Το Ιράν δεν πρόκειται να κλείσει την πόρτα στον διάλογο με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δήλωσε την Πέμπτη ο πρόεδρος της χώρας, Μασούντ Πεζεσκιάν. Την ίδια ώρα, όμως, η Τεχεράνη εξετάζει το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης και πιο δυναμικής στρατιωτικής απάντησης, εάν η Ουάσινγκτον επαναλάβει μεγάλης κλίμακας επιθέσεις εναντίον ιρανικών στόχων.
Η διπλή αυτή προσέγγιση —διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας και παράλληλη προετοιμασία για ισχυρότερα αντίποινα— αποτυπώνει το δύσκολο δίλημμα που αντιμετωπίζει η ιρανική ηγεσία. Από τη μία πλευρά, επιδιώκει να αποτρέψει μια νέα κλιμάκωση μέσω διαπραγματεύσεων. Από την άλλη, θεωρεί ότι οποιαδήποτε νέα επίθεση θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με αποφασιστικότερο τρόπο, ώστε να αποκατασταθεί η αποτρεπτική ισχύς της χώρας.
Η Τεχεράνη διατηρεί ανοικτό τον διάλογο
«Δεν αποφύγαμε ποτέ τις συνομιλίες και ποτέ δεν θα τις αποφύγουμε», δήλωσε ο Μασούντ Πεζεσκιάν, σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim. Ο Ιρανός πρόεδρος κατηγόρησε, παράλληλα, τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι έχουν στοχοποιήσει το Ιράν τρεις φορές, παρά το γεγονός ότι είχαν προηγουμένως υπογράψει συμφωνία.
Οι δηλώσεις του έγιναν ενώ η Τεχεράνη αξιολογεί την απάντηση της Ουάσινγκτον σε πρόταση για την ανασύσταση της κατάπαυσης του πυρός στον Κόλπο. Η ιρανική πρόταση, η οποία μεταφέρθηκε μέσω μεσολαβητών του Κατάρ, προέβλεπε τον τερματισμό των εχθροπραξιών, το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και την άρση του αποκλεισμού ιρανικών λιμανιών.
Σύμφωνα με τις ιρανικές Αρχές, το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης την αποδέσμευση τουλάχιστον 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία, καθώς και εξαίρεση από τις κυρώσεις που αφορούν τις εξαγωγές πετρελαίου. Η πρόταση θα μπορούσε να οδηγήσει σε παύση των εχθροπραξιών μέσα σε επτά ημέρες, εφόσον γινόταν αποδεκτή από την αμερικανική πλευρά.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε το Σάββατο ότι απέρριψε την πρόταση. Ωστόσο, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι η απάντηση των ΗΠΑ διαβιβάστηκε στην Τεχεράνη μέσω του Κατάρ και βρίσκεται υπό εξέταση.
Ισχυρότερα αντίποινα αν υπάρξει νέα επίθεση
Παρά τη διπλωματική κινητικότητα, το Ιράν προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο μιας νέας αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης. Πηγές που επικαλείται το Reuters αναφέρουν ότι ανώτεροι διοικητές επανεξετάζουν σχέδια για διεύρυνση των πιθανών στόχων, πέρα από εγκαταστάσεις και συμφέροντα που συνδέονται άμεσα με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στο επίκεντρο βρίσκονται χώρες που υποστηρίζουν τις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις, ενώ εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο στόχων εκτός Μέσης Ανατολής. Δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση για την έκταση ή τον χρόνο μιας ενδεχόμενης απάντησης, όμως οι σχετικές συζητήσεις έχουν ενταθεί μετά την επιστροφή του Πεζεσκιάν από τη Νέα York.
Ο Χαμιντρεζά Αζίζι, ανώτερος αναλυτής του International Crisis Group, εκτίμησε ότι η Τεχεράνη δεν είναι ακόμη βέβαιη για το αν ο Ντόναλντ Τραμπ θα επιλέξει μια νέα μεγάλης κλίμακας εκστρατεία ή περιορισμένα πλήγματα, όπως επιθέσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Ωστόσο, όπως ανέφερε, το Ιράν φαίνεται αποφασισμένο να μην περιοριστεί σε μια συμβολική απάντηση. Αντίθετα, εξετάζει μια κλιμάκωση που θα μπορούσε να ενισχύσει ξανά την αποτρεπτική ισχύ του, στέλνοντας το μήνυμα ότι μια νέα επίθεση θα έχει σημαντικό κόστος.
