Την ανησυχία της για τις κοινωνικές και πολιτικές εντάσεις που ενισχύονται σε αρκετές χώρες της Ευρωζώνης εκφράζει η Scope Ratings, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια περίοδο αυξημένων προκλήσεων. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Γαλλία, η οποία θεωρείται καθοριστική για την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει η ευρωπαϊκή οικονομία και πολιτική.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής του Τομέα Κρατικών και Δημόσιων Φορέων της Scope Ratings, Αλβίζε Λενκ-Γιουνούς, οι εκλογές που θα πραγματοποιηθούν στην Ευρώπη, και ειδικότερα στη Γαλλία, εντός του 2027 ενδέχεται να αποτελέσουν κρίσιμο τεστ για τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το αποτέλεσμα της αναμέτρησης θα επηρεάσει όχι μόνο τη δημοσιονομική πολιτική της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρωζώνης, αλλά και την ικανότητα των κρατών-μελών να διαμορφώσουν κοινή απάντηση στις οικονομικές και γεωπολιτικές πιέσεις.
Η Ελλάδα αναφέρεται από τον οίκο αξιολόγησης ως παράδειγμα χώρας που κατάφερε να ξεπεράσει μια βαθιά οικονομική κρίση, να βελτιώσει τα δημόσια οικονομικά της και να ενισχύσει σταδιακά την πιστοληπτική της εικόνα.
Οι εκλογές του 2027 και η δημοσιονομική πρόκληση της Γαλλίας
Η Scope Ratings εκτιμά ότι το δημόσιο χρέος της Γαλλίας μπορεί να φτάσει περίπου στο 130% του ΑΕΠ έως το 2031. Η πρόβλεψη αυτή βασίζεται σε ένα σχετικά ήπιο σενάριο, που περιλαμβάνει μέση ανάπτυξη περίπου 1,1% έως το 2031, βελτίωση του πρωτογενούς ισοζυγίου κατά περίπου μία ποσοστιαία μονάδα σε σύγκριση με το 2025 και απουσία νέων σημαντικών οικονομικών κραδασμών.
Οι εκτιμήσεις αναδεικνύουν το μέγεθος της δημοσιονομικής προσαρμογής που απαιτείται. Η Γαλλία δυσκολεύεται εδώ και δεκαετίες να περιορίσει τα ελλείμματά της, ενώ ο τελευταίος πλεονασματικός προϋπολογισμός της καταγράφηκε το 1974. Η Scope θεωρεί ότι η επίτευξη της κυβερνητικής εξοικονόμησης των 54 δισ. ευρώ θα αποτελούσε ένα πρώτο βήμα, δεν θα ήταν όμως αρκετή για τη σταθεροποίηση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ.
Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, ο οίκος εκτιμά ότι απαιτούνται μόνιμα μέτρα συνολικού ύψους 100 έως 120 δισ. ευρώ. Πρόκειται για μια δύσκολη πολιτική εξίσωση, καθώς κάθε προσπάθεια περιορισμού των δαπανών ή αύξησης των εσόδων είναι πιθανό να προκαλέσει κοινωνικές αντιδράσεις σε μια χώρα που ήδη χαρακτηρίζεται από έντονο πολιτικό κατακερματισμό.
Επιπλέον, σημαντική επιβάρυνση αναμένεται από το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Η Scope προβλέπει ότι οι καθαρές δαπάνες για τόκους θα φτάσουν περίπου στο 3,6% του ΑΕΠ το 2031, από περίπου 2% το 2025. Ως ποσοστό των κρατικών εσόδων, οι τόκοι αναμένεται να αυξηθούν στο 6,7%, έναντι 3,8% το 2025. Η εξέλιξη αυτή θα περιορίσει τα περιθώρια για κοινωνικές παροχές, επενδύσεις και άλλες δημοσιονομικές παρεμβάσεις.
Το πολιτικό ρίσκο για την Ευρώπη
Κατά την Scope Ratings, ο βασικότερος κίνδυνος για την πιστοληπτική προοπτική της Ευρώπης δεν αφορά αποκλειστικά την οικονομική της δυναμική. Εξίσου κρίσιμο είναι αν τα κράτη-μέλη θα μπορέσουν να διατηρήσουν την πολιτική συνοχή τους και να λάβουν αποφασιστικές, κοινές αποφάσεις.
Η Ευρώπη έχει μέχρι σήμερα επιδείξει σημαντικό βαθμό συντονισμού, ιδίως σε ό,τι αφορά την υποστήριξη της Ουκρανίας. Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν θα μπορέσει να ανταποκριθεί με την ίδια ενότητα στις χρόνιες διαρθρωτικές αδυναμίες της, όπως η χαμηλή παραγωγικότητα, η υστέρηση στην τεχνολογία και το υψηλό ενεργειακό κόστος.
Από το 1999, η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες επενδύουν κατά μέσο όρο περίπου το 21% του ΑΕΠ τους ετησίως. Η διαφορά βρίσκεται στην ποιότητα και στη σύνθεση των επενδύσεων. Οι ΗΠΑ διαθέτουν περίπου 3,5% του ΑΕΠ τους για έρευνα και ανάπτυξη, έναντι περίπου 2% στην Ευρώπη, γεγονός που τους επιτρέπει να παράγουν και να αξιοποιούν προηγμένες τεχνολογίες σε μεγαλύτερη κλίμακα.
