Καθώς οι οργισμένες διαμαρτυρίες εισέρχονται στην τρίτη εβδομάδα τους, ωθώντας το Ιράν στα πρόθυρα της αλλαγής, η θεοκρατική κυβέρνηση προσπαθεί να κρατηθεί στην εξουσία καταστέλλοντας βάναυσα τις αυξανόμενες διαδηλώσεις.
Οι κυβερνώντες κληρικοί του Ιράν έχουν αντιμετωπίσει μαζικές διαμαρτυρίες πολλές φορές στο παρελθόν, αλλά το μακροχρόνιο καθεστώς βρίσκεται τώρα υπό αυξανόμενη πίεση καθώς ένα αυξανόμενο κίνημα της αντιπολίτευσης απαιτεί θεμελιώδεις αλλαγές. Οι διαμαρτυρίες αρχικά επικεντρώθηκαν σε οικονομικές διεκδικήσεις, αλλά έκτοτε έχουν εξελιχθεί σε ένα ευρύτερο κίνημα κατά του καθεστώτος που κυβερνά το Ιράν εδώ και δεκαετίες.
«Υπάρχει συστηματική κακοδιαχείριση, διαφθορά και καταστολή, και γι’ αυτό ο κόσμος θέλει να εξαφανιστεί η Ισλαμική Δημοκρατία», δήλωσε στο CNN η Χόλι Ντάγκρες, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο της Ουάσινγκτον.
Ενώ το καθεστώς αντιμετωπίζει αυξανόμενες εσωτερικές προκλήσεις από θυμωμένους διαδηλωτές, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εξέδωσε προειδοποίηση προς την ιρανική ηγεσία, εκφράζοντας την υποστήριξή του στο κίνημα διαμαρτυρίας και μάλιστα έθεσε την ιδέα της αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν, μια χώρα που είναι από καιρό εχθρική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Το Ιράν αναζητά την ελευθερία, ίσως περισσότερο από ποτέ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να βοηθήσουν», έγραψε ο Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το Σάββατο.
Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο CNN ότι ο Τραμπ εξετάζει μια σειρά από πιθανές στρατιωτικές επιλογές στο Ιράν, αλλά δεν έχει ακόμη λάβει τελική απόφαση για το πώς θα μπορούσαν να παρέμβουν οι ΗΠΑ.
«Φαίνεται ότι άνθρωποι σκοτώνονται άδικα», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους την Κυριακή το βράδυ στο Air Force One. «Αυτοί είναι βίαιοι άνθρωποι, αν μπορείτε να τους αποκαλέσετε ηγέτες. Δεν ξέρω αν οι ηγέτες τους κυβερνούν μόνο με βία, αλλά το εξετάζουμε πολύ σοβαρά».
Πρόσθεσε: «Ο στρατός το εξετάζει και εξετάζουμε πολύ ισχυρές επιλογές. Θα λάβουμε τη σωστή απόφαση».
Ωστόσο, ορισμένοι αναλυτές προειδοποιούν ότι η στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ μπορεί να έχει περιορισμένο αντίκτυπο. «Το καθεστώς είναι εύθραυστο, αλλά βάναυσα συνεκτικό», δήλωσε στο CNN ο Δρ. H. A. Hillier, ανώτερος συνεργάτης στο Βασιλικό Ινστιτούτο Μελετών Άμυνας και Ασφάλειας.
Η Οικονομική Κρίση
Με τα χρόνια, το Ιράν έχει βιώσει κύματα διαμαρτυριών που έχουν αποφέρει μόνο μικρές κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές. Αλλά τώρα, η οργή αυξάνεται καθώς οι Ιρανοί γίνονται ολοένα και πιο ανυπόμονοι για ανατροπή του καθεστώτος.
Από τότε που ανέλαβε την εξουσία το 1989, μια δεκαετία μετά από μια σαρωτική επανάσταση που ανέτρεψε τον υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ Σάχη και εγκαθίδρυσε την Ισλαμική Δημοκρατία, ο Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ έχει αντιμετωπίσει μια σειρά από πολιτικές και ασφαλιστικές προκλήσεις.