Ο ρόλος των περιφερειακών συμμάχων
Δύο Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η Τεχεράνη έχει ζητήσει από συμμαχικές οργανώσεις στον Λίβανο, την Υεμένη και το Ιράκ να είναι έτοιμες να υποστηρίξουν το Ιράν σε περίπτωση νέας μεγάλης επίθεσης από τις ΗΠΑ.
Οι οδηγίες, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, αφορούν μια πιθανή συντονισμένη απάντηση που θα μπορούσε να εκτείνεται «από τα Στενά του Ορμούζ έως αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή και εκτός της Μέσης Ανατολής». Μια τέτοια εξέλιξη θα αύξανε τον κίνδυνο διεύρυνσης της σύγκρουσης και θα επηρέαζε κρίσιμες εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές.
Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν δεν είχε σχολιάσει μέχρι στιγμής τις πληροφορίες. Παράλληλα, η Τεχεράνη φαίνεται να επιδιώκει να διατηρήσει ενεργό τον δίαυλο των έμμεσων διαπραγματεύσεων, ακόμη και ενώ προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο ενός ευρύτερου πολέμου.
Πυρηνικό πρόγραμμα και οικονομικές πιέσεις
Ένα από τα βασικά σημεία διαφωνίας αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Σύμφωνα με ιρανικές πηγές, η Ουάσινγκτον επιθυμεί να ενταχθεί το ζήτημα στις διαπραγματεύσεις. Η Τεχεράνη, όμως, επιμένει ότι συνομιλίες για το πυρηνικό της πρόγραμμα μπορούν να αρχίσουν μόνο αφού εκπληρωθούν επτά συγκεκριμένοι όροι.
Ιρανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι ακόμη και αν οι έμμεσες συνομιλίες συνεχιστούν, οι πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας παραμένουν περιορισμένες. Η συνύπαρξη στρατιωτικής πίεσης, οικονομικών κυρώσεων και αδιάλλακτων θέσεων καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την εξεύρεση συμβιβασμού.
Παράλληλα, η ιρανική ηγεσία ανησυχεί για το κατά πόσο η οικονομία της χώρας μπορεί να αντέξει μια παρατεταμένη αντιπαράθεση. Οι αμερικανικοί περιορισμοί έχουν πλήξει τις εξαγωγές πετρελαίου, μία από τις σημαντικότερες πηγές εσόδων του Ιράν, ενώ χρόνια κυρώσεων έχουν επιδεινώσει την οικονομική κατάσταση των πολιτών.
Η πίεση αυτή προκαλεί ανησυχίες και για τη σταθερότητα στο εσωτερικό. Πρώην ανώτερος μεταρρυθμιστής αξιωματούχος ανέφερε ότι η ηγεσία φοβάται την επανάληψη των μαζικών διαδηλώσεων που ξέσπασαν τον Ιανουάριο, όταν η οικονομική δυσπραγία πυροδότησε αναταραχή σε ολόκληρη τη χώρα.
Η διαχείριση μιας νέας εσωτερικής κρίσης, ενώ το Ιράν θα βρίσκεται ταυτόχρονα υπό στρατιωτική πίεση, θα μπορούσε να δοκιμάσει σοβαρά τη νομιμοποίηση του κυβερνώντος κατεστημένου.
Καθώς καμία από τις δύο πλευρές δεν δείχνει έτοιμη να υποχωρήσει, η Τεχεράνη προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη διπλωματία και την αποτροπή. Ο διάλογος παραμένει ανοικτός, όμως τα σχέδια για ισχυρότερα αντίποινα δείχνουν ότι το Ιράν προετοιμάζεται για κάθε ενδεχόμενο, εάν δεχθεί νέα επίθεση.
