Σε αυξημένη επιφυλακή βρίσκονται οι υγειονομικές αρχές στην Ελλάδα και σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς η εξάπλωση του Ιός του Δυτικού Νείλου παρακολουθείται στενά και σε πραγματικό χρόνο. Ο Ιός του Δυτικού Νείλου έχει ήδη καταγραφεί σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες, με την Ελλάδα να βρίσκεται στη δεύτερη θέση μετά την Ιταλία ως προς τον αριθμό των επηρεαζόμενων περιοχών. Η εξέλιξη αυτή εντείνει την ανάγκη για έγκαιρη ενημέρωση των πολιτών, συστηματική επιτήρηση και στοχευμένα μέτρα πρόληψης, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου εμφανίζονται τα πιο σοβαρά περιστατικά.
Οι επιστήμονες υπενθυμίζουν ότι οι εξάρσεις του Ιός του Δυτικού Νείλου δεν οφείλονται σε έναν μόνο παράγοντα. Πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο, στο οποίο συνδυάζονται οι κλιματικές συνθήκες, οι οικολογικές ισορροπίες και η παρουσία των φορέων μετάδοσης.
Η θερμοκρασία, οι βροχοπτώσεις και η υγρασία ευνοούν τη δραστηριότητα των κουνουπιών, ενώ τα άγρια πτηνά λειτουργούν ως βασικός «κρίκος» στη φυσική αλυσίδα του ιού. Όταν ο κύκλος αυτός ενισχύεται, αυξάνεται και η πιθανότητα να μολυνθούν άνθρωποι μέσω τσιμπήματος μολυσμένου κουνουπιού.
Γιατί αυξάνονται τα κρούσματα στην Ελλάδα
Η θέση της Ελλάδας στη δεύτερη σειρά των ευρωπαϊκών χωρών ως προς τις επηρεαζόμενες περιοχές δεν είναι τυχαία. Η γεωγραφία, οι περίοδοι έντονης ζέστης, τα σημεία με στάσιμα νερά και η εγγύτητα αστικών περιοχών με φυσικούς βιότοπους δημιουργούν ένα περιβάλλον που μπορεί να διευκολύνει την αναπαραγωγή κουνουπιών. Παράλληλα, η μετακίνηση πληθυσμών (ανθρώπων και ζώων) και η εποχική δραστηριότητα των εντόμων επηρεάζουν τη συνολική εικόνα.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η αυξημένη δραστηριότητα των κουνουπιών θα συνεχιστεί τουλάχιστον έως τα τέλη Σεπτεμβρίου. Αυτό σημαίνει ότι η περίοδος υψηλού κινδύνου δεν περιορίζεται σε λίγες εβδομάδες, αλλά απαιτεί συνέπεια στα μέτρα προστασίας για αρκετό χρόνο, ειδικά σε περιοχές με ιστορικό κρουσμάτων.
Συμπτώματα και ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Ένα από τα βασικά στοιχεία που πρέπει να γνωρίζει το κοινό είναι ότι ο Ιός του Δυτικού Νείλου συχνά περνά απαρατήρητος. Σύμφωνα με τους ειδικούς, περίπου το 80% των ατόμων που μολύνονται δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα. Στο υπόλοιπο 20% μπορεί να εκδηλωθούν ήπια, μη ειδικά συμπτώματα, όπως πυρετός, πονοκέφαλος, έντονη κόπωση και μυϊκοί πόνοι—ενοχλήσεις που εύκολα μπορεί να αποδοθούν σε μια «ίωση» ή σε εξάντληση από τη ζέστη.
