Συνδικάτα των Γάλλων δημοσιογράφων καταδίκασαν την επίσκεψη στη Γαλλία του πρίγκιπα διαδόχου της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν, χαρακτηρίζοντάς την «πρόκληση» απέναντι σε όσους υπερασπίζονται την ελευθερία του Τύπου και την ελευθερία της έκφρασης. Η στάση τους δεν είναι απλώς μια τυπική διαμαρτυρία: αποτελεί ευθεία υπενθύμιση ότι οι πολιτικές και διπλωματικές σχέσεις δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από το ζήτημα της λογοδοσίας, ειδικά όταν στο επίκεντρο βρίσκονται σοβαρές καταγγελίες για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επιθέσεις κατά δημοσιογράφων.
Σε κοινή ανακοίνωση, οι δημοσιογραφικές συνδικαλιστικές οργανώσεις SNJ (Εθνικό Συνδικάτο Δημοσιογράφων), SNJ-CGT, CFDT-Journalistes και SGJ-FO τονίζουν ότι «έπειτα από ένα προηγούμενο τον Ιούλιο 2022, αυτή η νέα πρόσκληση του πρίγκιπα διαδόχου από τον Εμανουέλ Μακρόν ηχεί σαν πρόκληση για τους υπερασπιστές της ελευθερίας του Τύπου και της ελευθερίας της έκφρασης». Με αυτή τη διατύπωση, τα συνδικάτα επιχειρούν να καταδείξουν πως η επανάληψη τέτοιων επισκέψεων σε υψηλό πολιτικό επίπεδο δεν είναι ουδέτερη πράξη, αλλά εκπέμπει σαφές μήνυμα προς την κοινή γνώμη, τους δημοσιογράφους και τα διεθνή δίκτυα υπεράσπισης δικαιωμάτων.
Το πλαίσιο της αντίδρασης
Η καταδίκη της επίσκεψης Μπιν Σαλμάν στη Γαλλία από δημοσιογραφικά συνδικάτα στηρίζεται, σύμφωνα με τις οργανώσεις, σε συγκεκριμένα στοιχεία και σε μια ανοιχτή δικαστική εκκρεμότητα. Υπενθυμίζουν ότι μήνυση εναντίον του Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν για «βασανιστήρια και εξαναγκαστικές εξαφανίσεις» —η οποία κατατέθηκε το 2021 από τις ενώσεις Trial International και Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (Reporters sans frontières, RSF) αναφορικά με την εξαφάνιση του δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι— βρίσκεται στο στάδιο της ανάκρισης.
Η αναφορά στη μήνυση δεν γίνεται μόνο για να υπογραμμιστεί μια νομική διαδικασία που εκκρεμεί, αλλά και για να αναδειχθεί το ζήτημα της πολιτικής «κανονικοποίησης» σχέσεων με ηγέτες που συνδέονται, άμεσα ή έμμεσα, με σοβαρές υποθέσεις. Κατά τα συνδικάτα, η φιλοξενία ενός τέτοιου προσώπου στη Γαλλία, χωρίς σαφή δημόσια τοποθέτηση για τις παραβιάσεις, ενδέχεται να ερμηνευθεί ως αδυναμία ή απροθυμία να τεθούν όρια στο όνομα της ελευθερίας του Τύπου.
Η υπόθεση Κασόγκι και η σκιά της ατιμωρησίας
Ο Τζαμάλ Κασόγκι, δημοσιογράφος που διέμενε στις Ηνωμένες Πολιτείες και επέκρινε τη σαουδαραβική εξουσία, δολοφονήθηκε το 2018 στο προξενείο της Σαουδικής Αραβίας στην Κωνσταντινούπολη. Το πτώμα του, σύμφωνα με τις αναφορές, διαμελίσθηκε και δεν βρέθηκε ποτέ. Η υπόθεση προκάλεσε διεθνή κατακραυγή και ανέδειξε με τον πιο ωμό τρόπο τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι επικριτικές φωνές όταν έρχονται αντιμέτωπες με κρατικούς μηχανισμούς ή δομές εξουσίας.
Η Σαουδική Αραβία δέχθηκε έντονη κριτική μετά τη δολοφονία του διαφωνούντα δημοσιογράφου. Μάλιστα, οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα πως ο Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν ήταν άμεσα υπεύθυνος. Σε αυτό το φόντο, η καταδίκη της επίσκεψης Μπιν Σαλμάν στη Γαλλία από δημοσιογραφικά συνδικάτα αποκτά ευρύτερο νόημα: δεν αφορά μόνο την ιστορική μνήμη ενός εγκλήματος, αλλά και το πώς οι δημοκρατίες διαχειρίζονται τις σχέσεις τους με καθεστώτα που κατηγορούνται για καταστολή της ενημέρωσης.
Δημοσιογράφοι στη φυλακή: Η εικόνα της ελευθερίας του Τύπου σήμερα
Τα συνδικάτα υπογραμμίζουν επίσης ότι «αυτή τη στιγμή, 18 δημοσιογράφοι είναι φυλακισμένοι στη Σαουδική Αραβία, σύμφωνα με την καταμέτρηση των RSF». Η αναφορά σε αριθμούς λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η υπόθεση Κασόγκι δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο περιβάλλον πίεσης και περιορισμών. Για τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι φυλακίσεις δημοσιογράφων αποτελούν απτό δείκτη της κατάστασης της ελευθερίας του Τύπου και, συνεπώς, κριτήριο που δεν μπορεί να παρακάμπτεται σε συναντήσεις κορυφής.
Το πρόγραμμα της επίσκεψης και η διπλωματική ατζέντα
Η επίσκεψη του πρίγκιπα διαδόχου ξεκινά με την τελετή λήξης του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ηλεκτρονικού Αθλητισμού Esports World Cup και πρόκειται να συνεχιστεί αύριο, Δευτέρα, οπότε αναμένονται «πολυάριθμες συμφωνίες», σύμφωνα με ανακοίνωση του γαλλικού προεδρικού μεγάρου. Παράλληλα, σε διπλωματικό επίπεδο και στο πλαίσιο θεμάτων ασφαλείας, οι δύο ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν την κρίση Ιράν–Σαουδικής Αραβίας, το ενδεχόμενο κλεισίματος των στενών του Ορμούζ, το ισραηλινοπαλαιστινιακό ζήτημα και τη λύση των δύο κρατών, την κατάσταση στον Λίβανο, καθώς και τις εξελίξεις στη Συρία.
Ωστόσο, η γαλλική προεδρία δεν διευκρίνισε αν θα τεθεί επίσης το ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτή ακριβώς η ασάφεια είναι που τροφοδοτεί την ανησυχία των δημοσιογραφικών συνδικάτων: όταν οι κρίσιμες συζητήσεις περιορίζονται σε ασφάλεια, ενέργεια, γεωπολιτική και συμφωνίες, χωρίς ισότιμη δημόσια αναφορά σε ελευθερίες και δικαιώματα, δημιουργείται η εντύπωση ότι τα ζητήματα του Τύπου αντιμετωπίζονται ως δευτερεύοντα.
