Οι προσπάθειες εισαγωγής της Τεχνητής Νοημοσύνης στη Δικαιοσύνη συνεχίζονται σε όλα τα επίπεδα, με τα διοικητικά δικαστήρια να παραμένουν οι πιονιέροι σε αυτό το πεδίο, όντας οι πρώτοι που καθιέρωσαν πτυχές των νέων τεχνολογιών, όπως λ.χ. την ηλεκτρονική κατάθεση δικογράφου.
Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους, αφού οι εκκρεμείς υποθέσεις στα διοικητικά δικαστήρια στα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία της Γενικής Επιτροπείας των Διοικητικών Δικαστηρίων (2022) είναι 118.511, με τον αριθμό να βαίνει κάθε χρόνο μειούμενος – ήταν 133.650 στις 31.12.2021, 143.687 στις 31.12.2020, 173.123 στις 31.12.2019 και 196.130 στις 31.12.2018.
Αντίστοιχα, γα τα αστικά δικαστήρια δεν υπάρχει επίσημη καταγραφή των εκκρεμών υποθέσεων, ωστόσο υπολογίζεται σε μελέτες (π.χ. του ΚΕΦΙΜ τον Σεπτέμβριο του 2024 ή λίγο παλαιότερα του ΣΕΒ το 2022) πως προσεγγίζουν και ίσως ξεπερνούν τις 300.000.
Σύμφωνα με δικαστικές πηγές, η ταχύτερη διαδικασία στα διοικητικά δικαστήρια οφείλεται σε διάφορους τομείς, μεταξύ άλλων στην αύξηση του παραβόλου, αλλά κομβικός ρόλος αποδίδεται στη διαδικασία της πρότυπης δίκης, που δίνει τη δυνατότητα μέσω της απόφασης του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου να δίνονται κατευθυντήριες γραμμές προς τα διοικητικά δικαστήρια, που μέχρι πρότινος εξέδιδαν αντιφατικές αποφάσεις σε μία σειρά από κρίσιμα ζητήματα.
Για να έρθουμε στο σήμερα και σε αυτά που σχεδιάζονται για το άμεσο μέλλον, μιλάμε για ένα εντελώς νέο πεδίο εφαρμογής εξελιγμένων τεχνολογικών μοντέλων, μέσω της αναβάθμισης του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης Δικαστικών Υποθέσεων για τη Διοικητική Δικαιοσύνη, που χρηματοδοτείται μέσω ΕΣΠΑ, τη στιγμή που ήδη υλοποιήθηκε η επέκταση του υπολογιστικού συστήματος στη Γενική Επιτροπεία της Επικρατείας, αλλά και στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.
Οι τομείς
Πλέον, δρομολογείται η εισαγωγή εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης σε μία σειρά από πεδία, προς υποβοήθηση των δικαστών και των διαδίκων, με σκοπό την ακόμη μεγαλύτερη επιτάχυνση και αποτελεσματικότητα της Διοικητικής Δικαιοσύνης. Κατά τις ίδιες πηγές, οι τομείς που βρισκόμαστε πιο κοντά από ποτέ στην άμεση εισαγωγή τους είναι η ανωνυμοποίηση και η κατηγοριοποίηση των αποφάσεων, διαδικασίες που αυτήν τη στιγμή διεξάγονται από δικαστικούς υπαλλήλους, οι οποίοι θα μπορούν, πλέον, να απασχοληθούν σε διαφορετικούς τομείς.
