Οι πολιτικές για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής που ωθούν τους πολίτες να αλλάξουν τον τρόπο ζωής τους, όπως η μείωση της κατανάλωσης κρέατος, η απαγόρευση των αυτοκινήτων στα κέντρα των πόλεων ή ο περιορισμός των αεροπορικών ταξιδιών, ενδέχεται να αποδυναμώσουν τη δημόσια στήριξη για την κλιματική δράση, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό NatureSustainability.
Οι συγγραφείς της μελέτης υποστηρίζουν ότι ορισμένα μέτρα που αποσκοπούν στην αλλαγή της ατομικής συμπεριφοράς μπορεί να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα, εάν οι πολίτες αισθάνονται ότι εξαναγκάζονται να συμμορφωθούν. Αντί να ενισχύουν τη δέσμευση για το περιβάλλον, τέτοιες πολιτικές ενδέχεται να υπονομεύουν τις υποκείμενες «πράσινες» αξίες των πολιτών και να μειώνουν τη στήριξή τους σε άλλες κλιματικές πολιτικές.
«Οι πολιτικές δεν ενθαρρύνουν απλώς μια συγκεκριμένη συμπεριφορά», δήλωσε η Κάτριν Σμελτζ, συμπεριφορική οικονομολόγος και ψυχολόγος στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Δανίας και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. «Μπορούν να αλλάξουν τις βαθύτερες αξίες των ανθρώπων, οδηγώντας σε ακούσιες αρνητικές επιπτώσεις» τόνισε.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν έρευνα σε περισσότερους από 3.000 ανθρώπους στη Γερμανία, με δείγμα σχεδιασμένο ώστε να αντικατοπτρίζει τα δημογραφικά χαρακτηριστικά της χώρας. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να τοποθετηθούν σε μια σειρά κλιματικών πολιτικών, ενώ για λόγους σύγκρισης περιλαμβάνονταν και ερωτήσεις σχετικά με τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν κατά την πανδημία Covid-19.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι υποχρεωτικές πολιτικές που στοχεύουν επιλογές τρόπου ζωής, όπως οι απαγορεύσεις αυτοκινήτων στις πόλεις, μπορούν να προκαλέσουν έντονες αντιδράσεις, ακόμη και από άτομα που ήδη προσπαθούν να ζουν με βιώσιμο τρόπο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ερωτώμενοι αντέδρασαν πιο αρνητικά στους κλιματικούς κανόνες απ’ ό,τι στους περιορισμούς της πανδημίας.
Η μελέτη περιγράφει αυτή την αντίδραση ως «φαινόμενο εκτοπισμού» (crowding–outeffect), κατά το οποίο η δυσαρέσκεια απέναντι στον έλεγχο και την επιβολή υπερισχύει της ήδη υπάρχουσας πρόθεσης των πολιτών να υιοθετούν φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές, όπως η ποδηλασία, η χρήση δημόσιων μεταφορών ή η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας στο σπίτι.
«Αυτά τα φαινόμενα εκτοπισμού είναι αρκετά ισχυρά ώστε να πρέπει να ανησυχούν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής», δήλωσε ο Σαμ Μπόουλς, οικονομολόγος στο Ινστιτούτο Santa Fe και συν-συγγραφέας της μελέτης.
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της μελέτης είναι ότι η αντίθεση στις υποχρεωτικές κλιματικές πολιτικές αποδείχθηκε ισχυρότερη ακόμη και από την αντίδραση στα έκτακτα μέτρα της πανδημίας. Συγκεκριμένα, οι ερευνητές κατέγραψαν αρνητική αντίδραση κατά 52% εντονότερη απέναντι στις κλιματικές παρεμβάσεις, παρά το κύμα κοινωνικής δυσαρέσκειας που είχαν προκαλέσει τα μέτρα της πανδημίας.
