Δεν υπάρχει πλέον επιστροφή. Η Ευρώπη πρέπει να πορευτεί μόνη της. Αυτό ήταν το μήνυμα των Ευρωπαίων ηγετών που συγκεντρώθηκαν στις Βρυξέλλες την Πέμπτη, σύμφωνα με ανάλυση του Politico.
Παρότι η έκτακτη αυτή σύνοδος, που συγκλήθηκε μετά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία, αποδείχθηκε λιγότερο δραματική —καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ υπαναχώρησε 24 ώρες νωρίτερα— η σιωπηλή συνειδητοποίηση ότι η μεταπολεμική τάξη πραγμάτων της Ευρώπης έχει πλέον ξεπεραστεί ήταν ίσως ακόμη πιο ηχηρή.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, οι δύο ισχυρότεροι ηγέτες της ΕΕ που πρόσφατα δεν βρίσκονταν σε απόλυτη σύμπνοια, εμφανίστηκαν ενωμένοι, προειδοποιώντας ότι η διατλαντική κρίση έχει ωθήσει την Ένωση σε μια σκληρή νέα πραγματικότητα, όπου η ανεξαρτησία δεν είναι πλέον επιλογή αλλά αναγκαιότητα.
«Γνωρίζουμε ότι πρέπει να λειτουργήσουμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μετά το πέρας της πεντάωρης συνάντησης.
Παρότι, σε αντίθεση με άλλες συνόδους κορυφής, δεν υπήρξαν εντάσεις, διαφωνίες ή επίσημες αποφάσεις, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες και έναν αξιωματούχο με γνώση των συνομιλιών, υπήρξε μια σιωπηρή αποδοχή ότι συντελείται μια ιστορική ρήξη: ανάμεσα στον κόσμο όπως λειτούργησε από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και σε αυτόν που διαμορφώνεται τώρα.
Η νοητική στροφή προς την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία ωρίμαζε εδώ και χρόνια —από την πρώτη προεδρία Τραμπ το 2017— όμως οι πρωτοφανείς απειλές για τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως απότομο καμπανάκι, αναγκάζοντας τους ηγέτες να εξετάσουν μέτρα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητα.
«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα», δήλωσε διπλωμάτης χώρας της ανατολικής πτέρυγας της ΕΕ. «Είναι θεραπεία-σοκ. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει στο παρελθόν».
Ήδη υπήρξαν ενδείξεις αυτής της αλλαγής: η αναστολή μιας εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ, η συζήτηση για αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία και οι απειλές για ευρεία εμπορικά αντίμετρα κατά των ΗΠΑ έδωσαν μια πρώτη γεύση του τι μπορεί να ακολουθήσει.
Όπως τόνισαν διπλωμάτες, αυτή η ενιαία και ταχεία αντίδραση δεν μπορεί να είναι μεμονωμένη. «Δεν μπορεί να αφορά μόνο την ενέργεια ή μόνο την άμυνα. Πρέπει να αφορά τα πάντα, ταυτόχρονα», ανέφερε χαρακτηριστικά ένας εξ αυτών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αυξημένη ενότητα της ΕΕ. Χώρες της ανατολικής Ευρώπης, που παραδοσιακά βασίζονταν σχεδόν απόλυτα στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ για την αποτροπή της Ρωσίας, δείχνουν πλέον πρόθυμες να στηρίξουν την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.
Η Εσθονία, για παράδειγμα, δήλωσε ότι θα εξέταζε ακόμη και την αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία στο πλαίσιο αποστολής του ΝΑΤΟ — μια σκέψη αδιανόητη μέχρι πρόσφατα.
«Όταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη και δείχνει ξεκάθαρα ότι μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της, τότε υπάρχουν αποτελέσματα», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν.
Ακόμη και η Πολωνία, από τους πιο σταθερούς συμμάχους των ΗΠΑ, εμφανίζεται ανοικτή στη χρήση του ευρωπαϊκού Μηχανισμού Αντι-Εξαναγκασμού, ενός ισχυρού εργαλείου εμπορικών αντιποίνων.
«Σεβόμασταν πάντα την αμερικανική ηγεσία», δήλωσε ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ. «Αλλά σήμερα χρειαζόμαστε σεβασμό και εμπιστοσύνη μεταξύ των εταίρων μας — όχι κυριαρχία και εξαναγκασμό».
Η ίδια αλλαγή νοοτροπίας διαφαίνεται και στις βόρειες, φιλελεύθερες εμπορικά χώρες της ΕΕ, όπως η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία, οι οποίες πλέον δεν αποκλείουν αντίμετρα κατά των ΗΠΑ.
«Είναι μια νέα εποχή, στην οποία δεν θα βασιζόμαστε πλέον σε αυτούς», δήλωσε διπλωμάτης. «Η κρίση της Γροιλανδίας ήταν ένα τεστ. Και το μάθημα το πήραμε».
