Προειδοποιήσεις για τους κινδύνους από τη χρήση γλουταθειόνης, ενός συμπληρώματος που τα τελευταία χρόνια προσφέρεται σε πυροσβέστες μετά από έντονη έκθεση στον καπνό μεγάλων δασικών πυρκαγιών, εξέδωσαν πυροσβεστικοί και υγειονομικοί φορείς στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η γλουταθειόνη προωθείται συχνά ως «ενισχυτικό αποτοξίνωσης» ή ως τρόπος να περιοριστούν οι επιπτώσεις της εισπνοής καπνού. Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι η πρακτική αυτή δεν στηρίζεται σε επαρκή κλινικά δεδομένα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να κρύβει σοβαρούς κινδύνους, ιδιαίτερα όταν το σκεύασμα χορηγείται ενδοφλέβια ή όταν δεν πληρούνται αυστηρά πρότυπα ασφάλειας στην παρασκευή του.
Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά από περιστατικά στις ΗΠΑ, όπου ανακλήθηκαν σκευάσματα γλουταθειόνης λόγω βακτηριακής επιμόλυνσης. Τουλάχιστον δύο φαρμακεία προχώρησαν τον Αύγουστο σε ανάκληση παρτίδων, αφού εργαστηριακοί έλεγχοι εντόπισαν μικροβιακή παρουσία. Ένα από αυτά ανέφερε ότι είχε λάβει πληροφορίες για συμπτώματα σε χρήστες, όπως πυρετό, ρίγος, έντονο πονοκέφαλο και άλλα ενοχλήματα. Σε περιβάλλοντα όπου οι πυροσβέστες αναζητούν άμεσα ανακούφιση για να επιστρέψουν στη δράση, τέτοιες πρακτικές μπορεί να μοιάζουν δελεαστικές. Όμως η βιασύνη, όταν αφορά ενδοφλέβιες χορηγήσεις ή εισπνεόμενα σκευάσματα, μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη.
Γλουταθειόνη: γιατί εκδόθηκαν προειδοποιήσεις στις ΗΠΑ
Η Διεθνής Ένωση Πυροσβεστών (International Association of Fire Fighters), που εκπροσωπεί περίπου 360.000 εργαζόμενους στις υπηρεσίες άμεσης επέμβασης, εξέδωσε προειδοποίηση καλώντας σε αυξημένη προσοχή. Στο επίκεντρο βρίσκεται το γεγονός ότι η γλουταθειόνη δεν αποτελεί εγκεκριμένο φάρμακο από τον FDA για θεραπεία ή πρόληψη ασθενειών που σχετίζονται με εισπνοή καπνού. Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι «δεν κάνει τίποτα» ή ότι «είναι πάντα επικίνδυνη», αλλά ότι οι ισχυρισμοί αποτελεσματικότητας δεν έχουν τεκμηριωθεί με τον τρόπο που απαιτείται για να θεωρηθεί μια παρέμβαση ασφαλής, αποτελεσματική και κατάλληλη για ευρεία χρήση.
Το ζήτημα ήρθε στο προσκήνιο κατά τις πρόσφατες πυρκαγιές στην περιοχή Σποκέιν της πολιτείας Ουάσιγκτον, οι οποίες κατέστρεψαν εκατοντάδες κτίρια. Σύμφωνα με το Associated Press, σε πρωινές ενημερώσεις, υπεύθυνοι υγειονομικών μονάδων από την Καλιφόρνια προέτρεπαν πυροσβέστες να επισκεφθούν χώρο όπου μη κερδοσκοπική οργάνωση, με τη συμμετοχή αδειοδοτημένων επαγγελματιών φυσικοπαθητικής, προσέφερε γλουταθειόνη. Η ίδια οργάνωση, Integrative Health Action Network, είχε χορηγήσει το συμπλήρωμα και σε πυροσβέστες που επιχειρούσαν στις πυρκαγιές της κομητείας του Λος Άντζελες τον Ιανουάριο του 2025.
Αναφορές ότι πυροσβέστες ένιωσαν χειρότερα
Ο Σον ΝτεΚρέιν, αρμόδιος για θέματα υγείας και ασφάλειας στη Διεθνή Ένωση Πυροσβεστών, ανέφερε ότι γιατροί και μέλη της οργάνωσης εξέφρασαν ανησυχίες για τον τρόπο προώθησης του συμπληρώματος. Όπως σημείωσε, δεν υπάρχουν μελέτες που να αποδεικνύουν τους σχετικούς ισχυρισμούς ή να τεκμηριώνουν την ασφάλεια της χορήγησης σε αυτό το πλαίσιο. Η ένωση έλαβε επίσης αναφορές ότι ορισμένοι πυροσβέστες αισθάνθηκαν χειρότερα ή αρρώστησαν μετά τη χρήση της γλουταθειόνης, στοιχείο που, ακόμη κι αν δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση, αρκεί για να ενεργοποιήσει «κόκκινο συναγερμό» σε ζητήματα υγείας και ασφάλειας προσωπικού πρώτης γραμμής.
Η ουσία της προειδοποίησης είναι σαφής: ό,τι προτείνεται στους πυροσβέστες ως «ανάρρωση» μετά από έκθεση στον καπνό πρέπει να αξιολογείται με αυστηρά κριτήρια, να ελέγχεται για ανεπιθύμητες ενέργειες και να εφαρμόζεται μόνο όταν υπάρχει τεκμηριωμένο όφελος που υπερτερεί του κινδύνου.
