Οι επιθέσεις του Λευκού Οίκου στην ακαδημαϊκή κοινότητα και οι περικοπές στη χρηματοδότηση της επιστημονικής έρευνας, δίνουν σε άλλες χώρες την ευκαιρία να προσελκύσουν κορυφαίους ερευνητές.
Τον περασμένο Μάρτιο, ο Γουάλι Μαλίκ, μηχανικός ρομποτικής στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης, δέχθηκε ένα τηλεφώνημα από ένα ερευνητικό ίδρυμα στην Αυστρία- μια χώρα όπου δεν είχε πάει ποτέ και δεν γνώριζε κανέναν.
«Μας ενδιαφέρει να δημιουργήσουμε ένα νέο ινστιτούτο από το μηδέν, με αντικείμενο την τεχνητή νοημοσύνη και τις βιοεπιστήμες», του είπαν.
Ο Μαλίκ δεν σχεδίαζε να αλλάξει τη ζωή του και να μετακομίσει στο εξωτερικό. Είναι παντρεμένος με τρία παιδιά και οι γονείς του ζουν στην Ουάσιγκτον. Όταν όμως η κυβέρνηση Τραμπ άρχισε να περικόπτει τη χρηματοδότηση της επιστημονικής έρευνας, αποφάσισε να το ρισκάρει.
«Έχω φίλους που έχασαν τη δουλειά τους. Το έβλεπα να συμβαίνει μπροστά στα μάτια μου. Σκέφτηκα να εξετάσω σοβαρά την πρόταση», δήλωσε στους New York Times.
Έτσι έκανε το μεγάλο βήμα. Τον Μάιο ανέλαβε καθήκοντα διευθυντή σε ένα νέο εργαστήριο ρομποτικής στο Ινστιτούτο Έρευνας για τη Βιοϊατρική Τεχνητή Νοημοσύνη στην Αυστρία και μετακόμισε με την οικογένειά του στη Βιέννη, χωρίς να έχει επισκεφθεί προηγουμένως τη χώρα. Πρώτο του καθήκον ήταν να προσλάβει κορυφαίους επιστήμονες. Κατάφερε να συγκροτήσει μια ομάδα τεσσάρων ερευνητών- όλοι από αμερικανικά ιδρύματα όπως το Yale, το MIT, το Caltech και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο.
«Στον τομέα μου, σπάνια σου δίνεται η ευκαιρία να δημιουργήσεις κάτι από την αρχή», είπε.
Ο 39χρονος Μαλίκ είναι ένα μόνο παράδειγμα μιας ανησυχητικής τάσης: της αποχώρησης ταλαντούχων επιστημόνων από τις ΗΠΑ στο εξωτερικό. Οι συνεχείς πιέσεις της κυβέρνησης Τραμπ προς την ακαδημαϊκή κοινότητα και οι περικοπές στη χρηματοδότηση της επιστημονικής έρευνας έχουν ανοίξει τον δρόμο για άλλες χώρες να προσελκύσουν ερευνητές που συνέβαλαν στην παγκόσμια πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ στην ιατρική και την τεχνολογία. Αυτή η «διαρροή εγκεφάλων» (brain drain) μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα δαπανηρή για την αμερικανική οικονομία.
Οι περικοπές θέτουν σε κίνδυνο την έρευνα και την ανάπτυξη
Οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Μελέτη που διεξήγαγε το Ίδρυμα Τεχνολογίας Πληροφοριών και Καινοτομίας διαπίστωσε ότι, αν δεν υπάρξει αλλαγή πορείας, οι περικοπές στην επιστήμη θα μπορούσαν να συρρικνώσουν την οικονομία των ΗΠΑ κατά σχεδόν 1 τρισεκατομμύριο δολάρια μέσα σε δέκα χρόνια. Αυτό θα μπορούσε να αφήσει τη χώρα πίσω από την Κίνα, η οποία επενδύει δυναμικά στην επιστημονική έρευνα.
Τον περασμένο μήνα, η οργάνωση Partnership for Public Service εκτίμησε ότι 95.000 εργαζόμενοι αποχώρησαν από ομοσπονδιακές επιστημονικές υπηρεσίες μεταξύ Σεπτεμβρίου 2024 και Δεκεμβρίου 2025. Οι συγγραφείς της έκθεσης προειδοποιούν ότι οι περικοπές στον προϋπολογισμό «θέτουν σε κίνδυνο τον αγωγό έρευνας και ανάπτυξης της χώρας μας». Ο προϋπολογισμός που προτείνει ο Τραμπ για το 2027 περιλαμβάνει νέες περικοπές.
Δεν υπάρχει ακριβής αριθμός για το πόσοι επιστήμονες έχουν εγκαταλείψει τις ΗΠΑ από την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία. Ωστόσο, οι περικοπές και η αυστηρή μεταναστευτική πολιτική ενδέχεται να περιορίσουν και την εισροή ξένων ταλέντων.
