Στην Ήπειρο, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της ρωμαϊκής περιόδου περνά σε μια νέα, ουσιαστική φάση αποκατάστασης. Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην αποκατάσταση του κάτω κοίλου του Μεγάλου Θεάτρου της Αρχαίας Νικόπολης, μετά την ωρίμανση της σχετικής μελέτης για το συγκεκριμένο τμήμα του μνημείου. Πρόκειται για μια παρέμβαση που δεν περιορίζεται σε τεχνικές εργασίες συντήρησης, αλλά στοχεύει να αποδώσει στο θέατρο μεγαλύτερη αρχιτεκτονική συνοχή και να ενισχύσει τη δυνατότητα του επισκέπτη να «διαβάσει» ξανά την αρχική του μορφή.
Το έργο εντάσσεται στην 3η φάση του συνολικού προγράμματος προστασίας, συντήρησης και αποκατάστασης του Μεγάλου Θεάτρου. Η φάση αυτή αφορά, μεταξύ άλλων, την προμήθεια και τοποθέτηση ασβεστολιθικών εδωλίων στο κάτω κοίλο, καθώς και την τοποθέτηση μαρμάρινων πλακών για το δάπεδο της ορχήστρας, ώστε να αποκατασταθεί πιο ολοκληρωμένα η λειτουργική σχέση μεταξύ ορχήστρας και κερκίδων.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έχει υπογραμμίσει ότι «το Μεγάλο Θέατρο της Αρχαίας Νικόπολης, ένα από τα σημαντικότερα δημόσια οικοδομήματα της ρωμαϊκής πόλης και κορυφαίο μνημείο της Ηπείρου, αποτελεί βασικό πυλώνα του συνολικού σχεδιασμού μας για την ανάδειξη της Νικόπολης, αρχαιολογικού χώρου εξαιρετικής ιστορικής και πολιτιστικής αξίας».
Μέσα από αυτή την οπτική, η αποκατάσταση του κάτω κοίλου δεν είναι μια αποσπασματική ενέργεια, αλλά μέρος ενός πολυετούς προγράμματος, που έχει ως προτεραιότητα τη διατήρηση της αυθεντικότητας του μνημείου, την αποκατάσταση της μορφολογικής και λειτουργικής του αναγνωσιμότητας και την ασφαλή απόδοσή του στο κοινό.
Τι περιλαμβάνει η 3η φάση
Η αποκατάσταση του κάτω κοίλου προβλέπει τη συμπλήρωση των διατηρούμενων εδωλίων, ώστε κάθε κερκίδα να αποκτήσει συνολικά πέντε σειρές. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το κοινό θα μπορεί να αντιληφθεί με μεγαλύτερη σαφήνεια τη γεωμετρία, την κλίμακα και τη ρυθμική διάταξη των εδράνων, στοιχεία που ορίζουν την εμπειρία ενός αρχαίου θεάτρου τόσο αισθητικά όσο και λειτουργικά.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, προβλέπεται η κατασκευή και τοποθέτηση 167 νέων εδράνων, καθώς και η ανακατασκευή των αντίστοιχων βαθμίδων των κλιμάκων. Τα νέα στοιχεία θα κατασκευαστούν από συμβατό ασβεστολιθικό υλικό, ώστε να «συνομιλούν» με το ιστορικό σώμα του θεάτρου, χωρίς όμως να το μιμούνται σε βαθμό που να θολώνει τα όρια ανάμεσα στο παλιό και το νέο. Η τοποθέτησή τους θα γίνει με αναστρέψιμες τεχνικές, σύμφωνα με τις διεθνώς αποδεκτές αρχές αποκατάστασης μνημείων: τα πρόσθετα μέρη πρέπει να διακρίνονται από το αυθεντικό υλικό, αλλά να είναι πλήρως εναρμονισμένα με αυτό.
