Την απόλυτη στήριξή της στον Μανώλη Μητσιά εξέφρασε δημόσια η Καίτη Γαρμπή, με αφορμή ένα ζήτημα που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στον χώρο του πολιτισμού: τη νέα άρνηση του Γιώργου Χατζιδάκι, γιου του αείμνηστου Μάνου Χατζιδάκι, να δοθεί άδεια για την ερμηνεία του τραγουδιού «Ο Γιάννης ο Φονιάς» σε πρόσφατη συναυλία του σπουδαίου ερμηνευτή στην Ημαθία. Το θέμα, πέρα από τη νομική του διάσταση, αγγίζει βαθύτερα ερωτήματα για το πώς διαχειριζόμαστε την πολιτιστική κληρονομιά, πώς προστατεύουμε τους δημιουργούς και, ταυτόχρονα, πώς διατηρούμε ζωντανή την τέχνη που οι ίδιοι άφησαν πίσω τους.
Η Καίτη Γαρμπή, με μια αιχμηρή αλλά και ουσιαστική παρέμβαση στα social media το βράδυ της Τρίτης 28/7, στάθηκε στο πλευρό του Μανώλη Μητσιά, τονίζοντας ότι η διαχείριση της πνευματικής κληρονομιάς δεν μπορεί να περιορίζεται σε μηχανιστικές απαγορεύσεις, ειδικά όταν αφορά καλλιτέχνες που έχουν συνδεθεί οργανικά με το έργο των μεγάλων δημιουργών. Πρόκειται, άλλωστε, για μια υπόθεση που επαναφέρει στο προσκήνιο τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη νομική κατοχύρωση των δικαιωμάτων και στη ζωντανή παρουσία του τραγουδιού μέσα στον χρόνο.
Καίτη Γαρμπή: «Είναι μια μαύρη σελίδα για το ελληνικό τραγούδι»
Στο μήνυμά της, η Καίτη Γαρμπή δεν μάσησε τα λόγια της. Υποστήριξε ότι είναι βαθιά προβληματικό η πολιτιστική παρακαταθήκη «μυθικών διαστάσεων δημιουργών» να αντιμετωπίζεται μέσα από μια λογική εξωδίκων και απαγορεύσεων, ιδίως όταν πρόκειται για ερμηνευτές όπως ο Μανώλης Μητσιάς. Ερμηνευτές, δηλαδή, που δεν είναι απλοί «διαχειριστές» τραγουδιών, αλλά πρόσωπα ταυτισμένα με την αισθητική, το ήθος και την ιστορία αυτών των έργων.
Η ίδια επισήμανε ότι ο Μανώλης Μητσιάς δεν είναι ένας τυχαίος καλλιτέχνης που επιχειρεί να ερμηνεύσει ένα κλασικό τραγούδι. Αντιθέτως, υπενθύμισε πως ήταν επιλογή των ίδιων των δημιουργών —του Μάνου Χατζιδάκι και του Νίκου Γκάτσου— να δώσει φωνή στα έργα τους. Αυτή η παρατήρηση προσθέτει ένα ιδιαίτερο βάρος στην υπόθεση, καθώς δεν αφορά απλώς την τυπική άδεια για μια εκτέλεση, αλλά τη συνέχεια μιας καλλιτεχνικής σχέσης που έχει ιστορική και συμβολική αξία.
Η υπόθεση με τον «Γιάννη τον Φονιά» και το βάρος των απαγορεύσεων
Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, η άδεια για την ερμηνεία του τραγουδιού «Ο Γιάννης ο Φονιάς» δεν δόθηκε, με αποτέλεσμα ο Μανώλης Μητσιάς να οδηγηθεί στη λύση της απαγγελίας αντί του τραγουδιού, προκειμένου να προχωρήσει η συναυλία χωρίς νομικές συνέπειες. Η εικόνα ενός μεγάλου ερμηνευτή να μην μπορεί να τραγουδήσει ένα εμβληματικό έργο, αλλά να το απαγγέλλει υπό την πίεση της γραφειοκρατίας, ήταν για την Καίτη Γαρμπή κάτι περισσότερο από μια ατυχής στιγμή: ήταν ένα σύμπτωμα ενός τρόπου διαχείρισης που, όπως τόνισε, «πληγώνει την τέχνη μας».
