Στο ενδεχόμενο επιστροφής του Ηλία Κασιδιάρη στην κεντρική πολιτική σκηνή, με αφορμή την αποφυλάκισή του, σήμερα (14/9), αναφέρθηκε ο συνταγματολόγος και καθηγητής Δημοσίου Δικαίου της Νομικής Αθηνών, Σπύρος Βλαχόπουλος, μιλώντας στην εκπομπή «Συνδέσεις» του ΕΡΤnews.
Όπως εξήγησε, το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο αφήνει ανοιχτά ορισμένα ενδεχόμενα ως προς την υποψηφιότητά του, ταυτόχρονα όμως παρέχει στον Άρειο Πάγο σημαντικά περιθώρια να εμποδίσει την κάθοδο ενός κομματικού σχηματισμού, εφόσον κρίνει ότι δεν υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Σημειώνεται ότι ο Ηλίας Κασιδιάρης δεν έχει καταδικαστεί για τις ιδέες ή τις απόψεις του, αλλά ως ηγετικό στέλεχος και συγκεκριμένα για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, για την οποία του επιβλήθηκε ποινή κάθειρξης 13 ετών.
Μπορεί να είναι υποψήφιος ως ανεξάρτητος
Σύμφωνα με τον συνταγματολόγο, μετά την απόφαση του Αρείου Πάγου που έκρινε συνταγματικές τις σχετικές νομοθετικές διατάξεις, υπάρχει σαφές πλαίσιο για το τι μπορεί να πράξει ο Ηλίας Κασιδιάρης.
«Προβλέπει ότι μπορεί να κατέλθει ως υποψήφιος, ως ανεξάρτητος υποψήφιος», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι δεν υπάρχει νομοθετικό κώλυμα που να του απαγορεύει να διεκδικήσει την εκλογή του ως μεμονωμένος υποψήφιος.
Μπορεί, δηλαδή, να κατέλθει μόνος του, ως ανεξάρτητος, σε οποιαδήποτε εκλογική περιφέρεια.
Ωστόσο, όπως σημείωσε ο κ. Βλαχόπουλος, αυτή η δυνατότητα είναι στην πράξη εξαιρετικά δύσκολο να οδηγήσει στην εκλογή του. Και αυτό διότι, προκειμένου να εκλεγεί κάποιος ως βουλευτής, ισχύει και για τους ανεξάρτητους η προϋπόθεση του 3% των εγκύρων ψηφοδελτίων πανελλαδικά.
Το «μπλόκο» σε κόμμα με υποκρυπτόμενη ηγεσία Κασιδιάρη
Διαφορετική είναι η περίπτωση ενός κομματικού σχηματισμού στον οποίο ο Ηλίας Κασιδιάρης δεν εμφανίζεται τυπικά ως αρχηγός, αλλά θεωρείται ότι αποτελεί την πραγματική ή «υποκρυπτόμενη» ηγεσία.
Ο Σπύρος Βλαχόπουλος εξήγησε ότι η νομοθεσία προβλέπει πως δεν μπορεί να ανακηρυχθεί συνδυασμός όταν η δηλωμένη ή υποκρυπτόμενη ηγεσία του είναι πρόσωπο που έχει καταδικαστεί, ακόμη και με οριστική απόφαση που δεν έχει καταστεί αμετάκλητη, για συγκεκριμένα ποινικά αδικήματα, μεταξύ των οποίων και η διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.
Στην περίπτωση αυτή, εφόσον ο Άρειος Πάγος κρίνει ότι ένας κομματικός σχηματισμός έχει ως υποκρυπτόμενη ηγεσία τον Ηλία Κασιδιάρη, ο σχηματισμός δεν θα ανακηρυχθεί από το Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου.
Το κρίσιμο στοιχείο, όπως υπογράμμισε ο καθηγητής, είναι ότι η απαγόρευση δεν αφορά μόνο την περίπτωση κατά την οποία ο Κασιδιάρης εμφανίζεται τυπικά ως αρχηγός. Το ίδιο μπορεί να συμβεί εφόσον κριθεί ότι, παρά την τυπική εικόνα, αποτελεί στην πραγματικότητα την ηγεσία του σχηματισμού.
Τι συμβαίνει εάν εμφανιστεί απλώς ως υποψήφιος βουλευτής
Ένα ακόμη ενδεχόμενο που εξετάστηκε είναι ο Ηλίας Κασιδιάρης να μην εμφανίζεται ως αρχηγός ή υποκρυπτόμενος ηγέτης ενός κόμματος, αλλά να συμμετέχει στις εκλογές ως υποψήφιος βουλευτής ενός κομματικού σχηματισμού.
Σε αυτή την περίπτωση, όπως ανέφερε, «τυπικά δεν υπάρχει πρόβλημα».
