Το Ιράν ανακοίνωσε σήμερα το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, ανεβάζοντας κατακόρυφα τους τόνους σε μια ήδη εύφλεκτη περιοχή, καθώς οι εχθροπραξίες με τις ΗΠΑ επανήλθαν με ένταση. Η εξέλιξη αυτή θέτει ξανά υπό αμφισβήτηση το πρωτόκολλο συμφωνίας που υπέγραψαν οι δύο πλευρές στις 17 Ιουνίου για την επικύρωση της εκεχειρίας του Απριλίου, ενώ ταυτόχρονα αναζωπυρώνει τους φόβους για τη ναυσιπλοΐα και την ενεργειακή ασφάλεια παγκοσμίως. Σε αντίθεση, ωστόσο, με την ανακοίνωση της Τεχεράνης, ο αμερικανικός στρατός επιμένει ότι το Στενό του Ορμούζ παραμένει ανοιχτό για όλα τα πλοία που διέρχονται νόμιμα από τη διεθνή θαλάσσια οδό.
Οι δύο αντικρουόμενες δηλώσεις αποτυπώνουν το κλίμα αβεβαιότητας που επικρατεί στον Κόλπο. Πρόκειται για μια κρίσιμη θαλάσσια δίοδο από την οποία διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Κάθε αμφισβήτηση της ελεύθερης διέλευσης δεν έχει μόνο περιφερειακές συνέπειες, αλλά μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε διεθνή οικονομικό και γεωπολιτικό σοκ.
Γιατί η αναγγελία «κλεισίματος» προκαλεί παγκόσμιο συναγερμό
Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένας θαλάσσιος διάδρομος. Είναι κομβικό πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα, λειτουργώντας ως «αρτηρία» για τις εξαγωγές ενέργειας της ευρύτερης περιοχής. Γι’ αυτό και κάθε κίνηση που περιορίζει ή απειλεί την πρόσβαση προκαλεί άμεση ανησυχία για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, την ασφάλιση φορτίων, τα ναύλα και τελικά τις τιμές ενέργειας.
Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις επανέλαβαν ότι η διεθνής θαλάσσια οδός πρέπει να παραμείνει προσβάσιμη για την εμπορική ναυτιλία, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δηλώνοντας παράλληλα ότι παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις. Η Ουάσινγκτον επιχειρεί να διατηρήσει την εικόνα μιας οδού που παραμένει λειτουργική, ακόμη και υπό πίεση, ενώ η Τεχεράνη δείχνει αποφασισμένη να χρησιμοποιήσει το Στενό του Ορμούζ ως μοχλό στρατηγικής πίεσης.
Κλιμάκωση με επίκεντρο το Στενό του Ορμούζ και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας
Η σημερινή ένταση πυροδοτήθηκε από επίθεση σε πλοίο στη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό. Σύμφωνα με την υπηρεσία ασφάλειας της ναυσιπλοΐας UKMTO, το περιστατικό σημειώθηκε περίπου 17 χιλιόμετρα ανατολικά της χερσονήσου Μουσαντάμ του Ομάν, προκαλώντας πυρκαγιά και την εγκατάλειψη του πλοίου από το πλήρωμα, το οποίο επιβιβάστηκε σε σωστική λέμβο. Οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν ότι επρόκειτο για «προειδοποιητική βολή» κατά πλοίου που κινούνταν σε μη εγκεκριμένη διαδρομή.
Λίγο αργότερα, το CENTCOM ανακοίνωσε νέο κύμα επιθέσεων κατά του Ιράν, μετά την επίθεση των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης στο κυπριακής σημαίας φορτηγό πλοίο M/V GFS Galaxy που έπλεε στο Στενό του Ορμούζ. Στο πλοίο επέβαιναν 11 Ινδοί υπήκοοι· σύμφωνα με τις αρχές της Ινδίας, 10 διασώθηκαν, ενώ ένας έχασε τη ζωή του. Το επεισόδιο αυτό ενίσχυσε την ανησυχία ότι οι εμπορικές ροές μέσω του Στενού του Ορμούζ μπορεί να βρεθούν στο επίκεντρο μιας ευρύτερης στρατιωτικής αντιπαράθεσης.
