Η κυβερνοασφάλεια έχει πάψει εδώ και καιρό να είναι ένα «τεχνικό» θέμα που αφορά μόνο ειδικούς πληροφορικής. Σήμερα αποτελεί ζήτημα εθνικής ανθεκτικότητας: από το αν θα λειτουργήσει το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας και τα νοσοκομεία, μέχρι το αν θα παραμείνουν ασφαλείς οι ψηφιακές υπηρεσίες του κράτους, οι μεταφορές και οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές. Σε αυτό το περιβάλλον, μια νέα έκθεση της Ακαδημίας Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης της Εσθονίας (eGA) έρχεται να ανατρέψει στερεότυπα για το ποιες χώρες είναι πραγματικά «θωρακισμένες» στον κυβερνοχώρο.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η Αλβανία και η Τσεχία εμφανίζονται ως οι χώρες με την ισχυρότερη κυβερνοασφάλεια παγκοσμίως, ξεπερνώντας κράτη με σαφώς μεγαλύτερες οικονομίες και τεχνολογικά οικοσυστήματα. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο, όμως, δεν είναι μόνο η κορυφή της λίστας. Είναι το μήνυμα πίσω από την κατάταξη: οι σοβαρές κυβερνοεπιθέσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για βαθιές μεταρρυθμίσεις, και τα μικρότερα, πιο ευέλικτα κράτη συχνά κινούνται ταχύτερα από τις μεγάλες δυνάμεις.
Πώς αξιολογούνται οι χώρες
Η κατάταξη βασίζεται στον Εθνικό Δείκτη Κυβερνοασφάλειας (National Cyber Security Index – NCSI), ο οποίος αξιολογεί 155 χώρες και εδάφη, αποδίδοντας βαθμολογία έως 100, ανάλογα με το πόσο έτοιμες είναι να προλάβουν και να αντιμετωπίσουν κυβερνοεπιθέσεις.
Ο NCSI χρησιμοποιεί 49 επιμέρους δείκτες, οργανωμένους σε 12 ικανότητες και τρεις βασικές κατηγορίες:
– Στρατηγική: ύπαρξη εθνικής στρατηγικής, πολιτικών, δομών και διεθνούς συνεργασίας.
– Πρόληψη: προστασία κρίσιμων υποδομών, ασφάλεια δεδομένων, ανάλυση απειλών, κανονιστικά πλαίσια.
– Αντιμετώπιση: διαχείριση περιστατικών, κρίσεων, καταπολέμηση κυβερνοεγκλήματος, επιχειρησιακές διαδικασίες.
Η αξιολόγηση δεν περιορίζεται σε γενικές διακηρύξεις. Εξετάζει έγγραφα, θεσμούς, μηχανισμούς και πρακτικές εφαρμογής: από τη νομοθεσία και τη λειτουργία εξειδικευμένων μονάδων, έως τα σχέδια αντιμετώπισης κρίσεων και τη δυνατότητα συντονισμού με διεθνείς εταίρους. Παράλληλα, ο NCSI λειτουργεί ως ανοικτή βάση δεδομένων με επίσημα έγγραφα και στοιχεία, ώστε κυβερνήσεις και φορείς να εντοπίζουν κενά και να σχεδιάζουν στοχευμένες βελτιώσεις στην κυβερνοασφάλεια.
Σημειώνεται ότι ορισμένες μεγάλες οικονομίες εμφανίζονται χαμηλότερα από όσο θα περίμενε κανείς. Το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται στην 42η θέση και οι ΗΠΑ στην 31η, πίσω από χώρες όπως η Μολδαβία, η Ιορδανία και η Βόρεια Μακεδονία. Η Ελλάδα κατατάσσεται 24η με 85 βαθμούς, μια θέση που δείχνει σημαντική ετοιμότητα αλλά και περιθώριο περαιτέρω ενίσχυσης. Στις τελευταίες θέσεις βρίσκονται η Μικρονησία, το Παλάου και το Ανατολικό Τιμόρ.
