Ύστερα από το χάος της Τρίτης , που ανέδειξε έντονη ενδοκυβερνητική νευρικότητα και υπόγεια ρεύματα στους κόλπους του συνασπισμού της Κυβέρνησης Μελόνι, η Βουλή των Αντιπροσώπων υπερψήφισε τελικά τον νέο εκλογικό νόμο της Ιταλίας. Πρόκειται για μια κομβική τομή, καθώς η χώρα αφήνει πίσω της περίπου μια δεκαετία λειτουργίας με το προηγούμενο σύστημα και ανοίγει έναν νέο κύκλο πολιτικών ισορροπιών, ο οποίος όμως κάθε άλλο παρά «αναίμακτος» προμηνύεται για την Πρωθυπουργό.
Το επόμενο βήμα είναι η Γερουσία, όπου –σε αντίθεση με όσα εκτυλίχθηκαν την περασμένη Τρίτη– η ψηφοφορία είναι ονομαστική, γεγονός που αυξάνει τη διαφάνεια αλλά και την πολιτική πίεση προς τους βουλευτές και τις εσωτερικές πτέρυγες των κομμάτων. Η διαδρομή μέχρι την υπερψήφιση στη Βουλή υπήρξε ήδη δύσκολη για την Τζόρτζια Μελόνι:
Το τελευταίο 48ωρο έφερε στο φως διαφορετικές γραμμές και αποχρώσεις μέσα στον κυβερνητικό συνασπισμό, με περίπου 30 βουλευτές να εμφανίζονται έτοιμοι για «φιλικά πυρά» –όπως και έγινε– και με την υποψία ότι όσοι διαφωνούν ουσιαστικά με την Πρωθυπουργό μπορεί να φτάνουν ακόμη και τους 50. Σύμφωνα με σημερινά δημοσιεύματα του ιταλικού Τύπου, ανάμεσά τους φαίνεται να βρίσκεται και σημαντική μερίδα των γυναικών της ιταλικής Κεντροδεξιάς.
Με άλλα λόγια, η Κυβέρνηση Μελόνι βγαίνει από τη διαδικασία με «σπασμένα κόκκαλα». Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το αφήγημα της πολιτικής αντοχής και της προοπτικής να εξελιχθεί στον μακροβιότερο μεταπολεμικό κυβερνητικό σχηματισμό (ρεκόρ που, θεωρητικά, «γράφει» προς τον Σεπτέμβριο του 2026) δεν μοιάζει πλέον στρωμένο με ροδοπέταλα. Μετά την υπερψήφιση της μεταρρύθμισης, είναι πλέον σχεδόν βέβαιο ότι θα ξεκινήσει μια σοβαρή εσωτερική ανάλυση στον κεντροδεξιό συνασπισμό: ποιοι «τράβηξαν χειρόφρενο», ποιοι θέλουν διορθώσεις, ποιοι μετρούν το πολιτικό τους κεφάλαιο ενόψει της επόμενης φάσης.
Τι προβλέπει ο νέος εκλογικός νόμος της Ιταλίας
Ο νέος εκλογικός νόμος της Ιταλίας κινείται σε ένα κυρίως αναλογικό πλαίσιο, όμως ενσωματώνει μπόνους πλειοψηφίας και εισάγει συγκεκριμένα «φρένα» και «οροφές» ώστε να αποφεύγονται ανεξέλεγκτες κοινοβουλευτικές υπεροχές. Παράλληλα, επιλέγεται η εκλογή βουλευτών μέσω κλειστών λιστών, επιλογή που αναβαθμίζει τον ρόλο των κομματικών ηγεσιών και περιορίζει την προσωπική σταυροδοσία.
Βασικός μηχανισμός είναι το μπόνους πλειοψηφίας για τον νικητή των εκλογών. Ο συνασπισμός που θα φτάσει το 42% των ψήφων τόσο στην Κάτω Βουλή όσο και στη Γερουσία, θα λάβει προκαθορισμένο αριθμό εδρών: 70 στην Κάτω Βουλή και 35 στη Γερουσία. Ωστόσο, υπάρχει μια κρίσιμη προϋπόθεση: αν το 42% δεν επιτευχθεί έστω και σε ένα από τα δύο Σώματα, τότε το μπόνους δεν απονέμεται σε κανένα από τα δύο και οι έδρες κατανέμονται αναλογικά. Πρόκειται για ρύθμιση που ενισχύει τον «διπλό πήχη» και καθιστά τις εκλογές πιο σύνθετες ως προς τη στρατηγική των συνασπισμών.
Ταυτόχρονα, εισάγεται ανώτατο όριο εδρών: ο νικητής δεν θα μπορεί να υπερβεί τις 220 έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων και τις 113 στη Γερουσία. Όπως εξηγεί η Corriere della Sera, σε περίπτωση υπέρβασης του ανώτατου ορίου, οι υπερβάλλουσες έδρες αφαιρούνται από τον κατάλογο που δικαιούται το πριμ, και μεταφέρονται στο αναλογικό μέρος. Έτσι, ο νέος εκλογικός νόμος της Ιταλίας επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην κυβερνησιμότητα και στην αποφυγή υπερσυγκέντρωσης ισχύος.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η πρόβλεψη ότι τα κόμματα θα πρέπει να αναφέρουν ρητά το ονοματεπώνυμο του προτεινόμενου προσώπου για Πρωθυπουργό, χωρίς όμως το όνομα να εμφανίζεται στο ψηφοδέλτιο. Πρόκειται για μια πολιτική «δήλωση πρόθεσης» που διευκολύνει την ερμηνεία των συμμαχιών, χωρίς να μετατρέπει τυπικά την εκλογική διαδικασία σε άμεση επιλογή πρωθυπουργού.