Οι εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης, μηχανικής μάθησης και επεξεργασίας φυσικής γλώσσας, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, δεν μπορούν και δεν πρέπει -ανεξαρτήτως του βαθμού εξέλιξής τους που στην παρούσα φάση δεν είναι καν επαρκής- να υποκαταστήσουν την ανθρώπινη κρίση. Μια τέτοια προσέγγιση θα είναι πάντοτε εγγενώς επικίνδυνη, τόσο για τη θεσμική λειτουργία της Δικαιοσύνης όσο και για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ωστόσο, οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να λειτουργήσουν ως πολύτιμα εργαλεία υποστήριξης του έργου των δικαστών και να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της απονομής της Δικαιοσύνης. Ενδεικτικά, μπορούν να αξιοποιηθούν για την επεξεργασία μεγάλου όγκου εγγράφων, την ταχύτερη αναζήτηση νομοθεσίας και νομολογίας, την κατηγοριοποίηση υποθέσεων, την περίληψη και ανωνυμοποίηση αποφάσεων, καθώς και για την ενίσχυση της διοίκησης των δικαστηρίων.
Η αλματώδης πρόοδος της τεχνολογίας καθιστά σαφές ότι οι κοινωνίες που δεν θα καταφέρουν να ενσωματώσουν μεθοδικά και υπεύθυνα τέτοια εργαλεία -με απόλυτο σεβασμό στη Δημοκρατία, στα δικαιώματα των πολιτών και στις αρχές του κράτους δικαίου- κινδυνεύουν να καταστούν σταδιακά αναποτελεσματικές, ξεπερασμένες και λιγότερο ικανές να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του σύγχρονου κόσμου», αναφέρει στον «Ε.Τ.» της Κυριακής η πρόεδρος του Τριμελούς Συμβουλίου Διοίκησης του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών, Χρυσούλα Ανδρεάδου. Το ΔΠΑ έχει οργανώσει σημαντικές ενημερωτικές δράσεις για την ενημέρωση του νομικού κόσμου, ως προς τη νέα ψηφιακή πραγματικότητα, με την πιο πρόσφατη να φιλοξενείται στο υπουργείο Δικαιοσύνης.
ΜΕ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΧΕΙΡΙΣΤΩΝ
Ενας αποτελεσματικός ψηφιακός βοηθός
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να είναι ένας αποτελεσματικός βοηθός για τον δικαστή που υπηρετεί στα διοικητικά πρωτοδικεία και στα διοικητικά εφετεία της χώρας, ο οποίος -σε αντίθεση με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες- δεν έχει κάποιον βοηθό. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να βοηθήσει στην ταξινόμηση (και τον συσχετισμό) των εγγράφων που υποβάλλουν οι διάδικοι στους ψηφιακούς φακέλους δικογραφίας, στην κατηγοριοποίηση των συναφών υποθέσεων, στην αυτόματη περίληψη δικαστικών αποφάσεων, αλλά και των πραγματικών ισχυρισμών των διαδίκων», κατά τον Επαμεινώνδα Τρουλινό, εφέτη Διοικητικών Δικαστηρίων και πρόεδρο της Επιτροπής για την αναβάθμιση του ΟΣΔΔΥ.
Ο κ. Τρουλινός δεν κρύβει και τους προβληματισμούς του, όπως το γεγονός ότι «οι άνθρωποι που χειρίζονται τέτοια συστήματα χρειάζονται εκπαίδευση τόσο για την κατάλληλη διατύπωση των ερωτημάτων όσο και για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Η μετάβαση των δικαστηρίων στον ψηφιακό χώρο είναι μια μετάβαση σ’ έναν χώρο δυνατοτήτων, όπου θα χρειαστούμε την υπολογιστική δύναμη των μηχανών για να διαχειριστούμε τον τεράστιο όγκο των δεδομένων, ωστόσο τις όποιες λύσεις θα πρέπει να τις επιλέξουν άνθρωποι με σύνεση».
Στον σχεδιασμό, μόλις ολοκληρωθεί η αναβάθμιση του πληροφοριακού συστήματος, περιλαμβάνονται:
– Πλήρης ηλεκτρονική διαδικασία σε όλα τα στάδια.
– Ηλεκτρονικό μητρώο.
– Εφαρμογή επιθεώρησης δικαστηρίων.
– Ηλεκτρονική εξαγωγή στατιστικών στοιχείων.
– Εφαρμογή καταγραφής παγίων της υπηρεσίας.