Ιδιαίτερη μέριμνα δίνεται στον σεβασμό των σωζόμενων στοιχείων. Όπου απαιτείται, θα πραγματοποιηθούν μικρές επαναδιευθετήσεις των υφιστάμενων εδράνων και διακριτικές συμπληρώσεις, με στόχο την εξασφάλιση στατικής επάρκειας και αισθητικής συνέχειας. Με άλλα λόγια, δεν επιχειρείται μια «ανακατασκευή» που θα αλλοιώσει το μνημείο, αλλά μια προσεκτική ενίσχυση της αναγνωσιμότητας, ώστε ο επισκέπτης να κατανοεί πώς λειτουργούσε και πώς έμοιαζε ο χώρος.
Πώς η αποκατάσταση βελτιώνει την εμπειρία του επισκέπτη
Οι παρεμβάσεις στο κάτω κοίλο αναμένεται να έχουν πολλαπλό όφελος. Πρώτον, θα βελτιώσουν ουσιαστικά την αναγνωσιμότητα της αρχικής μορφής του θεάτρου, διευκολύνοντας την κατανόηση της διάταξης των κερκίδων και της χωρικής οργάνωσης. Δεύτερον, θα αναδείξουν τη λειτουργική σχέση της ορχήστρας με το κοίλο, κάτι καθοριστικό για να γίνει αντιληπτό πώς εξελισσόταν μια παράσταση ή μια δημόσια εκδήλωση στην αρχαιότητα. Τρίτον, θα εξασφαλίσουν ασφαλέστερες συνθήκες κίνησης για τους επισκέπτες, καθώς η διαμόρφωση των εδράνων και των κλιμάκων επηρεάζει άμεσα τη βατότητα και τη συνολική προσβασιμότητα του μνημείου.
Παράλληλα, η παρέμβαση συμπληρώνει εργασίες που ήδη υλοποιούνται στην ορχήστρα και συνδυάζεται με τον προγραμματισμό για αποκατάσταση και αναστήλωση του σκηνικού οικοδομήματος και των παρασκηνίων. Με αυτόν τον τρόπο, το θέατρο θα αποκτά σταδιακά την αρχιτεκτονική του συνοχή και θα μπορεί να επανενταχθεί, με ασφάλεια και σεβασμό, στη σύγχρονη πολιτιστική ζωή.
Ανάδειξη της Αρχαίας Νικόπολης και νέες διαδρομές προσβασιμότητας
Η αποκατάσταση του κάτω κοίλου εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική ανάδειξης της Αρχαίας Νικόπολης. Στο πλαίσιο του συνολικού σχεδιασμού, προχωρά η ανάπτυξη νέων διαδρομών και υποδομών προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρία, οι οποίες θα συνδέουν το Θέατρο, το Ωδείο, το Μνημείο του Αυγούστου και άλλα κομβικά μνημεία του αρχαιολογικού χώρου. Αυτή η σύνδεση δεν είναι μόνο πρακτική· λειτουργεί και ως «αφήγηση» στον χώρο, επιτρέποντας στον επισκέπτη να αντιληφθεί τη Νικόπολη ως ενιαίο ιστορικό σύνολο και όχι ως απομονωμένα σημεία ενδιαφέροντος.
Χρηματοδότηση και συνέχεια του έργου
Το έργο χρηματοδοτείται από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ήπειρος 2021-2027» και αποτελεί τη φυσική συνέχεια των εργασιών που ολοκληρώθηκαν στο πλαίσιο της β’ φάσης, με χρηματοδότηση από το ΠΕΠ «Ήπειρος 2014-2020». Η εξασφάλιση συνέχειας στη χρηματοδότηση και στον προγραμματισμό είναι κρίσιμη για μνημεία τέτοιας κλίμακας, όπου οι παρεμβάσεις απαιτούν χρόνο, εξειδίκευση, τεκμηρίωση και αυστηρή τήρηση κανόνων προστασίας.
