινστιτούτου των Βρυξελλών, κρίνει πως «οι δασμοί που έχουν επιβληθεί στις εισαγωγές από την ΕΕ είναι υπερβολικοί, ακόμα και σε μειωμένους συντελεστές, αλλά ο οικονομικός αντίκτυπος για την ΕΕ φαίνεται διαχειρίσιμος». Στο ίδιο πνεύμα, εντοπίζει τρία εργαλεία αντιστάθμισης: ενίσχυση της εγχώριας ζήτησης μέσω δημοσιονομικής πολιτικής, σύναψη ελεύθερων εμπορικών συμφωνιών με τρίτες χώρες, και μεταρρύθμιση της ενιαίας αγοράς.
Όμως υπάρχουν τομείς με ανησυχητική εκτεθειμένη πλευρά. Η Γερμανία και η Γαλλία παρέδωσαν στις 29 Απριλίου εμπιστευτική έκθεση στους εταίρους τους, αποκαλύπτοντας ότι η αναθεωρημένη αμερικανική μεθοδολογία υπολογισμού των δασμών στον χάλυβα και το αλουμίνιο (ήδη στο 50%) επιβαρύνει πρακτικά περισσότερα από τα μισά προϊόντα σε σχέση με ό,τι υπολόγιζε αρχικά η Κομισιόν. Πρόκειται για ένα δεύτερο μέτωπο που, συνδυαζόμενο με τα αυτοκινητικά μέτρα, συνθέτει ένα εύρος πίεσης που ξεπερνά τα πλαίσια ενός κλάδου.
Ακόμη πιο βαθιά είναι η ενεργειακή εξάρτηση. Στο πλαίσιο της Συμφωνίας Τέρνμπερι, η ΕΕ ανέλαβε να αγοράσει αμερικανικό LNG αξίας 750 δισεκατομμυρίων δολαρίων έως το 2028. Για το Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (CFR), «η Ευρώπη δεν αντέχει να αντικαταστήσει την εξάρτηση από τους ρωσικούς αγωγούς με εξάρτηση από τα αμερικανικά δεξαμενόπλοια». Η λογική απάντηση, σημειώνει το ίδιο ινστιτούτο, θα ήταν μια επιταχυνόμενη επένδυση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά αυτή απαιτεί πολύ χρόνο και στο μεταξύ η Ευρώπη θα αντιμετωπίζει δημοσιονομικά και κοινωνικά αδιέξοδα. Ειδικά, αν λάβουμε υπόψη την ευρωπαϊκή πρόβλεψη για διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία έως το 2029 (τουλάχιστον αυτό φαίνεται στον προϋπολογισμό) και το απόλυτο σκοτάδι για το πότε θα κάτσει η σκόνη στο Ιράν.
Αχίλλειος πτέρνα ο εσωτερικός ανταγωνισμός
Εάν υπήρχε μία ενιαία ευρωπαϊκή πολιτική βούληση, η ΕΕ θα είχε ενδεχομένως σημαντικά αντίβαρα στη διάθεσή της. Παράλληλα, η διαρκής ακρίβεια (σε σχέση με τα εισοδήματα) δεν ευνοεί την ενίσχυση της εσωτερικής ζήτησης. Άλλωστε, όπως προαναφέρθηκε, ορισμένα κράτη-μέλη, όπως η Ισπανία και η Ιταλία, υποστηρίζουν μια πιο μετρημένη απόκριση, ενώ άλλα, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, επιδιώκουν πιο επιθετικά μέτρα.
Είναι προφανές ότι, δεν αρκεί να συμφωνήσει η Ευρώπη σε μια διαπραγματευτική γραμμή αν οι εθνικές οικονομίες ενεργούν παράλληλα για να ελαχιστοποιήσουν τις απώλειές τους, ακόμα και εις βάρος των εταίρων τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο εκτελεστικός κανονισμός αντεπιδοτήσεων της ΕΕ, που προορίζεται να αμύνεται απέναντι σε κινεζικές και αμερικανικές αθέμιτες πρακτικές. Παραμένει ατελώς εναρμονισμένος, διότι χώρες με διαφορετικές εξαγωγικές εξαρτήσεις αρνούνται να επεκτείνουν τον ορισμό της κρατικής επιδότησης. Δεν είναι κρυφό ότι κανονισμός Anti-Coercion Instrument (ACI), ο οποίος θα έδινε στην Κομισιόν τη δυνατότητα αντιποίνων, παραμένει πολιτικά ευαίσθητος.
Η ανησυχία πέρα από τα αυτοκίνητα
Ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι μόνον ο δασμός 25% στα αυτοκίνητα. Η Συμφωνία Τέρνμπερι κάλυπτε και τομείς ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας, όπως η κατασκευή ημιαγωγών, η τεχνητή νοημοσύνη και το ψηφιακό εμπόριο. Δυστυχώς, η ετοιμότητα της Ουάσινγκτον να παραβιάσει τις αυτοκινητικές ρήτρες θεσπίζει ένα προηγούμενο για τους τεχνολογικούς κλάδους.
Δυστυχέστερα, φαίνεται ότι στον ενεργειακό τομέα και στα χρηματιστήρια, η μεταβλητότητα δεν είναι παρενέργεια αλλά επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Οι τιμές του LNG, που η Ευρώπη δεσμεύτηκε να αγοράσει σε τεράστιες ποσότητες, αντιδρούν σε κάθε γεωπολιτική κλιμάκωση. Και καθώς τα κράτη-μέλη της ΕΕ δεσμεύουν ολοένα μεγαλύτερα κεφάλαια για άμυνα (σ.σ. η ΕΕ έχει δαπανήσει 139,2 δισεκατομμύρια ευρώ σε βοήθεια για την Ουκρανία) τα περιθώρια για δημοσιονομική αντιστάθμιση στενεύουν.
Στρατηγική ή επιβίωση;
Πολύ γρήγορα, η Ευρώπη πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε δύο αντιφατικούς προσανατολισμούς: είτε να εντατικοποιήσει την εσωτερική μεταρρύθμιση της ενιαίας αγοράς ώστε να μειώσει την εξάρτηση από αμερικανικές εισαγωγές και αγορές είτε να διαπραγματευτεί ένα νέο πλαίσιο εταιρικής σχέσης με τις ΗΠΑ που να εγγυάται μια κάποια σταθερότητα. Αλλά, και οι δύο επιλογές απαιτούν ενιαία πολιτική βούληση που να υπερβαίνει τα εθνικά συμφέροντα, και φυσικά ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων.
Συνιστώσες για τις οποίες η ΕΕ δεν έχει επιδείξει, μέχρι τώρα, ικανότητα και ισχυρά ανακλαστικά. «Ο ευρω-Μανώλης με τα λόγια χτίζει ανώγια και κατώγια», θα έλεγε ο θυμόσοφος λαός μας, αλλά στην πράξη η Ένωση… κάπως υστερεί.