Ωστόσο, η νομοθεσία δίνει και πάλι στον Άρειο Πάγο τη δυνατότητα να παρέμβει. Συγκεκριμένα, δεν ανακηρύσσονται κομματικοί σχηματισμοί των οποίων η δράση και η λειτουργία δεν υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Ο κ. Βλαχόπουλος επισήμανε ότι αυτό μπορεί να εφαρμοστεί και στην περίπτωση που ο υποψήφιος βουλευτής έχει καταδικαστεί για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.
Έτσι, ακόμη και εάν ο Κασιδιάρης εμφανίζεται απλώς ως υποψήφιος και το κόμμα διαθέτει ένα καταστατικό που τυπικά υπερασπίζεται τη δημοκρατία και την ελευθερία, ο Άρειος Πάγος μπορεί να κρίνει ότι ο συγκεκριμένος σχηματισμός δεν υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι, σε αυτή την περίπτωση, δεν αποκλείεται ο συγκεκριμένος υποψήφιος από τον Άρειο Πάγο, αλλά μπορεί να μην ανακηρύξει ολόκληρο τον συνδυασμό.
«Μπορεί να μην ανακηρύξει τον συνδυασμό συνολικά», τόνισε ο συνταγματολόγος.
Το προηγούμενο των «Σπαρτιατών» και τα ερωτήματα για τον Άρειο Πάγο
Κατά τη συζήτηση τέθηκε και το ζήτημα του πώς κατέστη δυνατό να συμμετάσχουν στις εκλογές του 2023 οι «Σπαρτιάτες», παρά τις τότε συζητήσεις για πιθανή σχέση και υποκρυπτόμενη ηγεσία του Ηλία Κασιδιάρη.
Ο κ. Βλαχόπουλος σημείωσε ότι πρόκειται για ένα σημαντικό ζήτημα, το οποίο συνδέεται και με τη διαδικασία και τα πολύ στενά χρονικά περιθώρια που διαθέτει ο Άρειος Πάγος πριν από τις εκλογές.
Όπως εξήγησε, οι συνδυασμοί ανακηρύσσονται από τον Άρειο Πάγο λίγο πριν από τις εκλογές, σε μια διαδικασία που γίνεται μέσα σε περιορισμένο χρονικό διάστημα και στην οποία μπορούν να κατατεθούν υπομνήματα. Κατά συνέπεια, το δικαστήριο καλείται να λάβει εξαιρετικά σοβαρές αποφάσεις μέσα σε λίγες ημέρες.
Για τον ίδιο, αυτό δημιουργεί ένα θεσμικό πρόβλημα.
«Θα έπρεπε να υπάρχει μια ειδική διαδικασία η οποία να πληροί δικαιοκρατικές εγγυήσεις και να υπάρχει μια δυνατότητα χρονική προκειμένου ο Άρειος Πάγος ή το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο να αποφαίνεται για τα θέματα αυτά», ανέφερε.
«Δεν μπορείς να το κρίνεις μέσα σε ένα απόγευμα»
Ο καθηγητής έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη να υπάρχει περισσότερος χρόνος και μια ολοκληρωμένη διαδικασία πριν από την ανακήρυξη των κομματικών σχηματισμών.
Όπως υπογράμμισε, δεν είναι δυνατό να προκηρύσσονται εκλογές και, λίγο πριν από αυτές, ο Άρειος Πάγος να καλείται μέσα σε ελάχιστες ημέρες να αποφασίσει εάν ένας συγκεκριμένος πολιτικός σχηματισμός μπορεί να συμμετάσχει ή όχι.
Το ζήτημα, σύμφωνα με τον ίδιο, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα εάν μια απόφαση του Αρείου Πάγου αποδειχθεί εκ των υστέρων εσφαλμένη και το συγκεκριμένο κόμμα έχει καταφέρει να εκλέξει βουλευτές. Τότε μπορεί να προκύψουν σοβαρές συνέπειες για τη λειτουργία της Βουλής και την εκπροσώπηση των εκλογικών περιφερειών.
Ο κ. Βλαχόπουλος υπενθύμισε, μάλιστα, ότι στο παρελθόν η Βουλή λειτούργησε για μεγάλο χρονικό διάστημα με 297 βουλευτές, χαρακτηρίζοντας το ζήτημα ιδιαίτερα προβληματικό.
Η υποκρυπτόμενη ηγεσία και η δημόσια παρουσία του Κασιδιάρη
Σε ερώτηση για το εάν ο Ηλίας Κασιδιάρης θα μπορούσε να βρίσκεται πίσω από έναν πολιτικό σχηματισμό χωρίς να εμφανίζεται επισήμως ως αρχηγός ή υποψήφιος, ο καθηγητής επανήλθε στην έννοια της «υποκρυπτόμενης ηγεσίας».
Όπως εξήγησε, εάν κριθεί ότι ένα πρόσωπο αποτελεί στην πραγματικότητα την ηγεσία ενός κόμματος, παρότι αυτό δεν προκύπτει τυπικά, τότε μπορεί να ενεργοποιηθεί το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο.
