Τις βασικές παρεμβάσεις του νέου νομοσχεδίου για την ενίσχυση της εφαρμογής της ίσης αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας παρουσίασε στη Διαρκή Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως.
Στόχος του πλαισίου είναι να περάσει η αρχή της ίσης αμοιβής από τη θεωρία στην πράξη, ώστε η αμοιβή να καθορίζεται από τη δουλειά και την αξία της, όχι από το φύλο.
Σε μια περίοδο που η αγορά εργασίας δείχνει σημάδια βελτίωσης, το μήνυμα του νομοσχεδίου είναι σαφές: η ανάπτυξη και η δημιουργία θέσεων εργασίας δεν αρκούν, αν δεν συνοδεύονται από κανόνες διαφάνειας και ουσιαστικές εγγυήσεις κατά των διακρίσεων.
Το σχέδιο νόμου ενσωματώνει την ευρωπαϊκή Οδηγία 2023/970 και εισάγει ένα συνεκτικό πλέγμα μέτρων για τη μισθολογική διαφάνεια, τόσο πριν όσο και μετά την πρόσληψη.
Κεντρική επιδίωξη είναι η μείωση του μισθολογικού χάσματος μεταξύ των φύλων, που στην Ελλάδα παραμένει υψηλό: σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε η υπουργός, οι γυναίκες εξακολουθούν να αμείβονται κατά 13,4% λιγότερο από τους άνδρες, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 11,1%.
Η διαφορά αυτή δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Μεταφράζεται σε λιγότερες ευκαιρίες, μειωμένη οικονομική ανεξαρτησία, αλλά και σε σωρευτικές απώλειες που επηρεάζουν τη σύνταξη και τη συνολική επαγγελματική πορεία.
Παράλληλα, η κ. Κεραμέως υπογράμμισε πως τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί θετικές εξελίξεις: η ανεργία μειώθηκε κατά περίπου 10 ποσοστιαίες μονάδες, δημιουργήθηκαν 563.000 νέες θέσεις εργασίας την τελευταία επταετία και οι μισθοί αυξήθηκαν.
Ωστόσο, τόνισε ότι οι ανισότητες επιμένουν και απαιτούν στοχευμένες παρεμβάσεις, ειδικά όταν αυτές βασίζονται σε στερεότυπα ή σε αδιαφανείς διαδικασίες που δυσκολεύουν τον εντοπισμό και την απόδειξη των διακρίσεων.
Ίση αμοιβή: Μισθολογική διαφάνεια πριν από την πρόσληψη
Μία από τις πιο κρίσιμες αλλαγές αφορά το στάδιο της πρόσληψης, όπου συχνά «χτίζεται» το μισθολογικό χάσμα. Με το νέο πλαίσιο, οι εργοδότες υποχρεούνται να γνωστοποιούν στους υποψηφίους, πριν από τη συνέντευξη, την αμοιβή ή το εύρος αποδοχών της θέσης.
Η ρύθμιση αυτή ενισχύει την ισότιμη διαπραγμάτευση, μειώνει την αβεβαιότητα και περιορίζει τις πρακτικές που οδηγούν σε διαφορετικές αφετηρίες αμοιβής για την ίδια εργασία.
Παράλληλα, οι αγγελίες εργασίας θα πρέπει να είναι ουδέτερες ως προς το φύλο και απαλλαγμένες από διακρίσεις, ώστε να αποτρέπεται ήδη από την πρώτη επαφή μια άνιση μεταχείριση.
Η πρόβλεψη αυτή λειτουργεί και ως σαφής κανόνας συμμόρφωσης για τις επιχειρήσεις, αλλά και ως εργαλείο ενδυνάμωσης για τους υποψηφίους.
Ίση αμοιβή στην πράξη: Διαφανείς δομές και αντικειμενικά κριτήρια
Μετά την πρόσληψη, το νομοσχέδιο προχωρά στη θεμελίωση διαφανών μισθολογικών δομών. Η αμοιβή οφείλει να στηρίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια, όπως οι δεξιότητες, η εμπειρία, η ευθύνη και οι συνθήκες εργασίας.
Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς η ίση αμοιβή δεν σημαίνει εξίσωση όλων των εργαζομένων, αλλά δίκαιη αξιολόγηση της εργασίας.
Όπως τόνισε η υπουργός, διαφοροποιήσεις στις αποδοχές μπορούν να δικαιολογούνται από την απόδοση, τις γνώσεις, την προϋπηρεσία ή το εύρος ευθυνών, όχι όμως από το φύλο.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι εργαζόμενοι αποκτούν δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες για τις αποδοχές τους και για τα μέσα επίπεδα αμοιβών ανά φύλο σε αντίστοιχες θέσεις.
Η πρόσβαση στην πληροφορία αποτελεί καθοριστικό βήμα: όταν ο εργαζόμενος γνωρίζει το πλαίσιο, μπορεί να διεκδικήσει τεκμηριωμένα, ενώ και ο εργοδότης ενθαρρύνεται να οργανώσει πιο ορθολογικά τη μισθολογική πολιτική.
Παρακολούθηση του μισθολογικού χάσματος και μηχανισμοί διόρθωσης
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, οι οποίες θα υποχρεούνται να παρακολουθούν και να δημοσιοποιούν στοιχεία για το μισθολογικό χάσμα.
Η δημοσιοποίηση λειτουργεί ως μηχανισμός λογοδοσίας και πίεσης για βελτίωση, ενώ ταυτόχρονα καθιστά ευκολότερο τον εντοπισμό αδικαιολόγητων αποκλίσεων.
Σε περιπτώσεις που διαπιστώνονται αποκλίσεις χωρίς αντικειμενική αιτιολόγηση, προβλέπονται διαδικασίες ελέγχου και διορθωτικών παρεμβάσεων, καθώς και δυνατότητα προσφυγής στην Επιθεώρηση Εργασίας και στη Δικαιοσύνη.
Η ύπαρξη σαφών διαδρομών επίλυσης διαφορών είναι καθοριστική, διότι η ίση αμοιβή δεν μπορεί να εξαρτάται από την καλή θέληση, αλλά πρέπει να προστατεύεται ως εφαρμόσιμο δικαίωμα.
Ο ρόλος των συλλογικών συμβάσεων: ελληνική προσθήκη
Η κ. Κεραμέως στάθηκε και στη σημασία των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, επισημαίνοντας ότι το νομοσχέδιο προβλέπει τεκμήριο συμμόρφωσης με το πλαίσιο της ευρωπαϊκής οδηγίας για τις επιχειρήσεις που εφαρμόζουν συλλογικές συμβάσεις.
Πρόκειται, όπως ανέφερε, για ελληνική προσθήκη, που αναγνωρίζει τον ρόλο των συλλογικών ρυθμίσεων στη διασφάλιση κανόνων, στη μείωση αυθαιρεσιών και στη δημιουργία πιο σταθερών μισθολογικών πλαισίων.
