Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προχώρησε σε μια αιφνιδιαστική και ιδιαίτερα φορτισμένη κίνηση, ανακαλώντας τη βίζα της Βραζιλιάνας πρέσβειρας στην Ουάσινγκτον, Μαρίας Λουίζας Ριμπέιρο Βιότι. Η απόφαση αυτή, που αντιμετωπίζεται ήδη ως σαφές μήνυμα πολιτικής και διπλωματικής πίεσης, ανεβάζει κατακόρυφα το θερμόμετρο στις σχέσεις ΗΠΑ–Βραζιλίας σε μια χρονική στιγμή που η Μπραζίλια βρίσκεται σε προεκλογική ένταση και η Ουάσινγκτον δείχνει διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει κάθε διαθέσιμο μοχλό επιρροής.
Σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η ανάκληση της βίζας της Βραζιλιάνας πρέσβειρας δεν συνιστά απέλαση, αλλά μια «αμοιβαία ενέργεια» που συνδέεται άμεσα με την άρνηση της Βραζιλίας να εγκρίνει τον υποψήφιο του Τραμπ για πρέσβη στην Μπραζίλια. Παράλληλα, οι ΗΠΑ επικαλούνται ως πρόσθετη αιτία την πρόσφατη απόφαση της βραζιλιάνικης κυβέρνησης να μη χορηγήσει βίζα σε δύο Αμερικανούς διπλωμάτες, οι οποίοι επρόκειτο να επισκεφθούν τη χώρα πριν από τις εκλογές του Οκτωβρίου.
Η Ουάσινγκτον απέφυγε προς το παρόν το πιο ακραίο βήμα της απομάκρυνσης της Βιότι, ωστόσο προειδοποίησε ότι νέα μέτρα παραμένουν στο τραπέζι αν η Μπραζίλια συνεχίσει να καθυστερεί ή να απορρίπτει την έγκριση του Ντάνιελ Πέρες. Ο Πέρες, Ρεπουμπλικάνος από τη Φλόριντα και στενός συνεργάτης του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, αποτελεί για την αμερικανική πλευρά επιλογή υψηλής πολιτικής σημασίας. Στο ίδιο πλαίσιο, αμερικανική πηγή ξεκαθάρισε ότι αν η πρέσβειρα εγκαταλείψει τις ΗΠΑ, θα απαιτηθεί νέα αίτηση για βίζα προκειμένου να επιστρέψει—ένας όρος που υπογραμμίζει τη βαρύτητα της κίνησης και το «κόστος» μιας ενδεχόμενης κλιμάκωσης.
Τι σημαίνει και γιατί έγινε τώρα
Η ανάκληση βίζας της Βραζιλιάνας πρέσβειρας δεν είναι απλώς ένα γραφειοκρατικό μέτρο. Στη διπλωματική πρακτική λειτουργεί ως ένδειξη δυσφορίας και ως εργαλείο πίεσης, ειδικά όταν στοχεύει τον επικεφαλής μιας αποστολής. Αν και δεν εξισώνεται με την κήρυξη ενός διπλωμάτη ως persona non grata, δημιουργεί ένα σαφές πολιτικό μήνυμα: ότι η φιλοξενούσα χώρα αμφισβητεί έμπρακτα τη λειτουργικότητα—ή τη βούληση—της διπλωματικής σχέσης υπό τους παρόντες όρους.
Η χρονική συγκυρία, ωστόσο, δίνει στην υπόθεση ακόμη μεγαλύτερο βάρος. Η Βραζιλία μπαίνει στην τελική ευθεία μιας όλο και πιο πολωμένης προεκλογικής αναμέτρησης, με τον 80χρονο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα να διεκδικεί τέταρτη, μη συνεχόμενη θητεία απέναντι στον γερουσιαστή Φλάβιο Μπολσονάρου, γιο του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρο. Η Μπραζίλια εκτιμά ότι η αμερικανική κίνηση δεν είναι «ουδέτερη», αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πίεσης που μπορεί να επηρεάσει το πολιτικό κλίμα πριν από την κάλπη.