Μάλιστα, έκανε μια ιδιαίτερα χαρακτηριστική παρατήρηση για το πώς θα μπορούσε να επηρεάσει την κρίση του Αρείου Πάγου η ίδια η πολιτική δραστηριότητα του Κασιδιάρη.
«Όσο περισσότερο υπάρχει η δημόσια εμφάνιση ενός προσώπου με ένα αρχηγικό προφίλ, εκεί αντιλαμβάνεστε ότι δυναμώνει η εικόνα μιας υποκρυπτόμενης ηγεσίας», ανέφερε.
«Είναι πολύ δύσκολο» να τον δούμε στις επόμενες εκλογές
Ερωτηθείς εάν, με βάση το υφιστάμενο νομικό οπλοστάσιο και όσα έχουν προηγηθεί, θεωρεί πιθανό να δούμε τον Ηλία Κασιδιάρη να συμμετέχει στις επόμενες εκλογές με οποιονδήποτε τρόπο, ο Σπύρος Βλαχόπουλος ήταν επιφυλακτικός.
«Είναι πολύ δύσκολο και δεν θέλω να κάνω προβλέψεις», απάντησε.
Όπως εξήγησε, κανείς δεν μπορεί να προδικάσει την απόφαση που θα λάβει ο Άρειος Πάγος, καθώς αυτή θα εξαρτηθεί από τα πραγματικά δεδομένα που θα υπάρχουν εκείνη τη στιγμή και από τον τρόπο με τον οποίο θα αξιολογηθούν.
Στο υποθετικό σενάριο, πάντως, κατά το οποίο ο Κασιδιάρης κατέβει ως υποψήφιος βουλευτής με ένα κόμμα που τυπικά διαθέτει ένα απολύτως δημοκρατικό καταστατικό, και πάλι ο Άρειος Πάγος έχει τη δυνατότητα να εξετάσει εάν ο συγκεκριμένος σχηματισμός υπηρετεί πράγματι την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
«Δεν μπορώ να προβλέψω», επανέλαβε ο κ. Βλαχόπουλος, σημειώνοντας ωστόσο ότι υπάρχει η δυνατότητα στον Άρειο Πάγο να κρίνει ότι δεν πρέπει να κατέβει ο συγκεκριμένος σχηματισμός, εφόσον κρίνει ότι δεν υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Η συζήτηση για το εάν πρέπει να απαγορεύονται πολιτικά κόμματα
Ο συνταγματολόγος συνέδεσε το ζήτημα με ένα ευρύτερο θεσμικό ερώτημα: εάν και υπό ποιες προϋποθέσεις θα πρέπει να υπάρχει δυνατότητα απαγόρευσης πολιτικών κομμάτων.
Όπως σημείωσε, στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα αντίστοιχη δυνατότητα απαγόρευσης πολιτικών κομμάτων. Μια τέτοια πρόβλεψη είχε συζητηθεί κατά την κατάρτιση του Συντάγματος του 1975, αλλά τελικά δεν εντάχθηκε στο συνταγματικό κείμενο.
Ο ίδιος τάχθηκε υπέρ του να ανοίξει εκ νέου η σχετική συζήτηση στο πλαίσιο μιας μελλοντικής συνταγματικής αναθεώρησης, με τη δημιουργία μιας διαδικασίας που θα παρέχει ισχυρές δικαιοκρατικές εγγυήσεις.
«Θα ήθελα αυτό το θέμα να το συζητήσουμε στην επόμενη αναθεώρηση», ανέφερε, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να υπάρχει μια διαδικασία με επαρκή χρόνο, ώστε να κρίνεται με πληρότητα εάν ένας πολιτικός σχηματισμός μπορεί να συμμετέχει στις εκλογές.
Όπως χαρακτηριστικά σημείωσε, η κρίση για ένα τόσο σοβαρό ζήτημα δεν θα πρέπει να γίνεται «σε μία μέρα, σε ένα απόγευμα», αλλά μέσα από μια ουσιαστική και δημόσια διαδικασία.
Τέλος, αναφερόμενος στο γερμανικό μοντέλο, σημείωσε ότι στη Γερμανία υπάρχει δυνατότητα απαγόρευσης πολιτικών κομμάτων και ότι η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έχει τεθεί υπό παρακολούθηση από την αρμόδια γερμανική υπηρεσία προστασίας του Συντάγματος, κάτι που, όπως είπε, έχει κριθεί συνταγματικό από τα δικαστήρια.
Για τον κ. Βλαχόπουλο, πρόκειται για ζητήματα μείζονος σημασίας για τη λειτουργία της δημοκρατίας και της κοινωνίας, τα οποία απαιτούν σαφείς κανόνες και θεσμικές εγγυήσεις πριν από την εκλογική διαδικασία.