Σε απάντηση, η CENTCOM ανακοίνωσε ότι πραγματοποίησε περίπου 140 πλήγματα εναντίον στρατιωτικών στόχων στο Ιράν, σε έναν τρίτο γύρο επιθέσεων από την Τρίτη. Οι στόχοι περιλάμβαναν εγκαταστάσεις πυραύλων και drones, ναυτικά μέσα, αποθήκες πυρομαχικών, δίκτυα επικοινωνιών και θέσεις παράκτιας επιτήρησης. Ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν εκρήξεις στις περιοχές Μπαντάρ Αμπάς, Σιρίκ, Γιασκ και στη νήσο Κεσμ, ενώ στη Γιασκ αναφέρθηκε ένας νεκρός στρατιωτικός.
«Το Ιράν έκανε μια κακή επιλογή. Τώρα το πληρώνουν», έγραψε στην πλατφόρμα X ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, κλιμακώνοντας περαιτέρω τη σκληρή ρητορική που συνοδεύει τις επιχειρήσεις.
Επιθέσεις σε γειτονικές χώρες και εκκλήσεις για αποκλιμάκωση
Παράλληλα με τα γεγονότα στο Στενό του Ορμούζ, γειτονικές χώρες του Κόλπου βρέθηκαν εκ νέου στο στόχαστρο. Το Κατάρ και η Ιορδανία καταδίκασαν την «επικίνδυνη κλιμάκωση», καθώς σημειώθηκαν αναχαιτίσεις και επιθέσεις που αύξησαν τον φόβο για γενικευμένη αποσταθεροποίηση.
Σειρήνες προειδοποίησης ήχησαν στο Μπαχρέιν, ενώ στο Κατάρ δημοσιογράφοι του AFP άκουσαν εκρήξεις και είδαν αναχαιτίσεις στον ουρανό του νότιου τμήματος της Ντόχα. Οι αρχές του εμιράτου επιβεβαίωσαν ότι αναχαίτισαν πυραύλους. Οι Φρουροί της Επανάστασης δήλωσαν ότι στοχοθέτησαν αμερικανική αεροπορική βάση στο Κατάρ «σε απάντηση στις συνεχιζόμενες επιθέσεις» των ΗΠΑ. Η Ιορδανία ανακοίνωσε ότι δέχθηκε επίθεση από τρεις ιρανικούς πυραύλους.
Οι Φρουροί της Επανάστασης ανέλαβαν επίσης την ευθύνη για σπάνια επίθεση στο Ομάν, υποστηρίζοντας ότι κατέστρεψαν βάσεις επιμελητειακής υποστήριξης αμερικανικών αεροπλανοφόρων στο λιμάνι Ντουκμ, σύμφωνα με το πρακτορείο Irib. Το σουλτανάτο καταδίκασε την επίθεση, σε μια χρονική στιγμή ιδιαίτερα ευαίσθητη, καθώς βρίσκεται σε συνομιλίες με την Τεχεράνη για τη μελλοντική διαχείριση του Στενού του Ορμούζ.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν Ισάκ Νταρ, που μεσολαβεί για την επίλυση της σύγκρουσης, απηύθυνε έκκληση για «αποκλιμάκωση», καλώντας τις δύο πλευρές να «επιδείξουν αυτοσυγκράτηση». Το διπλωματικό παράθυρο παραμένει ανοιχτό, αλλά στενεύει επικίνδυνα όσο πολλαπλασιάζονται τα πλήγματα και οι απειλές.
«Πιο σημαντικό από δεκάδες ατομικές βόμβες»: η ιρανική γραμμή
Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι το Στενό του Ορμούζ θα κλείσει «μέχρι νεωτέρας» και μέχρι να τερματιστούν, όπως λέει, οι αμερικανικές επεμβάσεις στην περιοχή. «Κανένα πλοίο δεν θα λάβει άδεια να το διασχίσει», ανέφεραν οι Φρουροί της Επανάστασης, οι οποίοι στη συνέχεια ισχυρίστηκαν ότι έπληξαν και «δεύτερο πλοίο», χωρίς περαιτέρω λεπτομέρειες.
