Μια δικαστική υπόθεση στην Ιταλία έχει εξελιχθεί σε κοινωνικό και πολιτικό πεδίο μάχης, αναζωπυρώνοντας το αιώνιο ερώτημα: πού τελειώνει η αυτοάμυνα και πού αρχίζει η εκδίκηση; Στο επίκεντρο βρίσκεται ο 72χρονος κοσμηματοπώλης Μάριο Ρότζερο, ο οποίος, ύστερα από μια ακόμη ληστεία στο κατάστημά του, σκότωσε δύο από τους δράστες και τραυμάτισε έναν τρίτο.
Η καταδίκη του σε σχεδόν 15 χρόνια κάθειρξης διχάζει, όχι μόνο για το τι συνέβη εκείνα τα λεπτά, αλλά και για το τι συμβολίζει: δολοφόνος ή παράδειγμα;
Το περιστατικό σημειώθηκε στις 28 Απριλίου 2021, στο Τζεντσάνε Καβούρ, στο Πεδεμόντιο. Ο Ρότζερο, ιδιοκτήτης κοσμηματοπωλείου, έπεσε θύμα ληστείας για πέμπτη φορά. Το γεγονός ότι δεν επρόκειτο για «μια ακόμη κακή μέρα στη δουλειά», αλλά για μια επαναλαμβανόμενη εμπειρία απειλής, είναι στοιχείο που πολλοί επικαλούνται για να εξηγήσουν τη μετέπειτα αντίδρασή του.
Κάμερες ασφαλείας κατέγραψαν σκηνές που δύσκολα παρακολουθεί κανείς χωρίς να σφίξει το στομάχι: οι ληστές έδεσαν την κόρη του, ανάγκασαν τον ίδιο να ανοίξει το χρηματοκιβώτιο και απέσπασαν λεία αξίας περίπου 68.000 ευρώ.
Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, οι δράστες τον απειλούσαν με περίστροφο-παιχνίδι, χωρίς όμως το χαρακτηριστικό κόκκινο καπάκι που θα το ξεχώριζε ως ακίνδυνο. Δηλαδή, σε πραγματικές συνθήκες φόβου, για το θύμα ο κίνδυνος φαινόταν απολύτως αληθινός.
Κι όμως, το κρίσιμο σημείο —εκεί όπου η κοινή γνώμη χωρίζεται στα δύο— ήρθε αμέσως μετά: όταν ολοκληρώθηκε η ληστεία και οι δράστες άρχισαν να απομακρύνονται, ο Ρότζερο πήρε ένα πραγματικό περίστροφο, τους καταδίωξε και πυροβόλησε. Δύο από τους τρεις ληστές (ο τρίτος ήταν ο οδηγός) σκοτώθηκαν και ο τρίτος τραυματίστηκε. Στη συνέχεια, ο ίδιος κάλεσε τις Αρχές.
Μάριο Ρότζερο: αυτοάμυνα ή εκτέλεση;
Για τους εισαγγελείς, τα γεγονότα δεν συνιστούν αυτοάμυνα αλλά «εκτέλεση». Το κεντρικό επιχείρημα είναι απλό: η άμεση απειλή είχε παρέλθει, η ληστεία είχε ολοκληρωθεί, και η χρήση θανατηφόρας βίας στη φάση της καταδίωξης δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ως αναγκαία για την προστασία ζωής. Η Δικαιοσύνη τον καταδίκασε σε 14 χρόνια και 9 μήνες κάθειρξης για δολοφονία, απόπειρα δολοφονίας, παράνομη κατοχή απλού πυροβόλου όπλου και παράνομη οπλοκατοχή σε δημόσιο χώρο.
Σαν να μην έφτανε η ποινή, η Εισαγγελία ζήτησε και την αποζημίωση των οικογενειών των θυμάτων: 780.000 ευρώ. Εκεί ακριβώς πολλοί πολίτες «εκρήγνυνται» ηθικά: πώς γίνεται, λένε, ένας άνθρωπος που υπέστη ληστεία, απειλή και δέσιμο της κόρης του να καταλήγει να πληρώνει αποζημίωση στους συγγενείς όσων συμμετείχαν στο έγκλημα; Για άλλους, όμως, αυτό είναι ακριβώς το τίμημα του κράτους δικαίου: οι ποινές και οι αποζημιώσεις δεν απονέμονται με βάση το λαϊκό αίσθημα, αλλά με βάση τη νομιμότητα και την αναλογικότητα.
Η δημόσια συζήτηση στο διαδίκτυο είναι αποκαλυπτική. Ένα σημαντικό μέρος της κοινής γνώμης αντιμετωπίζει τον κοσμηματοπώλη ως άνθρωπο που υπερασπίστηκε την οικογένειά του σε μια στιγμή ακραίου φόβου. Άλλοι, εξίσου έντονα, επιμένουν πως η ληστεία είχε τελειώσει και πως η καταδίωξη και η θανατηφόρα βία δεν μπορούν να βαφτίζονται «άμυνα».