Ένα απρόσμενο «δώρο» για τον υπόλοιπο κόσμο
Παρά τα προβλήματα, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να αποτελούν πόλο έλξης: εκατοντάδες επιχειρηματίες μετακινούνται σε κέντρα όπως η Νέα Υόρκη και η Σίλικον Βάλεϊ. Περίπου το 30% των ευρωπαϊκών startup αξίας άνω του 1 δισ. δολαρίων μεταφέρθηκαν στις ΗΠΑ την περίοδο 2008–2021.
Ωστόσο, για άλλες χώρες, οι περικοπές της κυβέρνησης Τραμπ αποτελούν μια απρόσμενη ευκαιρία. Πολλές επενδύουν για να προσελκύσουν ταλέντα, ειδικά στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Καναδάς ανακοίνωσε πρόγραμμα ύψους 1,2 δισ. δολαρίων για την προσέλκυση κορυφαίων επιστημόνων, ενώ η Κίνα επιτάχυνε τη μετεγκατάσταση ερευνητών που έχασαν τη χρηματοδότηση της έρευνάς τους στις ΗΠΑ.
Τον Μάιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκίνησε ένα πρόγραμμα «Επιλέξτε την Ευρώπη για την Επιστήμη» ύψους 500 εκατομμυρίων ευρώ, ωθώντας πολλά ιδρύματα στις 27 χώρες της ΕΕ να προσθέσουν και δικά τους προγράμματα.
Αναμένοντας τις ενδιάμεσες εκλογές
Αξιωματούχοι ευρωπαϊκών πανεπιστημίων δηλώνουν ότι θα παρακολουθούν προσεκτικά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ, καθώς θεωρούν ότι μια νίκη των Δημοκρατικών θα μπορούσε να περιορίσει τη φυγή επιστημόνων.
«Οι ΗΠΑ ήταν πάντα παράδεισος για τους επιστήμονες», δήλωσε ο Χάιντς Φάσμαν, πρόεδρος της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών, η οποία πέρυσι εισήγαγε τετραετείς υποτροφίες ύψους 500.000 ευρώ για 25 Αμερικανούς επιστήμονες.
«Αυτή θα μπορούσε να είναι μια ευκαιρία να αντιστραφεί η μεταναστευτική ροή», δήλωσε στους ΝΥΤ.
Όταν ο Μαλίκ είπε στους συναδέλφους του ότι θα έφευγε για τη Βιέννη, σοκαρίστηκαν. Αλλά όλοι του είπαν: «Μακάρι να μπορούσα να έρθω μαζί σας. Πρέπει να φύγω από εδώ».
Ο Έρικ Μπερτόν, πρόεδρος του Πανεπιστημίου Aix-Marseille στη Γαλλία, δήλωσε στους ΝΥΤ ότι «Περιμένουμε τις ενδιάμεσες εκλογές». Το γαλλικό πανεπιστήμιο ξεκίνησε ένα πρόγραμμα τον Μάρτιο του περασμένου έτους για την πρόσληψη Αμερικανών επιστημόνων. Μέχρι στιγμής έχουν προσληφθεί έξι επιστήμονες.
«Θα έχουμε πολύ περισσότερες αιτήσεις αν κερδίσουν οι Ρεπουμπλικάνοι, οπότε θα χρειαστούμε ένα νέο πρόγραμμα» πρόσθεσε.
Ένας διαφορετικός τρόπος ζωής
Παρά τις προσπάθειες προσέλκυσης, οι χαμηλότεροι μισθοί στην Ευρώπη αποτελούν εμπόδιο για τους επιστήμονες. Οι αποδοχές είναι έως και ένα τρίτο χαμηλότερες σε σχέση με τις ΗΠΑ, ενώ οι επενδύσεις στην έρευνα είναι επίσης μικρότερες. Ωστόσο, οι Αμερικανοί επιστήμονες που εξετάζουν το ενδεχόμενο να μετεγκατασταθούν στην Ευρώπη σταθμίζουν τα μειονεκτήματα με τα οφέλη: μεγαλύτερη σταθερότητα και καλύτερη ποιότητα ζωής.
Η Λόρεν Άλτμαν, φυσικός, ανέφερε ότι την ελκύει ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής, όπως η εύκολη μετακίνηση και οι δημόσιες συγκοινωνίες. Ταυτόχρονα, προειδοποίησε ότι η απώλεια επιστημόνων μπορεί να έχει μακροχρόνιες συνέπειες για τις ΗΠΑ.
Ο Μαλίκ, που πλέον ζει στη Βιέννη, απολαμβάνει τη χαλαρή καθημερινότητα και το γεγονός ότι μπορεί να περνάει περισσότερο χρόνο με την οικογένειά του. Σύμφωνα με τον επιστήμονα, η Ευρώπη υστερεί πολύ σε σχέση με τις ΗΠΑ σε επιστημονικές υποδομές, όπως η υπολογιστική ισχύς. Η ανάγκη για επιπλέον κεφάλαια κατά την ανάπτυξη των ερευνητικών δραστηριοτήτων μπορεί να περιορίσει την αποτελεσματικότητα των κυβερνητικών προσπαθειών προσέλκυσης Αμερικανών επιστημόνων.
«Μπορείς να φέρεις ανθρώπους εδώ», είπε. «Το ερώτημα είναι: μπορείς να τους κρατήσεις;»