«Είδαμε απίστευτη εχθρότητα στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες απέναντι στους περιορισμούς κατά την πανδημίας. Φαίνεται ότι στην περίπτωση του κλίματος τα πράγματα μπορεί να είναι ακόμη χειρότερα», είπε ο Μπόουλς.
Γιατί έχει σημασία η αλλαγή τρόπου ζωής
Η αλλαγή τρόπου ζωής αποτελεί συχνό θέμα στις συζητήσεις για το κλίμα, επειδή καθημερινές συνήθειες — όπως ο τρόπος μετακίνησης και η διατροφή — συμβάλλουν σημαντικά στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που θερμαίνουν τον πλανήτη. Η κατανάλωση κρέατος αποτελεί βασικό παράγοντα. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) εκτιμά ότι η παραγωγή κρέατος και γαλακτοκομικών ευθύνεται για περίπου το 14–15% των παγκόσμιων εκπομπών, κυρίως λόγω του μεθανίου από τα βοοειδή και των εκτάσεων γης που απαιτούνται για την παραγωγή ζωοτροφών.
Οι μεταφορές αποτελούν έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα, καθώς ευθύνονται για περίπου το ένα τέταρτο των παγκόσμιων ενεργειακών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Τα ιδιωτικά αυτοκίνητα κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο, ενώ ένας σχετικά μικρός αριθμός συχνών επιβατών αεροπλάνων ευθύνεται για δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό των εκπομπών από την αεροπορία.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι αυτό δεν σημαίνει πως οι κυβερνήσεις θα πρέπει να εγκαταλείψουν τις προσπάθειες μείωσης των εκπομπών μέσω αλλαγών στην κατανάλωση και τις μετακινήσεις. Η IPCC έχει αναφέρει ότι οι αλλαγές στον τρόπο ζωής θα μπορούσαν να μειώσουν τις παγκόσμιες εκπομπές έως και 70% μέχρι το 2050.
Καθοριστικό ρόλο παίζει ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται οι πολιτικές. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι πολίτες εμφανίζονταν λιγότερο αρνητικοί όταν πίστευαν ότι ένα μέτρο που είναι αποτελεσματικό στη μείωση των εκπομπών, σέβεται την ιδιωτικότητά τους και δεν περιορίζει τις ατομικές τους ελευθερίες. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, οι ερωτώμενοι ήταν λιγότερο αντίθετοι σε περιορισμούς στις πτήσεις μικρών αποστάσεων απ’ ό,τι στις απαγορεύσεις αυτοκινήτων. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα σιδηροδρομικά ταξίδια αποτελούν μια ρεαλιστική εναλλακτική λύση — κάτι που δεν ισχύει απαραίτητα σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες.
«Οι άνθρωποι είναι πιο δεκτικοί σε πολιτικές που θεωρούν αποτελεσματικές», δήλωσε η συμπεριφορική οικονομολόγος και ψυχολόγος Κάτριν Σμελτζ. «Αντιδρούν επίσης πιο θετικά όταν δεν αισθάνονται ότι περιορίζεται η ελευθερία τους».
Η έρευνα ήδη τροφοδοτεί συζητήσεις μεταξύ υπευθύνων χάραξης πολιτικής και ακαδημαϊκών σχετικά με το πώς μπορούν να σχεδιαστούν κλιματικά μέτρα που ενισχύουν τη στήριξη αντί να προκαλούν αντίσταση.
«Οι επιστημονικές και τεχνολογικές λύσεις για τη μετάβαση σε έναν τρόπο ζωής με λιγότερες εκπομπές άνθρακα υπάρχουν ήδη σε μεγάλο βαθμό», δήλωσε ο Μπόουλς. «Αυτό που λείπει είναι η κοινωνική και συμπεριφορική γνώση που θα στηρίξει αποτελεσματικές και πολιτικά βιώσιμες κλιματικές πολιτικές» κατέληξε ο οικονομολόγος.
ΠΗΓΗ: Independent
