Η ταχεία μείωση του δημόσιου χρέους αναδείχθηκε σε καθοριστικό μοχλό για την αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας, σύμφωνα με τη Fitch, η οποία σε πρόσφατη έκθεσή της εξηγεί γιατί η Ελλάδα, η Κύπρος και η Πορτογαλία κατάφεραν από το 2022 να βελτιώσουν την πιστοληπτική τους εικόνα κατά τρεις βαθμίδες.
Σε μια περίοδο που η Ευρωζώνη συνολικά είδε μόνο περιορισμένη αποκλιμάκωση των δεικτών χρέους, οι τρεις αυτές χώρες ακολούθησαν διαφορετική τροχιά: μείωσαν αποφασιστικά το χρέος τους ως ποσοστό του ΑΕΠ, φτάνοντας σε επίπεδα όχι μόνο χαμηλότερα από τα υψηλά του 2020, αλλά και σημαντικά καλύτερα από την προ πανδημίας περίοδο. Για την Fitch, αυτός ο συνδυασμός ισχυρής ανάπτυξης και συνετής δημοσιονομικής πολιτικής αποτέλεσε το «κλειδί» που άνοιξε τον δρόμο για τις αναβαθμίσεις.
Η Fitch τονίζει ότι η αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ βελτίωσε αισθητά τα αποτελέσματα του Μοντέλου Αξιολόγησης Κρατικού Αξιόχρεου που χρησιμοποιεί. Παράλληλα, η εικόνα ενισχύθηκε περαιτέρω από επιμέρους εξελίξεις που λειτούργησαν υποστηρικτικά: στην Κύπρο και την Ελλάδα, η βελτίωση των δεικτών υγείας του τραπεζικού τομέα, ενώ στην Πορτογαλία η ενίσχυση της εξωτερικής θέσης της οικονομίας. Αυτές οι αλλαγές επέτρεψαν στον οίκο να άρει ορισμένους περιορισμούς στις αξιολογήσεις του, δημιουργώντας χώρο για πολυεπίπεδες αναβαθμίσεις και όχι απλώς για μικρές, «συμβολικές» μετακινήσεις.
Γιατί η μείωση χρέους έκανε τη διαφορά
Παρότι η ανάπτυξη υπήρξε ο σημαντικότερος άμεσος παράγοντας που συνέβαλε στην απομόχλευση, η Fitch επισημαίνει ότι το στοιχείο που διαφοροποίησε την Ελλάδα, την Κύπρο και την Πορτογαλία από άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες ήταν η δημοσιονομική πολιτική που οδήγησε σε βιώσιμα πρωτογενή πλεονάσματα. Με απλά λόγια, δεν ήταν μόνο ότι το ΑΕΠ αυξήθηκε και «έριξε» μηχανικά τον λόγο χρέους/ΑΕΠ· ήταν ότι δημιουργήθηκαν συνθήκες ώστε το χρέος να μειώνεται με συνέπεια, μέσα από συνεχή έλεγχο δαπανών, βελτίωση εσόδων και σταθερό προσανατολισμό προς τη δημοσιονομική ισορροπία.
Η Fitch θεωρεί αυτή τη διάσταση κρίσιμη, επειδή η αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά σε ευνοϊκές συγκυρίες. Οι αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης αναζητούν ενδείξεις διάρκειας: πολιτικές που παράγουν αποτελέσματα σε βάθος χρόνου, αντέχουν σε αλλαγές κύκλου και, ιδανικά, διατηρούνται από περισσότερες από μία κυβερνήσεις.
Η σύγκριση με Ιταλία και Ισπανία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η σύγκριση που κάνει ο οίκος με δύο μεγάλες οικονομίες της Ευρωζώνης, την Ιταλία και την Ισπανία. Και οι δύο είχαν επίσης σχετικά ευνοϊκές συνθήκες ανάπτυξης, ωστόσο αναβαθμίστηκαν μόνο κατά μία βαθμίδα.
Ο λόγος, σύμφωνα με τη Fitch, βρίσκεται στο δημοσιονομικό σκέλος: η Ιταλία αναμένεται να εμφανίσει μικρά πρωτογενή πλεονάσματα από το 2024, ενώ η Ισπανία δεν εμφανίζει πλεόνασμα. Το μήνυμα είναι σαφές: η ανάπτυξη από μόνη της βοηθά, αλλά δεν αρκεί για να επιταχύνει την αναβάθμιση όταν το χρέος παραμένει υψηλό και η δημοσιονομική εξίσωση δεν «κλείνει» με διατηρήσιμο τρόπο.
