Στο Ιράν, οι αρχές προχώρησαν στην εκτέλεση ενός άνδρα που κατηγορήθηκε για συμμετοχή στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του Ιανουαρίου, σε μια υπόθεση που αναζωπυρώνει τη διεθνή ανησυχία για την κλιμάκωση της θανατικής ποινής και τη χρήση βαριών κατηγοριών όπως ο «πόλεμος κατά του Θεού». Η εξέλιξη αυτή έρχεται τη στιγμή που οργανισμοί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διεθνείς θεσμοί προειδοποιούν ότι δεκάδες ακόμη κατηγορούμενοι μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με την ίδια ποινή, σε ένα περιβάλλον αυξημένης έντασης και πολιτικής πόλωσης.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του Mizan Online, του ιστότοπου της ιρανικής δικαστικής εξουσίας, ο Μαζίντ Αντινέχ καταδικάστηκε σε θάνατο από το Επαναστατικό Δικαστήριο της Καράτζ. Η ποινή, όπως αναφέρεται, επικυρώθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο και εκτελέστηκε σήμερα το πρωί. Το γεγονός αυτό προστίθεται σε μια μακρά λίστα εκτελέσεων που, όπως υποστηρίζουν οργανώσεις, αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς, ιδίως σε υποθέσεις που συνδέονται με την εθνική ασφάλεια και τις διαδηλώσεις.
Ιράν: «πόλεμος κατά του Θεού» και οι κατηγορίες σε βάρος του εκτελεσθέντος
Οι ιρανικές δικαστικές αρχές αναφέρουν ότι ο Αντινέχ κρίθηκε ένοχος για «επιχειρησιακές ενέργειες προς υποστήριξη εχθρικών ομάδων, του σιωνιστικού καθεστώτος και των ΗΠΑ». Παράλληλα, του αποδόθηκε η κατηγορία του «μοχαραμπέ», ένας όρος που συχνά αποδίδεται ως «πόλεμος κατά του Θεού» και χρησιμοποιείται σε σοβαρές υποθέσεις που το κράτος συνδέει με απειλή κατά της δημόσιας τάξης ή της ασφάλειας.
Στο ίδιο πλαίσιο, καταδικάστηκε επίσης για εμπρησμό, συμμετοχή σε συγκεντρώσεις και συνωμοσία με στόχο τη διάπραξη εγκλημάτων κατά της εσωτερικής ασφάλειας της χώρας. Το Mizan Online σημείωσε ότι «με βάση πολλά έγγραφα και αποδεικτικά στοιχεία που υποβλήθηκαν στον φάκελο της υπόθεσης, καθώς και τις δηλώσεις του κατηγορουμένου, το Επαναστατικό Δικαστήριο της Καράτζ τον καταδίκασε σε θάνατο». Η ίδια ανακοίνωση προσθέτει ότι διατάχθηκε και η δήμευση του συνόλου της περιουσίας του, στοιχείο που υπογραμμίζει το εύρος των συνεπειών που μπορεί να συνοδεύουν τέτοιες καταδίκες.
Η υπόθεση αναδεικνύει και το πώς το ιρανικό δικαστικό σύστημα, μέσω των Επαναστατικών Δικαστηρίων, χειρίζεται φακέλους που σχετίζονται με πολιτική διαμαρτυρία, κατασκοπεία ή συνεργασία με «εχθρικά» κράτη. Για τους επικριτές της Τεχεράνης, η επίκληση βαρύτατων κατηγοριών όπως ο «πόλεμος κατά του Θεού» δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο η δικαστική διαδικασία διασφαλίζει διαφάνεια και δικαιώματα υπεράσπισης. Από την άλλη, οι ιρανικές αρχές υποστηρίζουν ότι αντιμετωπίζουν οργανωμένη υπονόμευση και ότι οι καταδίκες βασίζονται σε αποδεικτικά στοιχεία και ομολογίες.
Από το κόστος ζωής στην πολιτική σύγκρουση: πώς κλιμακώθηκαν οι διαδηλώσεις
Οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν ξεκίνησαν στα τέλη Δεκεμβρίου, με αφορμή το υψηλό κόστος ζωής, όμως γρήγορα μετεξελίχθηκαν σε ευρύτερες κινητοποιήσεις με πολιτικά αιτήματα. Η ένταση κορυφώθηκε στις 8 και 9 Ιανουαρίου, περίοδο κατά την οποία οι αρχές αναγνώρισαν περισσότερους από 3.000 θανάτους. Η Τεχεράνη αποδίδει τη βία σε «τρομοκρατικές πράξεις» που, όπως ισχυρίζεται, οργανώθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, παρουσιάζοντας τις ταραχές ως μέρος ενός σχεδίου αποσταθεροποίησης.