Ο Χαμενεΐ έχει διατηρήσει την υποστήριξη ορισμένων πιστών και κρατικών θεσμών, αλλά οι καταπιεστικές πολιτικές του έχουν οδηγήσει σε μείωση της δημόσιας υποστήριξης. Η απογοήτευση αυξάνεται για την επιδεινούμενη οικονομία και το Ιράν συνεχίζει να αντιμετωπίζει εξουθενωτικές διεθνείς κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένης της επαναφοράς κυρώσεων που σχετίζονται με το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Οι ηγέτες των χωρών που επιβάλλουν κυρώσεις συχνά λένε ότι αυτά τα μέτρα αποσκοπούν στην άσκηση πίεσης στην ιρανική κυβέρνηση και ηγεσία, αλλά οι ερευνητές λένε ότι οι δυτικές κυρώσεις έχουν βλάψει σοβαρά τη μεσαία τάξη – τη βάση του μεταρρυθμιστικού κινήματος της χώρας – η οποία βλέπει ελάχιστες προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης.
Εν τω μεταξύ, η ιρανική ηγεσία βρίσκεται σε επισφαλή θέση, έχοντας χάσει πολλά από τα βασικά της πλεονεκτήματα.
Οι ισραηλινές επιθέσεις έχουν αποδυναμώσει τους περιφερειακούς πληρεξούσιους του Ιράν, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, ενώ οι αμερικανικές επιθέσεις έχουν βλάψει σοβαρά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, στο οποίο η κυβέρνηση έχει δαπανήσει δισεκατομμύρια δολάρια.
Το Ιράν έχασε επίσης έναν κρίσιμο στρατηγικό σύμμαχο με την πτώση του Σύρου προέδρου Μπασάρ αλ-Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2014.
Αυτή η εξέλιξη έχει οδηγήσει σε «μια κατάσταση που η Ισλαμική Δημοκρατία δεν μπορεί να αντέξει», σύμφωνα με την Χόλι Ντάγκρες, η οποία πρόσθεσε: «Ασχολούνται τώρα με αυτά τα εξωτερικά και εσωτερικά ζητήματα εν μέσω πρωτοφανών επιπέδων αντικαθεστωτικού αισθήματος, τα οποία θα υποχωρήσουν μόνο με την πτώση του καθεστώτος».
Εν μέσω του χάους, το καθεστώς κατέφυγε στις συνήθεις τακτικές του για την καταστολή της διαφωνίας. Η οργάνωση Ακτιβιστές Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Ιράν ανέφερε τη σύλληψη χιλιάδων και τη δολοφονία εκατοντάδων ως αποτέλεσμα της βίαιης καταστολής των διαδηλώσεων από τις δυνάμεις ασφαλείας.
Το Ιράν επέβαλε επίσης εκτεταμένη διακοπή λειτουργίας του διαδικτύου και των τηλεφωνικών επικοινωνιών κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων, περιορίζοντας σοβαρά την ικανότητα παρακολούθησης της κατάστασης επί τόπου.
Με λίγες επιλογές να απομένουν, το καθεστώς αγωνίζεται τώρα να ενισχύσει την υποστήριξή του.
Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν προέτρεψε τους πολίτες του να μην συμμετάσχουν σε αυτό που αποκάλεσε «ταραξίες και τρομοκράτες» που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις σε όλο το Ιράν. Κατηγόρησε για τις αναταραχές «τρομοκράτες» με ξένους δεσμούς, ισχυριζόμενος ότι έκαιγαν αγορές, τζαμιά και πολιτιστικούς χώρους.
Σε μια ομιλία του, είπε: «Αν ο λαός έχει ανησυχίες, είναι καθήκον μας να τις αντιμετωπίσουμε, αλλά πρωταρχικό μας καθήκον είναι να μην επιτρέψουμε σε μια ομάδα ταραχοποιών να έρθει και να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την κοινωνία».
