Ένα εξαιρετικά βαρύ καλοκαίρι κατέγραψε το Βέλγιο, με τον καύσωνα στο Βέλγιο να συνδέεται με 2.935 επιπλέον θανάτους μεταξύ 18 Ιουνίου και 16 Αυγούστου, ποσοστό υπερβάλλουσας θνησιμότητας 22,6% σε σχέση με τα αναμενόμενα επίπεδα.
Τα στοιχεία προέρχονται από την επίσημη έκθεση του οργανισμού δημόσιας υγείας Sciensano και αναδεικνύουν πόσο επικίνδυνες μπορεί να γίνουν οι παρατεταμένες και έντονες θερμικές εξάρσεις για τον πληθυσμό, ιδίως όταν συνοδεύονται από ζεστές νύχτες και απουσία επαρκούς ψύξης.
Tο πιο φονικό κύμα από το 2000
Σύμφωνα με τον Sciensano, το διάστημα 18 Ιουνίου έως 3 Ιουλίου ήταν το πιο θανατηφόρο. Μέσα σε αυτές τις δύο εβδομάδες καταγράφηκαν 2.035 περισσότεροι θάνατοι, δηλαδή 48,8% πάνω από τα κανονικά επίπεδα για την εποχή. Η περίοδος χαρακτηρίστηκε από 10 συνεχόμενες ημέρες με μέγιστες θερμοκρασίες γύρω στους 30°C, τρεις από τις οποίες άγγιξαν περίπου τους 35°C. Σημαντικό ρόλο στην αύξηση της θνησιμότητας φαίνεται ότι έπαιξαν και οι ασυνήθιστα ζεστές νύχτες, που δεν επέτρεπαν στον οργανισμό να ανακτήσει δυνάμεις ούτε στο δροσερότερο μέρος του 24ώρου. Ο Sciensano υπογραμμίζει ότι αυτός ήταν ο υψηλότερος αριθμός καταγεγραμμένων θανάτων που σχετίζονται με επεισόδιο καύσωνα από τότε που άρχισε η συστηματική παρακολούθηση το 2000.
Τα υπόλοιπα θερμικά κύματα και οι επιπτώσεις τους
Το καλοκαίρι δεν περιορίστηκε σε ένα μόνο επεισόδιο. Δύο ακόμη κύματα καύσωνα σημειώθηκαν 4–17 Ιουλίου και 28 Ιουλίου–16 Αυγούστου. Αν και λιγότερο φονικά από το πρώτο, συνοδεύτηκαν από σημαντική υπερβάλλουσα θνησιμότητα: 535 επιπλέον θανάτους (14,8%) κατά το δεύτερο κύμα και 365 επιπλέον θανάτους (7%) κατά το τρίτο. Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι οι διαδοχικές, έστω και ηπιότερες, θερμικές εξάρσεις μπορεί να σωρεύουν κινδύνους, ιδιαίτερα όταν μεσολαβούν λίγες ημέρες ανάπαυλας για τους πιο ευάλωτους.
Ποιοι επηρεάστηκαν περισσότερο και γιατί
Παραδοσιακά, οι θερμικές κρίσεις πλήττουν δυσανάλογα τους ηλικιωμένους. Πράγματι, τα άτομα 65 ετών και άνω αποτέλεσαν την πλειονότητα των θυμάτων του φετινού καλοκαιριού. Ωστόσο, ο Sciensano επισημαίνει ότι υπερβάλλουσα θνησιμότητα καταγράφηκε και σε νεότερες ηλικίες, γεγονός που υπενθυμίζει ότι ο καύσωνας δεν είναι αβλαβής για τους υγιέστερους ή νεότερους.
Παράγοντες όπως προϋπάρχοντα καρδιαγγειακά ή αναπνευστικά προβλήματα, η αφυδάτωση, η λήψη ορισμένων φαρμάκων, η εργασία σε εξωτερικούς χώρους, καθώς και οι αστικοί θερμικοί θύλακες σε πυκνοκατοικημένες περιοχές με περιορισμένο πράσινο, μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο. Οι ζεστές νύχτες ιδιαίτερα δυσχεραίνουν την ανάπαυση και εμποδίζουν τη θερμορύθμιση, επιβαρύνοντας σωρευτικά τον οργανισμό.
Πότε και πώς εκδηλώθηκε η κορύφωση
Η κορυφαία φάση του πρώτου κύματος συνέπεσε με σταθερά υψηλές απογευματινές θερμοκρασίες και περιορισμένη νυχτερινή πτώση, συνθήκες που θεωρούνται ιδιαίτερα επικίνδυνες για την υγεία. Η διάρκεια του επεισοδίου—η συνεχής έκθεση σε 30°C και άνω, με αιχμές γύρω από τους 35°C—μετέτρεψε έναν ζεστό καιρό σε πραγματικό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
Όταν η ζέστη επιμένει για πολλές ημέρες, ακόμα και μικρές διαφορές στους βαθμούς μπορούν να έχουν δυσανάλογα μεγάλες επιπτώσεις, ειδικά αν συνδυάζονται με υγρασία και έλλειψη επαρκούς σκίασης ή κλιματισμού στους χώρους κατοικίας.
Η ευρωπαϊκή διάσταση και ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής
Το φετινό καλοκαίρι δεν αποτέλεσε εξαίρεση μόνο για το Βέλγιο. Η Ευρώπη συνολικά βίωσε πολλαπλά επεισόδια ακραίας ζέστης, με τη μετεωρολογική υπηρεσία του ΟΗΕ να τονίζει πρόσφατα ότι οι καύσωνες στην ήπειρο γίνονται πιο συχνοί, πιο έντονοι και μεγαλύτερης διάρκειας καθώς η κλιματική αλλαγή θερμαίνει τον πλανήτη.
Η τάση αυτή αυξάνει την πιθανότητα διαδοχικών ή παρατεταμένων επεισοδίων μέσα στο ίδιο καλοκαίρι, όπως φάνηκε και στο Βέλγιο, επιβαρύνοντας συστήματα υγείας και κοινωνικές υπηρεσίες. Η προσαρμογή στις νέες κλιματικές συνθήκες απαιτεί καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας και στοχευμένες παρεμβάσεις για ευάλωτες ομάδες.