Στη δεύτερη πλευρά προστίθεται και ένα επιβαρυντικό προηγούμενο: παλαιότερα, το 2005, στον Ρότζερο είχε αφαιρεθεί η άδεια οπλοφορίας, ύστερα από περιστατικό στο οποίο εμφανίστηκε στο σπίτι του τότε φίλου της κόρης του, επιτέθηκε βίαια και, οπλισμένος με πιστόλι, απείλησε τον άνδρα και την οικογένειά του. Για τους επικριτές του, αυτό δείχνει μια προδιάθεση σε επικίνδυνες αντιδράσεις. Για τους υποστηρικτές του, όμως, δεν ακυρώνει το σοκ και τον τρόμο που βίωσε το 2021.
Πολιτικές πιέσεις και η συζήτηση για χάρη
Η υπόθεση Ρότζερο δεν έμεινε στα δικαστικά έδρανα. Προκάλεσε πολιτικό σεισμό. Ο Ματέο Σαλβίνι δήλωσε ότι θα κάνει «ό,τι είναι δυνατόν» για να του χορηγηθεί χάρη, απευθυνόμενος ευθέως στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας: «Μια χάρη για έναν έντιμο άνθρωπο, ο οποίος, στα 72 του χρόνια, δεν αξίζει να μοιράζεται ένα κελί με πραγματικούς εγκληματίες».
Παράλληλα, ο υπουργός Δικαιοσύνης Κάρλο Νόρτιο κινήθηκε διαδικαστικά προς τη χορήγηση χάρης, κίνηση που —σύμφωνα με σχόλιο της Corriere della Sera— μοιάζει να έχει και προπαγανδιστικό χαρακτήρα, ειδικά σε μια περίοδο πίεσης για την κυβέρνηση. Η παρέμβασή του, πάντως, προκάλεσε ενόχληση στο Προεδρικό Μέγαρο της Ρώμης, όπου κλήθηκε «για να διευκρινιστούν τα όρια των αρμοδιοτήτων του» στο ζήτημα της χάρης.
Την ίδια ώρα, πολιτικά κόμματα εξετάζουν ακόμη και το ενδεχόμενο να τον εντάξουν στις λίστες τους, μετατρέποντας μια υπόθεση ποινικού δικαίου σε εργαλείο συμβολισμών. Ο Ρομπέρτο Βανάτσι, ηγέτης του ακροδεξιού «Εθνικό Μέλλον», δήλωσε πως θα τον υποστηρίξουν «με κάθε δυνατό τρόπο», αλλά όχι μέσω υποψηφιότητας, προσθέτοντας αιχμές προς την αριστερά.
Υπέρ του κοσμηματοπώλη τάχθηκαν επίσης δημόσια πρόσωπα και η ίδια η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, η οποία έθεσε το ερώτημα με μια φράση που έγινε σύνθημα: «Μου επιτίθεσαι. Αμύνομαι. Και εγώ θα πρέπει να σε αποζημιώσω; Δεν είναι δίκαιο». Υπενθύμισε μάλιστα το τελευταίο νομοσχέδιο για την Ασφάλεια, υποστηρίζοντας ότι «όποιος υφίσταται ζημιά ενώ διαπράττει έγκλημα δεν μπορεί να ζητήσει καμία αποζημίωση, ούτε μπορούν να το κάνουν οι συγγενείς του».
Η φυλακή, η «ισόβια» διάσταση και η μεταμέλεια
Για έναν 72χρονο, μια ποινή σχεδόν 15 ετών μοιάζει, στην πράξη, με ισόβια κάθειρξη. Ο ίδιος το τόνισε σε βίντεο την Πέμπτη 16/7, ενώ την Παρασκευή 17/7 παραδόθηκε στις φυλακές Μπολάτε του Μιλάνου. Η σύζυγός του υπέβαλε αίτημα για χάρη, και ο Ρότζερο μίλησε στον Τύπο λίγο πριν περάσει την πύλη της φυλακής, λέγοντας πως μια τέτοια εξέλιξη είναι «ό,τι καλύτερο για τους εγκληματίες», γιατί —κατά την άποψή του— τους διευκολύνει να συνεχίσουν να ληστεύουν και να κλέβουν.
Αναφερόμενος στο ενδεχόμενο χάρης, επικαλέστηκε προηγούμενα και υποστήριξε πως ο Πρόεδρος Σέρτζιο Ματαρέλα «θα έπρεπε να ρωτήσει τη συνείδησή του». Δήλωσε επίσης «βαθιά απογοητευμένος» από την ιταλική δικαιοσύνη, προσθέτοντας όμως ότι είναι μετανιωμένος: «Βεβαίως, εκ των υστέρων. Αλλά πρέπει να βρεθεί κανείς σε εκείνες τις στιγμές».