Παράλληλα, η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενη ενέργεια την καθιστά περισσότερο ευάλωτη σε διαταραχές του εφοδιασμού και απότομες αυξήσεις των τιμών. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών ανέδειξαν το πρόβλημα, επιβαρύνοντας την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Για την αντιμετώπιση αυτών των αδυναμιών απαιτούνται καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων πόρων, ανακατανομή κονδυλίων στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και προώθηση πρωτοβουλιών όπως η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Η εφαρμογή, ωστόσο, μεταρρυθμίσεων που προϋποθέτουν περιορισμό εθνικών αρμοδιοτήτων παραμένει πολιτικά δύσκολη.
Η Ελλάδα ως παράδειγμα δημοσιονομικής εξυγίανσης
Η εικόνα στην Ευρώπη δεν είναι ομοιόμορφη. Οι σκανδιναβικές χώρες, η Πολωνία, η Ισπανία και η Ολλανδία εμφανίζουν σχετικά σταθερούς ρυθμούς ανάπτυξης, οι οποίοι υποστηρίζονται από μεταρρυθμίσεις και θετικές τάσεις στην αγορά εργασίας και τη μετανάστευση.
Παράλληλα, η Ελλάδα, η Κύπρος, η Πορτογαλία και η Ισπανία έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στη δημοσιονομική εξυγίανση. Η βελτίωση αυτή αποτυπώθηκε και στις πρόσφατες αξιολογήσεις της Scope Ratings. Η Πορτογαλία και η Ισπανία αναβαθμίστηκαν σε A+ με σταθερές προοπτικές, ενώ η Ελλάδα αναβαθμίστηκε σε BBB+, επίσης με σταθερές προοπτικές.
Η αναφορά στην Ελλάδα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι μια χώρα μπορεί, μετά από μια σοβαρή κρίση, να αποκαταστήσει σταδιακά την εμπιστοσύνη των αγορών μέσω δημοσιονομικής πειθαρχίας, μεταρρυθμίσεων και ενίσχυσης της οικονομικής ανάπτυξης.
Το ενδεχόμενο πολιτικού αδιεξόδου στη Γαλλία
Οι εκλογές του 2027 θεωρούνται καθοριστικές για τη Γαλλία. Η Scope Ratings εντοπίζει δύο βασικά ερωτήματα: ποιος θα αντιμετωπίσει τη Μαρίν Λεπέν στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών και αν ο επόμενος πρόεδρος θα διαθέτει κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Η Λεπέν εμφανίζεται, σύμφωνα με τις αναφερόμενες δημοσκοπικές τάσεις, με ποσοστό περίπου 37% έως 38% στον πρώτο γύρο, έχοντας σημαντικό προβάδισμα έναντι των πλησιέστερων αντιπάλων της. Ωστόσο, ακόμη και ανεξάρτητα από το ποιος θα κερδίσει την προεδρία, ένα κατακερματισμένο κοινοβούλιο θα μπορούσε να δυσχεράνει την εφαρμογή ενός πολυετούς προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής.
Η Scope διαχωρίζει, επομένως, δύο κινδύνους. Ο πρώτος αφορά την αδυναμία σχηματισμού σταθερής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Ο δεύτερος σχετίζεται με την πολιτική κατεύθυνση του επόμενου προέδρου και τον ρόλο που θα επιλέξει να διαδραματίσει η Γαλλία στην Ευρώπη.
Μια πιθανή προεδρία της Λεπέν θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική και σε επιβράδυνση της πράσινης μετάβασης, εξελίξεις στις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδέχεται να προσαρμοστεί. Πολύ σοβαρότερες θα ήταν οι συνέπειες αν η νέα γαλλική ηγεσία αμφισβητούσε θεμελιώδεις ευρωπαϊκές πολιτικές, τη στήριξη προς την Ουκρανία, τον κοινοτικό προϋπολογισμό ή τη λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς.
Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να πλήξει την ευρωπαϊκή συνοχή, να περιορίσει τη διεθνή επιρροή της Ευρώπης και να επηρεάσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών στο ευρώ, στις ευρωπαϊκές τράπεζες και στις επιχειρήσεις.
Οι σταθερές προοπτικές της γαλλικής αξιολόγησης αντανακλούν την άποψη ότι οι κίνδυνοι παραμένουν ισορροπημένοι σε ορίζοντα 12 έως 18 μηνών. Ωστόσο, νέα αύξηση του χρέους, επιδείνωση της διακυβέρνησης ή αλλαγές που θα αμφισβητούσαν τον ηγετικό ρόλο της Γαλλίας θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε καθοδικές πιέσεις.
Οι εκλογές του 2027, η πορεία των γαλλικών δημόσιων οικονομικών και οι πολιτικοί συσχετισμοί που θα διαμορφωθούν μετά την αναμέτρηση θα αποτελέσουν, συνεπώς, κρίσιμο τεστ για ολόκληρη την Ευρώπη. Η ευρωπαϊκή στήριξη και τα εργαλεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας μπορούν να προσφέρουν χρόνο και σταθερότητα, δεν μπορούν όμως να αντικαταστήσουν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό της Γαλλίας.