Γιατί η Αλβανία βρίσκεται στην κορυφή
Η Αλβανία συγκέντρωσε 98,33/100, επίδοση που προκαλεί έκπληξη σε όσους συνδέουν την κυβερνοασφάλεια αποκλειστικά με τις «παραδοσιακές» τεχνολογικές υπερδυνάμεις. Η χώρα πέτυχε άριστη βαθμολογία σε όλους τους στρατηγικούς δείκτες, όπως πολιτική κυβερνοασφάλειας, διεθνής συνεργασία, εκπαίδευση και έρευνα. Εξίσου υψηλές ήταν οι επιδόσεις της στους προληπτικούς δείκτες: προστασία κρίσιμων υποδομών, ανάλυση απειλών και προστασία δεδομένων.
Η μοναδική σαφής αδυναμία εντοπίστηκε στη στρατιωτική κυβερνοάμυνα, όπου συγκέντρωσε περίπου τα δύο τρίτα των διαθέσιμων βαθμών. Ο λόγος είναι συγκεκριμένος: η Αλβανία δεν έχει δημοσιεύσει στρατιωτικό δόγμα κυβερνοάμυνας, δηλαδή ένα επίσημο κείμενο που περιγράφει τους κανόνες και το πλαίσιο με το οποίο οι ένοπλες δυνάμεις διεξάγουν επιχειρήσεις στον κυβερνοχώρο.
Ωστόσο, στους υπόλοιπους δείκτες αντιμετώπισης περιστατικών—διαχείριση κρίσεων, μηχανισμοί αντίδρασης, καταπολέμηση κυβερνοεγκλήματος—η χώρα βαθμολογήθηκε στο μέγιστο. Καθοριστικό ρόλο φαίνεται να έπαιξε η κυβερνοεπίθεση του 2022 από Ιρανούς κρατικούς χάκερ, τόσο σοβαρή ώστε τα Τίρανα διέκοψαν τις διπλωματικές σχέσεις με την Τεχεράνη. Αυτό το σοκ επιτάχυνε τον εκσυγχρονισμό: αναθεώρηση νομικού πλαισίου, συγκέντρωση των αμυντικών επιχειρήσεων υπό την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας, ενίσχυση συνεργασιών με την ΕΕ, τις ΗΠΑ και μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, καθώς και αναβάθμιση της ασφάλειας του e-Albania, της ψηφιακής πύλης μέσω της οποίας παρέχεται το 95% των δημόσιων υπηρεσιών.
Τσεχία: Ισχυρή στρατηγική, αυστηρή εφαρμογή
Η Τσεχία ισοβάθμησε με την Αλβανία στους 98,33 βαθμούς, με ένα πλεονέκτημα: υψηλότερο επίπεδο ψηφιακής ανάπτυξης και μακρότερη θεσμική παράδοση στον σχεδιασμό πολιτικών ασφάλειας πληροφοριών. Όπως και η Αλβανία, η χώρα άγγιξε το άριστα σχεδόν παντού, με το ίδιο κενό στη στρατιωτική κυβερνοάμυνα λόγω απουσίας δημοσιευμένου στρατιωτικού δόγματος.
Η ανθεκτικότητα της Τσεχίας εδράζεται σε μια κεντρικά σχεδιασμένη εθνική στρατηγική, σε στενή συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και σε έναν κρίσιμο θεσμικό πυλώνα: την Εθνική Υπηρεσία Κυβερνοασφάλειας και Ασφάλειας Πληροφοριών (NÚKIB). Με τη στήριξη των συμμαχιών της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, η χώρα επικαιροποιεί τακτικά τη στρατηγική της ώστε να ακολουθεί την εξέλιξη των απειλών. Επιπλέον, επιβάλλει κλιμακούμενες απαιτήσεις συμμόρφωσης σε κρίσιμους τομείς όπως ενέργεια, υγεία και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, υποχρεώνοντας τους οργανισμούς να κινούνται πέρα από τα στοιχειώδη μέτρα ασφαλείας.