Από την πλευρά της, η βραζιλιάνικη κυβέρνηση χαρακτήρισε την απόφαση των ΗΠΑ μέρος μιας στοχευμένης προσπάθειας παρέμβασης. Το γραφείο του Λούλα ήταν ιδιαίτερα σκληρό στη διατύπωσή του, σημειώνοντας ότι «η σημερινή απόφαση δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό» αλλά «μέρος μιας σκόπιμης κλιμάκωσης εχθρικών μέτρων κατά της Βραζιλίας, που υποκινούνται από ιδεολογικούς λόγους».
Στην καρδιά της διαμάχης βρίσκεται επίσης το ζήτημα της διπλωματικής διαδικασίας για τον διορισμό πρέσβη. Η Βραζιλία κατηγορεί την Ουάσινγκτον ότι παραβίασε τους καθιερωμένους κανόνες, ανακοινώνοντας τον διορισμό του Πέρες πριν ζητήσει επίσημα τη συγκατάθεση της Μπραζίλια. Η βραζιλιάνικη πλευρά επιμένει ότι η εξέταση του αιτήματος βρίσκεται σε εξέλιξη και ξεκαθαρίζει πως δεν πρόκειται να υπάρξει απόφαση πριν από τον πρώτο γύρο των εκλογών, στις 4 Οκτωβρίου—μια στάση που οι ΗΠΑ εκλαμβάνουν ως σκόπιμη αναβολή.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, αντίθετα, υιοθετεί μια γραμμή αυστηρής κυριαρχίας στην επιλογή εκπροσώπων: υποστηρίζει ότι η Βραζιλία δεν μπορεί να υπαγορεύει ποιο πρόσωπο θα επιλέξει ο Αμερικανός πρόεδρος για να εκπροσωπήσει τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Με άλλα λόγια, η Ουάσινγκτον επιχειρεί να παρουσιάσει την υπόθεση ως ζήτημα αρχής και όχι ως τακτική πίεσης, απορρίπτοντας «οποιαδήποτε προσπάθεια ξένων χωρών να παρέμβουν στις εσωτερικές μας διαδικασίες».
Μακρά αντιπαράθεση και οικονομική πίεση
Η ανάκληση βίζας της Βραζιλιάνας πρέσβειρας έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη φορτισμένη ιστορία συγκρούσεων ανάμεσα στον Τραμπ και τον Λούλα. Οι δύο πλευρές έχουν διαφωνήσει έντονα σε κρίσιμα ζητήματα της Λατινικής Αμερικής, όπως η προσέγγιση απέναντι στη Βενεζουέλα και την Κούβα, αλλά και στον ευρύτερο ρόλο των ΗΠΑ στην περιοχή. Ο Τραμπ έχει κατηγορηθεί ότι παρεμβαίνει στις πολιτικές εξελίξεις γειτονικών χωρών, ενώ ο Λούλα έχει αναδείξει την εθνική κυριαρχία σε κεντρικό σύνθημα της εκστρατείας του, μετατρέποντας κάθε εξωτερική πίεση σε εσωτερικό πολιτικό επιχείρημα.
Στην ένταση προστίθεται και η οικονομική διάσταση. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επιβάλει δασμούς που φτάνουν έως και 37,5% σε χιλιάδες βραζιλιάνικα προϊόντα, επικαλούμενη «αθέμιτες εμπορικές πρακτικές» και ελλείψεις στην αντιμετώπιση της καταναγκαστικής εργασίας. Η κυβέρνηση Λούλα απορρίπτει τις κατηγορίες, θεωρώντας ότι οι κυρώσεις λειτουργούν ως εργαλείο πίεσης και ως έμμεση ενίσχυση της πολιτικής οικογένειας Μπολσονάρου.
Καθώς πλησιάζουν οι κάλπες, είναι πιθανό η υπόθεση να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη συμβολική αξία. Η ανάκληση βίζας της Βραζιλιάνας πρέσβειρας δεν αφορά μόνο ένα πρόσωπο ή μια διαδικαστική διαφωνία γύρω από έναν διορισμό. Αποτυπώνει μια βαθύτερη σύγκρουση για το ποιος ορίζει τους κανόνες, πότε και με ποιον τρόπο, σε μια περίοδο που οι διπλωματικές ισορροπίες στη Δύση δοκιμάζονται και η εσωτερική πολιτική πολλών χωρών επηρεάζει άμεσα την εξωτερική τους στάση.