Το μήνυμα ενισχύθηκε από δήλωση του στρατιωτικού συμβούλου του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ, ο οποίος χαρακτήρισε το πέρασμα «πιο σημαντικό από δεκάδες ατομικές βόμβες». Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη εμφανίζεται να επιτρέπει πλέον έναν μόνο διάδρομο ναυσιπλοΐας κατά μήκος των ακτών της και να αποκλείει την επιστροφή στο προηγούμενο καθεστώς ελεύθερης διέλευσης—θέση που οι ΗΠΑ αμφισβητούν ανοιχτά.
Η εύθραυστη εκεχειρία και οι απειλές για περαιτέρω κλιμάκωση
Οι τελευταίες εξελίξεις έρχονται σε συνέχεια ενός κύκλου επιθέσεων και αντιποίνων. Οι ΗΠΑ είχαν βομβαρδίσει εκ νέου το Ιράν τη νύχτα της Τρίτης προς την Τετάρτη και την επόμενη ημέρα, αποδίδοντας στην Τεχεράνη την ευθύνη για επιθέσεις σε εμπορικά πλοία. Σε αντίποινα, το Ιράν είχε πλήξει στόχους στο Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Κατάρ.
Παρότι Ουάσινγκτον και Τεχεράνη υπέγραψαν στις 17 Ιουνίου πρωτόκολλο συμφωνίας με 60ήμερη εκεχειρία, ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι η εκεχειρία έχει «τελειώσει», επικαλούμενος τις ιρανικές επιθέσεις κατά πλοίων, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης συνομιλιών. Από την άλλη πλευρά, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν Μοτζταμπά Χαμενεΐ προειδοποίησε ότι η «εκδίκηση είναι αναπόφευκτη», μετά την κηδεία του πατέρα και προκατόχου του, Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε στην αρχή της σύγκρουσης.
Την Παρασκευή, ο Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε το Ιράν ότι σχεδιάζει τη δολοφονία του και δεσμεύτηκε ότι οι ΗΠΑ θα «αποδεκατίσουν και θα καταστρέψουν τελείως όλες τις περιοχές του Ιράν» εάν υπάρξει απόπειρα εναντίον του, προσθέτοντας ένα ακόμη επίπεδο προσωπικής και πολιτικής έντασης στην αντιπαράθεση.
Τι σημαίνει η αντιπαράθεση για το Στενό του Ορμούζ από εδώ και πέρα
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο ποια πλευρά θα επιβάλει τη δική της αφήγηση για το αν το πέρασμα είναι «ανοιχτό» ή «κλειστό», αλλά πόσο ασφαλής θα παραμείνει στην πράξη η διέλευση πλοίων στο Στενό του Ορμούζ. Ακόμη και αν η ναυσιπλοΐα συνεχιστεί, η απειλή επιθέσεων, οι αλλαγές σε διαδρομές, το κόστος ασφάλισης και η αυξημένη στρατιωτική παρουσία μπορεί να λειτουργήσουν ως έμμεσος περιορισμός, με ευρύτερες επιπτώσεις στην αγορά ενέργειας και στο διεθνές εμπόριο.
Με την ένταση να κλιμακώνεται και τις διπλωματικές πρωτοβουλίες να δοκιμάζονται, το Στενό του Ορμούζ παραμένει το κεντρικό πεδίο όπου συγκρούονται στρατηγικά συμφέροντα, στρατιωτικές επιλογές και διεθνείς κανόνες. Το αν θα επικρατήσει η αποκλιμάκωση ή ένας νέος γύρος αντιπαράθεσης θα κριθεί, σε μεγάλο βαθμό, από το κατά πόσο οι εμπλεκόμενοι θα επιλέξουν να κρατήσουν το Στενό του Ορμούζ εκτός του πυρήνα των εχθροπραξιών—ή αν, αντίθετα, θα συνεχίσει να χρησιμοποιείται ως εργαλείο πίεσης με απρόβλεπτες συνέπειες για όλους.