Οι σοβαροί κίνδυνοι από τον καπνό των πυρκαγιών
Ο καπνός από μεγάλες πυρκαγιές είναι από μόνος του επικίνδυνος, αλλά γίνεται ακόμη πιο επιβαρυντικός όταν οι φλόγες περνούν σε κατοικημένες περιοχές. Τότε καίγονται πλαστικά, ηλεκτρικές συσκευές, μπαταρίες, χημικά προϊόντα, μονωτικά υλικά και πλήθος άλλων στοιχείων που μπορούν να παράγουν ένα «κοκτέιλ» τοξικών ουσιών. Οι πυροσβέστες εργάζονται συχνά σε συνθήκες που δεν επιτρέπουν συνεχή χρήση αναπνευστικών συσκευών με φιάλες, είτε λόγω διάρκειας, είτε λόγω θερμικού φορτίου, είτε λόγω επιχειρησιακών περιορισμών. Το αποτέλεσμα είναι επαναλαμβανόμενη έκθεση και συσσώρευση επιβάρυνσης.
Ο Ματ Κάφεϊ, επικεφαλής πυροσβεστικής μονάδας στην Πασαντίνα και διασώστης επί 28 χρόνια, περιέγραψε συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν μετά από εισπνοή καπνού σε αστικές πυρκαγιές: βήχα, εμετούς, «θολούρα» και δυσκολία συγκέντρωσης. «Δεν μπορείς να θυμηθείς πράγματα. Νιώθεις συνεχώς εξαντλημένος. Δεν προλαβαίνεις να ανακάμψεις», είπε. Ο ίδιος συγκαταλέγεται σε όσους υποστηρίζουν ότι η γλουταθειόνη τους βοήθησε να αισθανθούν καλύτερα, όμως οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι προσωπικές μαρτυρίες δεν ισοδυναμούν με επιστημονική απόδειξη και δεν μπορούν να αντικαταστήσουν κλινικές μελέτες.
Τι είναι η γλουταθειόνη και γιατί οι επιστήμονες είναι επιφυλακτικοί
Η γλουταθειόνη είναι ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό που παράγεται φυσιολογικά στον ανθρώπινο οργανισμό, κυρίως στο ήπαρ, και συμμετέχει στην προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες. Η θεωρία πίσω από τη χρήση της μετά από έκθεση σε καπνό είναι ότι τα αντιοξειδωτικά θα μπορούσαν να μετριάσουν την οξειδωτική και φλεγμονώδη επιβάρυνση που προκαλείται από τα εισπνεόμενα σωματίδια και τις χημικές ουσίες.
Η πνευμονολόγος Κόρα Σακ, από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον, εξήγησε ότι υπάρχει θεωρητική βάση για το ενδιαφέρον γύρω από τα αντιοξειδωτικά, αλλά υπογράμμισε πως δεν διαθέτουμε επαρκή κλινικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι η χορήγηση γλουταθειόνης με νεφελοποιητή ή ενδοφλέβια είναι αποτελεσματική για τις συνέπειες της εισπνοής καπνού. Παράλληλα προειδοποίησε ότι η εισπνεόμενη γλουταθειόνη μπορεί να προκαλέσει στένωση των αεραγωγών σε άτομα με άσθμα ή χρόνια αναπνευστικά νοσήματα.
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η ενδοφλέβια χορήγηση, όταν υπάρχει πιθανότητα επιμόλυνσης κατά την παρασκευή. Οι πρόσφατες ανακλήσεις δείχνουν πόσο σοβαρές μπορεί να είναι οι συνέπειες: πυρετός, υπόταση, φλεγμονώδεις αντιδράσεις, αναφυλακτικό σοκ ή, σε ακραίες περιπτώσεις, θάνατος.
Αντίστοιχα επιφυλακτικός εμφανίστηκε και ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Κολοράντο, Λουκ Μοντρόουζ, που μελετά τις επιπτώσεις του καπνού των πυρκαγιών στην υγεία. Αναγνώρισε ότι η γλουταθειόνη έχει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, όμως τόνισε ότι, εφόσον δεν έχει μελετηθεί επαρκώς σε αυτό το πλαίσιο, απαιτείται προσοχή.
Στην ίδια γραμμή, η φυσικοπαθητικός και συνιδρύτρια της οργάνωσης που παρείχε το συμπλήρωμα, Τζεν Ριγκλ, αναγνώρισε ότι χρειάζονται επιστημονικές έρευνες για να διευκρινιστεί αν η γλουταθειόνη μπορεί πράγματι να περιορίσει την επιβάρυνση από τοξικές ουσίες και ανέφερε ότι εξετάζονται συνεργασίες προς αυτή την κατεύθυνση.
Συμπέρασμα: προσοχή στη γλουταθειόνη μετά από έκθεση σε καπνό
Η ανάγκη των πυροσβεστών για γρήγορη αποκατάσταση μετά από σκληρές επιχειρήσεις είναι απολύτως πραγματική, ειδικά όταν η έκθεση σε καπνό είναι έντονη και επαναλαμβανόμενη. Όμως η γλουταθειόνη, όπως προωθείται σήμερα σε ορισμένες περιπτώσεις, βρίσκεται σε μια γκρίζα ζώνη ανάμεσα στη θεωρία και την τεκμηριωμένη ιατρική πρακτική. Χωρίς επαρκείς κλινικές αποδείξεις για αποτελεσματικότητα και με υπαρκτούς κινδύνους—ιδίως από πιθανή επιμόλυνση σε ενδοφλέβια σκευάσματα ή από ανεπιθύμητες αναπνευστικές αντιδράσεις—η προειδοποίηση των αμερικανικών φορέων λειτουργεί ως υπενθύμιση: κάθε παρέμβαση μετά από έκθεση στον καπνό πρέπει να είναι ελεγχόμενη, ασφαλής και επιστημονικά τεκμηριωμένη, και η γλουταθειόνη απαιτεί πολύ πιο ισχυρά δεδομένα πριν παρουσιαστεί ως λύση. Πηγή: AP
