Νέος κύκλος επιθέσεων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν απειλεί να οδηγήσει σε κατάρρευση τις συνομιλίες για τον τερματισμό της σύγκρουσης, ενώ τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν στο επίκεντρο της στρατιωτικής και διπλωματικής αναμέτρησης.
Οι αμερικανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν νέες επιδρομές εναντίον στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο Ιράν, με στόχο συστήματα αεράμυνας, κέντρα διοίκησης, παράκτια ραντάρ και υποδομές πυραύλων κοντά στον Περσικό Κόλπο.
Η Τεχεράνη απάντησε με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον εγκαταστάσεων που συνδέονται με τις ΗΠΑ σε χώρες της περιοχής, προειδοποιώντας ότι οι αμερικανικές βάσεις από τις οποίες υποστηρίζονται επιθέσεις κατά του Ιράν αποτελούν στρατιωτικούς στόχους.
Η νέα κλιμάκωση σημειώνεται έπειτα από επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στην περιοχή του Ορμούζ. Η Ουάσιγκτον κατηγορεί το Ιράν ότι επιχειρεί να ελέγξει τη διεθνή ναυσιπλοΐα, ενώ η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι τα πλοία οφείλουν να ακολουθούν τις θαλάσσιες διαδρομές που έχουν καθοριστεί για λόγους ασφαλείας.
Σχεδόν παράλυτη η ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ
Η κίνηση των δεξαμενόπλοιων στα Στενά του Ορμούζ έχει περιοριστεί σημαντικά, καθώς πολλές ναυτιλιακές εταιρείες αποφεύγουν την περιοχή υπό τον φόβο νέων επιθέσεων.
Ορισμένα πλοία φέρονται να απενεργοποιούν τα συστήματα εντοπισμού τους, ενώ το κόστος των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου και των ναύλων αυξάνεται. Η κατάσταση προκαλεί έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές, καθώς μέσω του Ορμούζ διακινείται περίπου το ένα πέμπτο του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου παγκοσμίως.
Η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξαρτώνται από το πέρασμα για μεγάλο μέρος των εξαγωγών τους, ενώ ιδιαίτερα εκτεθειμένες είναι οι ασιατικές οικονομίες.
Για την Τεχεράνη, το Ορμούζ αποτελεί το ισχυρότερο διαπραγματευτικό της χαρτί. Ιρανοί αξιωματούχοι διαμηνύουν ότι η πλήρης αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας προϋποθέτει την τήρηση όλων των δεσμεύσεων της συμφωνίας από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Οι διαπραγματεύσεις στον «αέρα»
Οι επιθέσεις δοκιμάζουν το μνημόνιο κατανόησης που είχε προβλέψει μία περίοδο 60 ημερών τεχνικών συνομιλιών, με στόχο μια ευρύτερη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τις αμερικανικές κυρώσεις και την ασφάλεια στο Ορμούζ.
Οι διαπραγματεύσεις αφορούν επίσης την αραίωση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, την επανέναρξη των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου και την αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων στο εξωτερικό.
Η Τεχεράνη επιμένει ότι δεν μπορεί να υπάρξει εφαρμογή της συμφωνίας χωρίς εγγυήσεις από την Ουάσιγκτον ότι το Ισραήλ θα σταματήσει τις επιθέσεις στον Λίβανο. Παράλληλα, συνδέει το άνοιγμα του Ορμούζ με την εφαρμογή της εκεχειρίας και την άρση των οικονομικών περιορισμών.
Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατηγορούν το Ιράν ότι χρησιμοποιεί την ελεύθερη ναυσιπλοΐα ως μέσο πίεσης και ζητούν πλήρη πρόσβαση των διεθνών επιθεωρητών στις πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Ο Τραμπ κηρύσσει τη συμφωνία «τελειωμένη»
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε πριν από τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Τουρκία ότι θεωρεί την προσωρινή συμφωνία με το Ιράν ουσιαστικά «τελειωμένη».
Ερωτηθείς εάν το μνημόνιο κατανόησης εξακολουθεί να ισχύει, απάντησε ότι, κατά την άποψή του, «έχει τελειώσει», αφήνοντας παράλληλα ανοικτό το ενδεχόμενο νέων και σφοδρότερων επιθέσεων.
Οι δηλώσεις του ενίσχυσαν την αβεβαιότητα για το εάν η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να επιδιώκει διαπραγματευτική λύση ή εάν χρησιμοποιεί τη στρατιωτική πίεση για να επιβάλει νέους όρους στην Τεχεράνη.
Την ίδια ώρα, πάντως, Αμερικανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι οι τεχνικές επαφές δεν έχουν διακοπεί οριστικά και ότι εξακολουθεί να υπάρχει ενδιαφέρον για μια διπλωματική διέξοδο.
Από ιρανικής πλευράς, αξιωματούχοι συνεχίζουν τις επαφές με το Κατάρ, το Ομάν, την Τουρκία και το Πακιστάν, χώρες που πιέζουν για αποκλιμάκωση και επιστροφή στο τραπέζι των συνομιλιών.
Η Ουάσιγκτον ανακαλεί την άδεια πώλησης ιρανικού πετρελαίου
Παράλληλα με τις επιδρομές, η αμερικανική κυβέρνηση ανακάλεσε την ειδική άδεια που είχε επιτρέψει στο Ιράν να πραγματοποιεί νόμιμες πωλήσεις πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων στο πλαίσιο της προσωρινής συμφωνίας.
Η άδεια επρόκειτο να παραμείνει σε ισχύ έως τις 21 Αυγούστου, όμως πλέον οι σχετικές συναλλαγές πρέπει να ολοκληρωθούν έως τις 17 Ιουλίου.
Η απόφαση στερεί από την Τεχεράνη ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά ανταλλάγματα της διαδικασίας και αυξάνει την πίεση στην ιρανική οικονομία. Παράλληλα, όμως, ενισχύει τα επιχειρήματα των σκληροπυρηνικών στην Τεχεράνη, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ δεν τηρούν τις δεσμεύσεις τους.
Ο κίνδυνος γενικευμένης ανάφλεξης
Παρά τις συνεχιζόμενες διπλωματικές επαφές μέσω του Κατάρ, του Ομάν, της Τουρκίας και του Πακιστάν, το κλίμα παραμένει εξαιρετικά εύθραυστο.
Ένα πλήγμα με μεγάλο αριθμό θυμάτων σε αμερικανική βάση, μία επίθεση σε πυρηνική εγκατάσταση ή η βύθιση μεγάλου εμπορικού πλοίου θα μπορούσε να προκαλέσει νέα, ανεξέλεγκτη στρατιωτική απάντηση.
Το επόμενο διάστημα θα κρίνει εάν οι επιθέσεις οδηγούν στο οριστικό τέλος της διαπραγμάτευσης ή εάν αποτελούν μια ακόμη προσπάθεια των δύο πλευρών να ενισχύσουν τη θέση τους πριν επιστρέψουν στο τραπέζι των συνομιλιών.
Πηγές: Reuters, Associated Press, AFP