Αντίθετα, μη κυβερνητικές οργανώσεις με έδρα το εξωτερικό καταγγέλλουν ότι η καταστολή των διαδηλώσεων από τις ιρανικές αρχές οδήγησε σε χιλιάδες θανάτους, κάνοντας λόγο για εκτεταμένη χρήση βίας και για ένα κύμα συλλήψεων που ακολούθησε. Σε αυτό το ήδη φορτισμένο πλαίσιο, κάθε νέα εκτέλεση που συνδέεται με τις διαδηλώσεις προσλαμβάνεται ως ένδειξη περαιτέρω σκλήρυνσης της στάσης του κράτους.
Διεθνείς αντιδράσεις: ΕΕ, Τεχεράνη και η προειδοποίηση του ΟΗΕ
Στις 12 Αυγούστου, η Ευρωπαϊκή Ένωση και περίπου 30 χώρες καταδίκασαν, με κοινή ανακοίνωση, τις εκτελέσεις διαδηλωτών στο Ιράν. Η διεθνής πίεση δεν είναι καινούργια, ωστόσο η έντασή της αυξάνεται όσο ενισχύονται οι αναφορές για εκτελέσεις που συνδέονται με πολιτική διαμαρτυρία ή υποθέσεις «εθνικής ασφάλειας».
Απαντώντας, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί κατήγγειλε μέσω του Χ την «υποκρισία» των χωρών που υπέγραψαν την ανακοίνωση, υποστηρίζοντας ότι «υποστηρίζουν την ισραηλινή γενοκτονία στη Γάζα». Η αντιπαράθεση αυτή δείχνει πώς οι εκτελέσεις στο Ιράν εντάσσονται πλέον σε μια ευρύτερη διπλωματική σύγκρουση, όπου οι καταγγελίες για ανθρώπινα δικαιώματα συναντούν γεωπολιτικές αντιθέσεις και ανταγωνιστικές αφηγήσεις.
Ο ΟΗΕ, από την πλευρά του, έχει εκφράσει ανησυχία για την αύξηση των εκτελέσεων, επισημαίνοντας ότι τουλάχιστον 56 άνθρωποι έχουν εκτελεστεί για υποθέσεις που σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια μετά τους πρώτους απαγχονισμούς που ακολούθησαν τις διαδηλώσεις στις αρχές του έτους. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εκτίμηση του Οργανισμού ότι περισσότεροι από 100 άνθρωποι αντιμετωπίζουν κίνδυνο εκτέλεσης, γεγονός που δημιουργεί φόβους για ένα νέο, ευρύ κύμα θανατικών ποινών.
Ρεκόρ εκτελέσεων και η θέση του Ιράν παγκοσμίως
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων η Διεθνής Αμνηστία, κατατάσσουν το Ιράν στη δεύτερη θέση παγκοσμίως ως προς τον αριθμό των εκτελέσεων, πίσω από την Κίνα. Σύμφωνα με τις Iran Human Rights (με έδρα τη Νορβηγία) και Ensemble contre la peine de mort (με έδρα τη Γαλλία), οι ιρανικές αρχές εκτέλεσαν τουλάχιστον 1.639 ανθρώπους το 2025, αριθμός που χαρακτηρίζεται ο υψηλότερος που έχει καταγραφεί στη χώρα από το 1989.
Αυτό το δεδομένο τροφοδοτεί την κριτική ότι η θανατική ποινή στο Ιράν εφαρμόζεται εκτεταμένα και, σε περιόδους κοινωνικών αναταραχών, μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο αποτροπής ή παραδειγματισμού. Για την Τεχεράνη, ωστόσο, οι εκτελέσεις παρουσιάζονται ως εφαρμογή του νόμου σε υποθέσεις που αφορούν σοβαρά εγκλήματα και απειλές κατά της ασφάλειας.
Η εκτέλεση του Μαζίντ Αντινέχ, με κεντρική κατηγορία τον «πόλεμο κατά του Θεού», δεν αποτελεί απλώς ένα μεμονωμένο περιστατικό. Αναδεικνύει τη σύγκρουση μεταξύ του αφηγήματος των ιρανικών αρχών περί αντιμετώπισης «εχθρικών ενεργειών» και των διεθνών προειδοποιήσεων για κλιμάκωση της θανατικής ποινής σε υποθέσεις που συνδέονται με διαδηλώσεις. Καθώς ο ΟΗΕ εκτιμά ότι πάνω από 100 άνθρωποι κινδυνεύουν με εκτέλεση, το Ιράν βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο μιας παγκόσμιας συζήτησης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δικαιοσύνη και τα όρια της κρατικής καταστολής — με τον «πόλεμο κατά του Θεού» να παραμένει μια από τις πιο βαριές, και πιο αμφιλεγόμενες, νομικές κατηγορίες στο ιρανικό σύστημα.