Το κατεστημένο ασφαλείας «φαίνεται να κρατάει γερά τα πόδια του»
Η κρατική τηλεόραση μετέδωσε εικόνες από διαδηλώσεις υπέρ του καθεστώτος σε ορισμένες πόλεις, και η κυβέρνηση κάλεσε σε πανεθνική συγκέντρωση τη Δευτέρα προς υποστήριξη του καθεστώτος και σε ένδειξη διαμαρτυρίας για αυτό που οι αρχές περιέγραψαν ως «πράξεις βεβήλωσης και κακοποίησης ισλαμικών συμβόλων, συμπεριλαμβανομένου του Ιερού Κορανίου, από διαδηλωτές».
Ωστόσο, οποιαδήποτε βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων θα μπορούσε να καταστήσει το καθεστώς ευάλωτο σε μια ισχυρή αντίδραση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Τραμπ προειδοποίησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν «πλήρως προετοιμασμένες» εάν το Ιράν σκότωνε ειρηνικούς διαδηλωτές.
Μετά την πρόσφατη αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα και τη δολοφονία του Κασέμ Σουλεϊμανί, διοικητή της Δύναμης Κουντς του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ, το Ιράν αναγκάστηκε να λάβει σοβαρά υπόψη τις απειλές του, σύμφωνα με τον Αλί Βαέζ, Διευθυντή Έργου για το Ιράν στην Διεθνή Ομάδα Κρίσεων, μιλώντας στο CNN.
Ωστόσο, η αυξανόμενη ανυπακοή των Ιρανών που διαδηλώνουν σε όλη τη χώρα θα μπορούσε να αποτελέσει ακόμη μεγαλύτερη υπαρξιακή απειλή για το καθεστώς.
«Ο έλεγχος των δρόμων τους, τουλάχιστον, είναι αυτό που θεωρούν απαραίτητο για την επιβίωσή τους, ακόμη και αν αυτό σημαίνει αμερικανικό πλήγμα», δήλωσε ο Βαέζ.
Ωστόσο, ο Χέλιερ σημείωσε ότι το ισχυρό κατεστημένο ασφαλείας του Ιράν παραμένει άθικτο μέχρι στιγμής.
«Δεν έχουν υπάρξει μέχρι στιγμής σοβαρές αποστασίες εντός των ελίτ ή του μηχανισμού ασφαλείας, και αν δεν υπάρξουν, οποιαδήποτε αμερικανική παρέμβαση είναι απίθανο να ωφελήσει σημαντικά βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα», πρόσθεσε.
Συνέχισε: «Υπάρχει μια σημαντική επιδείνωση, φυσικά. Υπάρχουν σοβαρές οικονομικές προκλήσεις, αν όχι μια πλήρης κατάρρευση. Υπάρχει ένα ευρύ κίνημα διαμαρτυρίας, φυσικά, αλλά το καθεστώς αντέχει, και αντέχει χάρη σε πολύ συνεκτικές και καταπιεστικές δυνάμεις».
Η «μεταρρυθμιστική» κυβέρνηση προσπάθησε να μετριάσει την οικονομική πίεση παρέχοντας άμεση χρηματική βοήθεια περίπου 7 δολαρίων το μήνα.
Ορισμένοι αξιωματούχοι έχουν υιοθετήσει έναν συμφιλιωτικό τόνο στις αντιδράσεις τους στις αναταραχές.
Ο υπουργός Εσωτερικών Εσκαντάρ Μομένι δήλωσε ότι οι δυνάμεις ασφαλείας επιδεικνύουν «μέγιστη αυτοσυγκράτηση», αλλά αναγνώρισε «ορισμένες ελλείψεις». Δήλωσε επίσης στην κρατική τηλεόραση ότι ένα «καλύτερο οικονομικό μέλλον» περιμένει τους Ιρανούς.
Σε δηλώσεις του την Κυριακή, ο Πεζεσκιάν είπε στους διαδηλωτές ότι η κυβέρνηση πρέπει «να ακούσει τα παράπονά σας και να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες σας».
Η αντιπολίτευση, η οποία ζητά σθεναρά αλλαγή καθεστώτος, μπορεί να θεωρήσει αυτή την κατάλληλη στιγμή για μια τέτοια κίνηση, δεδομένης της προφανούς αδυναμίας της ηγεσίας απέναντι στις εξωτερικές πιέσεις.