Ωστόσο, ένα μικρό ποσοστό—περίπου 1%—ενδέχεται να εμφανίσει σοβαρές νευρολογικές επιπλοκές, όπως εγκεφαλίτιδα ή μηνιγγίτιδα. Αυτές οι μορφές της νόσου είναι που προκαλούν τη μεγαλύτερη ανησυχία, καθώς απαιτούν νοσοκομειακή αντιμετώπιση και στενή ιατρική παρακολούθηση.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση
Ορισμένα συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοούνται, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται αιφνίδια ή επιδεινώνονται γρήγορα. Σημάδια που απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση περιλαμβάνουν σύγχυση, λιποθυμικά επεισόδια, σπασμούς και παράλυση. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι ασθενείς πρέπει να μεταφέρονται άμεσα σε νοσοκομείο, καθώς η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την πορεία της υγείας τους.
Πώς μεταδίδεται ο ιός και τι ισχύει για θεραπεία και εμβόλιο
Οι επιστήμονες είναι κατηγορηματικοί: ο Ιός του Δυτικού Νείλου δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η μετάδοση γίνεται μόνο μέσω τσιμπήματος μολυσμένου κουνουπιού. Αυτή η πληροφορία είναι κρίσιμη, γιατί αποτρέπει τον πανικό και μεταφέρει το βάρος της πρόληψης σε ένα σαφές πεδίο: την ατομική προστασία από τα κουνούπια και τον περιορισμό των εστιών αναπαραγωγής τους.
Παράλληλα, δεν υπάρχει ειδική αντιική θεραπεία ή εμβόλιο για τον άνθρωπο. Η αντιμετώπιση, ειδικά στα σοβαρά περιστατικά, είναι κυρίως υποστηρικτική και συμπτωματική. Αυτό καθιστά ακόμη πιο σημαντικό τον ρόλο της πρόληψης και της έγκαιρης αναγνώρισης των συμπτωμάτων.
Δράσεις καταπολέμησης κουνουπιών και επιβαρυμένες περιοχές
Στη χώρα μας συνεχίζονται εντατικά οι δράσεις καταπολέμησης των κουνουπιών, με έμφαση σε σημεία όπου εντοπίζονται υψηλά επίπεδα κινδύνου. Ιδιαίτερα επιβαρυμένες εμφανίζονται περιοχές της Ανατολικής Αττικής. Οι δήμοι Σπάτων-Αρτέμιδας, Μαρκοπούλου Μεσογαίας, Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, Αγίας Παρασκευής, Παλλήνης και Χαλανδρίου καταγράφουν τα περισσότερα επιβεβαιωμένα κρούσματα με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Στον Δήμο Αγίας Παρασκευής, συνεργεία πραγματοποιούν εκτεταμένους ψεκασμούς σε χιλιάδες φρεάτια και κοινόχρηστους χώρους. Στην Κηφισιά εφαρμόζονται προνυμφοκτονίες σε στάσιμα νερά με βιολογικά και περιβαλλοντικά ασφαλή σκευάσματα, μια πρακτική που στοχεύει στην καταπολέμηση του προβλήματος από τη «ρίζα» του, πριν προλάβουν τα κουνούπια να αναπτυχθούν σε ενήλικα έντομα.
Την ίδια ώρα, στο Σουφλί δοκιμάζονται καινοτόμες λύσεις, όπως «έξυπνες» παγίδες που προσελκύουν τα θηλυκά κουνούπια μέσω εκπομπής θερμότητας και ειδικών οσμών. Στόχος είναι η μείωση του πληθυσμού τους και, κατ’ επέκταση, η μείωση του κινδύνου μετάδοσης ασθενειών.
Ενισχυμένη επιτήρηση από τον ΕΟΔΥ μέχρι το τέλος της περιόδου κινδύνου
Καθώς η περίοδος υψηλής δραστηριότητας των κουνουπιών παρατείνεται, ο ΕΟΔΥ έχει ενισχύσει την επιδημιολογική και εντομολογική επιτήρηση σε συνεργασία με ελληνικά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Η συστηματική καταγραφή δεδομένων, η χαρτογράφηση των περιοχών κινδύνου και η ταχεία ενημέρωση των αρμόδιων φορέων αποτελούν βασικά εργαλεία για τον περιορισμό των επιπτώσεων.