Παράλληλα, καταργούνται οι μονοεδρικές περιφέρειες, εξέλιξη που αναμένεται να πλήξει κυρίως την αντιπολίτευση στον Νότο, όπου οι τοπικές δυναμικές και οι προσωπικές υποψηφιότητες έπαιζαν παραδοσιακά καθοριστικό ρόλο. Επίσης, όπως φάνηκε και στη διαμάχη της 14/7, δεν προβλέπεται ονομαστική προτίμηση στις λίστες: αυτές παραμένουν κλειστές, με ανώτατο όριο έξι υποψηφίων ανά σύμβολο, γεγονός που περιορίζει τον χώρο για «αντάρτικες» υποψηφιότητες και ενισχύει τις κεντρικές επιλογές των κομμάτων.
Αξιοσημείωτη είναι και η αλλαγή στο πεδίο της συλλογής (μη ψηφιακών) υπογραφών για την κατάθεση λιστών. Αν υπάρχει ήδη κοινοβουλευτική ομάδα σε ένα από τα δύο Σώματα, η συλλογή υπογραφών δεν απαιτείται. Έτσι, όπως σημειώνει η Corriere della Sera, απαλλάσσονται κόμματα όπως «Azione», «Avs» και «Noi Moderati», ενώ υποχρέωση υπογραφών θα έχουν, μεταξύ άλλων, το ακροδεξιό «Εθνικό Μέλλον» του Ρομπέρτο Βανάτσι, το «Più Europa» και το Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα.
Αλλαγές για τους Ιταλούς του εξωτερικού και τους εκτός τόπου κατοικίας
Ο νέος εκλογικός νόμος της Ιταλίας επιφέρει και αλλαγές για τους κατοίκους του εξωτερικού. Μειώνονται οι γεωγραφικές περιοχές «εκτός Ιταλίας»: από 4 σε 2 (Ευρώπη και Αμερική-Ασία-Ωκεανία-Ανταρκτική) για την Κάτω Βουλή και από 4 σε 1 για τη Γερουσία, με την ενιαία ονομασία «εκλογική περιφέρεια του εξωτερικού». Συνολικά, οι έδρες των εκλεγμένων στο εξωτερικό παραμένουν οι ίδιες: 8 βουλευτές και 4 γερουσιαστές.
Επιπλέον, η κυβέρνηση υποχρεούται, εντός τριμήνου από την ισχύ του νόμου, να προχωρήσει σε «απαραίτητες τροποποιήσεις για τη διασφάλιση της ελευθερίας, της ασφάλειας και του απορρήτου της ψήφου των Ιταλών στο εξωτερικό», όπως αναφέρει ο ιταλικός Τύπος. Τέλος, θεσπίζεται δικαίωμα ψήφου για εκλογείς που διαμένουν εκτός τόπου κατοικίας, ώστε να μπορούν να ψηφίζουν από τον προσωρινό τόπο διαμονής τους για τα δύο Σώματα, για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και για τα δημοψηφίσματα.
Το ακροδεξιό κόμμα «Εθνικό Μέλλον» μπορεί να κάνει τη διαφορά
Το κόμμα του Ρομπέρτο Βανάτσι, «Εθνικό Μέλλον», που γεννήθηκε από απόσπαση από τη Λέγκα, αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως απειλή όχι τόσο για την Κεντροαριστερά, όσο για την ίδια την ισορροπία της ιταλικής Κεντροδεξιάς. Και, το κυριότερο, αρχίζει να αποκτά απτό εκλογικό βάρος.
Σύμφωνα με τον ιταλικό ιστότοπο Youtrend, πρόσφατη προσομοίωση δείχνει ότι αν η λίστα του Βανάτσι συμπεριληφθεί στον κεντροδεξιό συνασπισμό, αυτός θα μπορούσε να εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία και στις δύο Βουλές. Αντίθετα, αν το «Εθνικό Μέλλον» κατέβει αυτόνομα, τότε οι συσχετισμοί ενδέχεται να ευνοήσουν το λεγόμενο «ευρύ πεδίο» (κυρίως Δημοκρατικό Κόμμα, Κίνημα 5 Αστέρων και Συμμαχία Πρασίνων και Αριστεράς), το οποίο θα μπορούσε να αποκτήσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο νέος εκλογικός νόμος της Ιταλίας δεν είναι απλώς μια τεχνική αλλαγή κανόνων. Είναι ένας καταλύτης που αναδιατάσσει στρατηγικές, αποκαλύπτει εσωτερικές τριβές και δοκιμάζει τις αντοχές της Κυβέρνησης Μελόνι. Η μάχη στη Γερουσία θα δείξει αν η μεταρρύθμιση μπορεί να σταθεροποιηθεί θεσμικά ή αν θα βαθύνει περαιτέρω τα ρήγματα. Όπως και να έχει, το στίγμα είναι ήδη σαφές: η κυβέρνηση προχωρά, αλλά το κάνει πληρώνοντας πολιτικό κόστος—και αυτό το κόστος θα τη συνοδεύσει μέχρι την κάλπη.