Καναδάς: Ισχυρό μοντέλο, δύο συγκεκριμένα κενά
Ο Καναδάς κατέλαβε την τρίτη θέση με 96,67 βαθμούς. Σε αντίθεση με τις δύο χώρες της κορυφής, οι αδυναμίες του είναι πιο σαφείς και μετρήσιμες. Στις ψηφιακές υποδομές, έχασε βαθμούς επειδή δεν διαθέτει εθνικά αναγνωρισμένο σύστημα ηλεκτρονικής ταυτοποίησης (eID) για ασφαλείς διαδικτυακές συναλλαγές. Στη διαχείριση κρίσεων, το κενό αφορά την απουσία επιχειρησιακής εφεδρείας κυβερνοασφάλειας: ενός επίσημου μηχανισμού που θα επιτρέπει την ταχεία «επιστράτευση» πρόσθετων ειδικών σε περιστατικά μεγάλης κλίμακας.
Κατά τα άλλα, η εικόνα είναι εξαιρετικά ισχυρή. Το Καναδικό Κέντρο Κυβερνοασφάλειας βρίσκεται στο επίκεντρο ενός ολοκληρωμένου μοντέλου κυβερνοάμυνας, με έμφαση στη συνεργασία δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, στην αξιοποίηση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού και στην προστασία της κυριαρχίας των δεδομένων.
Η πρωτοπόρος Εσθονία και το μάθημα του 2007
Η Εσθονία ισοβάθμησε με τον Καναδά στην τέταρτη θέση (96,67). Παρότι θεωρείται παγκόσμιο σημείο αναφοράς στη ψηφιακή διακυβέρνηση, εξακολουθεί να εμφανίζει δύο ελλείψεις: δεν διαθέτει επίσημα εγκεκριμένο εθνικό σχέδιο για τη διαχείριση κυβερνοεπιθέσεων μεγάλης κλίμακας και, όπως η Αλβανία και η Τσεχία, δεν έχει δημοσιεύσει στρατιωτικό δόγμα κυβερνοάμυνας.
Η εσθονική μεταμόρφωση ξεκίνησε μετά την επίθεση του 2007 (που αποδίδεται ευρέως στη Ρωσία χωρίς επίσημη επιβεβαίωση). Από τότε, η χώρα ανέπτυξε ένα αποκεντρωμένο μοντέλο κυβερνοασφάλειας «ολόκληρης της κοινωνίας», αξιοποιώντας μεταξύ άλλων «πρεσβείες δεδομένων» στο εξωτερικό και ισχυρή συνεργασία κράτους-αγοράς. Η X-Road για ανταλλαγή δεδομένων και το KSI blockchain έχουν εξελιχθεί σε κεντρικούς πυλώνες, μαζί με επενδύσεις στην ενημέρωση των πολιτών.
Φινλανδία: Συνολική ασφάλεια με μικρές αδυναμίες
Η Φινλανδία κλείνει την πρώτη πεντάδα με 95,83 βαθμούς. Είναι η μόνη από τις πέντε πρώτες χώρες που έλαβε άριστα στη στρατιωτική κυβερνοάμυνα. Οι αδυναμίες της είναι περιορισμένες: απουσία ενός ενιαίου φορέα με ξεκάθαρη αρμοδιότητα για τον συντονισμό εθνικών εκστρατειών ενημέρωσης και, όπως σε Καναδά και Εσθονία, έλλειψη επιχειρησιακής εφεδρείας για κρίσεις.
Παρά τα επιμέρους κενά, η Φινλανδία διακρίνεται σε άλλους δείκτες διεθνώς, αντανακλώντας το μοντέλο «Comprehensive Security» που συνδέει κυβέρνηση, επιχειρήσεις και πολίτες. Η γεωγραφική εγγύτητα με τη Ρωσία και το υψηλό επίπεδο ψηφιακού γραμματισμού ενισχύουν μια κουλτούρα διαρκούς επαγρύπνησης.