Η πορεία του ελληνικού χρέους και ο ρόλος της ανάπτυξης
Η Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία και τις προβλέψεις της Fitch, καταγράφει την πιο εντυπωσιακή απόλυτη μείωση χρέους μεταξύ των τριών χωρών. Το δημόσιο χρέος υποχώρησε από περίπου 209% του ΑΕΠ το 2020 στο 146% το 2025, ενώ ο οίκος προβλέπει περαιτέρω μείωση στο 125% έως το 2029. Σε σχέση με τα προ πανδημίας επίπεδα, το χρέος εκτιμάται ότι θα είναι χαμηλότερο κατά περίπου 37 ποσοστιαίες μονάδες — μια επίδοση που ξεχωρίζει ακόμη περισσότερο αν συγκριθεί με την Ευρωζώνη συνολικά, όπου ο δείκτης παραμένει περίπου τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερος από τα προ πανδημίας επίπεδα.
Κομβικό ρόλο σε αυτή τη δυναμική είχε η οικονομική μεγέθυνση. Η Fitch υπολογίζει ότι η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας κατά 22% την περίοδο 2021-2025, έναντι περίπου 13,5% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συνέβαλε στη μείωση του ελληνικού χρέους κατά 36 ποσοστιαίες μονάδες. Πρόκειται για μια ένδειξη του πόσο ισχυρά επιδρά ο ρυθμός ανάπτυξης στη βιωσιμότητα του χρέους, ιδίως όταν συνδυάζεται με δημοσιονομική πειθαρχία.
Οι προκλήσεις μετά την κορύφωση της ανάκαμψης
Η Fitch, ωστόσο, κρατά ισορροπημένο τόνο και προειδοποιεί ότι ορισμένοι από τους παράγοντες που στήριξαν την ανάκαμψη σταδιακά εξασθενούν. Η ανάκαμψη του τουρισμού, που αποτέλεσε σημαντικό στήριγμα, έχει σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί. Η χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ αναμένεται να κορυφωθεί το 2026. Παράλληλα, το αρνητικό πραγματικό κόστος χρηματοδότησης —μια ευνοϊκή συνθήκη που διευκόλυνε την εξυπηρέτηση του χρέους— υποχωρεί.
Καθώς αυτές οι «ουρές ανέμου» μειώνονται, η Fitch εκτιμά ότι τα πρωτογενή πλεονάσματα θα χρειαστεί να σηκώσουν μεγαλύτερο μέρος του βάρους της απομόχλευσης. Και αυτό, όπως επισημαίνει, γίνεται πιο απαιτητικό σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από γήρανση του πληθυσμού, αυξανόμενες αμυντικές δεσμεύσεις και πιθανή φθορά της πολιτικής συναίνεσης γύρω από τη δημοσιονομική σταθερότητα.
Το μήνυμα της Fitch προς τις χώρες με υψηλό χρέος
Ο οίκος καταλήγει σε ένα ευρύτερο συμπέρασμα, χρήσιμο όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για άλλα κράτη της Ευρώπης με υψηλό δημόσιο χρέος, όπως η Αυστρία, το Βέλγιο, η Γαλλία, η Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Το «δίδαγμα», σύμφωνα με τη Fitch, είναι ότι οι διαρκείς αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας δεν χτίζονται μόνο πάνω σε ευνοϊκές μακροοικονομικές συνθήκες. Χτίζονται κυρίως πάνω σε πρωτογενή πλεονάσματα που διατηρούνται επί σειρά ετών και από διαδοχικές κυβερνήσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας συνδέεται άμεσα με την αξιοπιστία της πορείας μείωσης χρέους: όχι ως στιγμιαίο αποτέλεσμα μιας συγκυρίας, αλλά ως απόδειξη μιας πιο σταθερής δημοσιονομικής κατεύθυνσης. Και όσο η Ελλάδα συνεχίζει να στηρίζει τη μείωση του χρέους με διατηρήσιμα πλεονάσματα, τόσο ενισχύει τις προϋποθέσεις ώστε η αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας να έχει συνέχεια, βάθος και ανθεκτικότητα απέναντι στις επόμενες προκλήσεις.