Με μια φράση που συνοψίζει την ουσία της τοποθέτησής της, η Καίτη Γαρμπή σημείωσε: «Τα τραγούδια δικαιώνονται μόνο όταν ακούγονται». Πρόκειται για μια θέση που εκφράζει τον πυρήνα της καλλιτεχνικής εμπειρίας: τα τραγούδια δεν είναι μουσειακά εκθέματα. Είναι ζωντανές δημιουργίες που αποκτούν νόημα και επιρροή όταν περνούν από στόμα σε στόμα, από σκηνή σε σκηνή, από γενιά σε γενιά.
Πνευματικά δικαιώματα και πολιτιστική ευθύνη: μια δύσκολη ισορροπία
Το ζήτημα των πνευματικών δικαιωμάτων είναι απολύτως υπαρκτό και αναγκαίο. Προστατεύει τους δημιουργούς, το έργο τους και τη δυνατότητα να μην αλλοιώνεται η καλλιτεχνική πρόθεση. Ωστόσο, η δημόσια παρέμβαση της Καίτη Γαρμπή θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: όταν μιλάμε για έργα που αποτελούν κομμάτι της συλλογικής πολιτιστικής μνήμης, ποια είναι η ευθύνη όσων τα διαχειρίζονται;
Η ίδια δεν αμφισβητεί το δικαίωμα διαχείρισης, αλλά τον τρόπο και το πνεύμα με το οποίο ασκείται. Όταν η νομική διαδικασία οδηγεί σε απαγορεύσεις που ακυρώνουν τη ζωντανή παρουσία του έργου —και μάλιστα σε εκτελέσεις από ερμηνευτές που έχουν ιστορική σχέση με αυτό— τότε γεννιέται μια εύλογη ανησυχία: μήπως η προστασία μετατρέπεται σε αποστείρωση; Μήπως, στην προσπάθεια να φυλάξουμε το έργο, το απομακρύνουμε από τον φυσικό του χώρο, που είναι το κοινό;
«Στηρίζω απόλυτα τον Μανώλη Μητσιά»: ένα μήνυμα με ευρύτερο αποδέκτη
Η δήλωση της Καίτη Γαρμπή δεν λειτουργεί μόνο ως προσωπική στήριξη προς τον Μανώλη Μητσιά. Λειτουργεί και ως καμπανάκι για μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από το ελληνικό τραγούδι, τους θεσμούς, τους κληρονόμους, τους φορείς, αλλά και τη σχέση της κοινωνίας με την πολιτιστική της κληρονομιά. Όταν μια ερμηνεία μπλοκάρεται και ένας καλλιτέχνης αναγκάζεται να αλλάξει τον τρόπο παρουσίασης ενός τραγουδιού, δεν πρόκειται απλώς για μια «λεπτομέρεια προγράμματος». Πρόκειται για μια στιγμή που δείχνει πώς η τέχνη μπορεί να στριμωχτεί ανάμεσα σε κανόνες και διαδικασίες, χάνοντας κάτι από την ελευθερία της.
Στο κλείσιμο της παρέμβασής της, η Καίτη Γαρμπή ήταν ξεκάθαρη και κατηγορηματική: «Στηρίζω απόλυτα τον Μανώλη Μητσιά». Και μαζί με αυτή τη φράση, επανέλαβε τον κεντρικό της προβληματισμό: ό,τι κι αν ορίζουν τα χαρτιά, η ουσία του τραγουδιού βρίσκεται στο να ακούγεται, να συγκινεί και να συνεχίζει να υπάρχει μέσα από τις φωνές που το υπηρετούν. Σε μια εποχή που το ελληνικό τραγούδι παλεύει να κρατήσει ζωντανό το νήμα της παράδοσης και της ποιότητας, η παρέμβαση της Καίτη Γαρμπή έρχεται να θυμίσει ότι η κληρονομιά δεν είναι μόνο δικαίωμα· είναι και ευθύνη.
