Ενδιαφέρον ρεπορτάζ της La Repubblica φέρνει στο προσκήνιο ένα σενάριο που, αν επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να αλλάξει τους συσχετισμούς τόσο στη Μεσόγειο όσο και στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ: το ενδεχόμενο ο Τραμπ να αναθέσει σε Ιταλία και Τουρκία ρόλο στη Λιβύη για την εξομάλυνση των σχέσεων Ιταλίας-ΗΠΑ.
Πρόκειται για μια ιδέα που παρουσιάζεται ως «χειρονομία καλής θέλησης» προς τη Ρώμη, σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις Ουάσινγκτον–Μελόνι περιγράφονται ως τεταμένες, ενώ ταυτόχρονα η Λιβύη παραμένει πεδίο ανταγωνισμών, ενεργειακών διεκδικήσεων και περιφερειακών ισορροπιών.
Σύμφωνα με την ιταλική εφημερίδα, υψηλόβαθμος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ, ο οποίος δεν κατονομάζεται, μίλησε αποκλειστικά στη La Repubblica και τοποθετήθηκε ανοιχτά υπέρ μιας προσπάθειας επαναπροσέγγισης με την Ιταλίδα πρωθυπουργό. Όπως φέρεται να σημειώνει, ανήκει σε εκείνη την «πτέρυγα» που θέλει να γεφυρώσει το ρήγμα με τη Μελόνι, θεωρώντας τη Ρώμη «υπερβολικά σημαντικό σύμμαχο για να χαθεί εξαιτίας των meme στα κοινωνικά δίκτυα». Η φράση αυτή, πέρα από το προφανές αιχμηρό σχόλιο για το επίπεδο της δημόσιας αντιπαράθεσης, αποτυπώνει και μια πιο ουσιαστική εκτίμηση: ότι η Ιταλία, λόγω γεωγραφίας, ενεργειακών διαδρομών, μεταναστευτικών ροών και ρόλου στη Μεσόγειο, είναι κρίκος που δεν συμφέρει να αποδυναμωθεί.
Ο ίδιος αξιωματούχος φέρεται να δηλώνει: «πρέπει οπωσδήποτε να αποκαταστήσουμε (ως ΗΠΑ) τη σχέση με τη Τζόρτζια Μελόνι και εργαζόμαστε προς αυτή την κατεύθυνση». Στο πλαίσιο αυτό, η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ παρουσιάζεται ως ιδανική σκηνή για «τυπικές, αλλά και ουσιαστικές κινήσεις», με στόχο να αλλάξει το κλίμα. Και εδώ έρχεται η πρόταση που ξεχωρίζει: «μια ιδέα θα ήταν να αναθέσουμε τη Λιβύη στην Ιταλία και την Τουρκία, προκειμένου να σταθεροποιηθεί ώστε να αξιοποιήσει τους πόρους της».
Γιατί τώρα;
Η La Repubblica επιχειρεί να ερμηνεύσει όχι μόνο το «τι» αλλά και το «γιατί» πίσω από τη συνεχιζόμενη ένταση. Αναγνωρίζει ότι είναι κατανοητή η ενόχληση της Ουάσινγκτον για συγκεκριμένα ζητήματα — αναφορές γίνονται στη συνεργασία στο Ιράν, σε βάσεις που «αρνήθηκαν» και ακόμη και στην αδυναμία της Μελόνι να ακολουθήσει τον Αμερικανό πρόεδρο σε επιθέσεις εναντίον του Πάπα Λέοντα. Ωστόσο, η σχεδόν καθημερινή επανάληψη των επιθέσεων, όπως σημειώνει η εφημερίδα, δημιουργεί την υποψία ότι υπάρχει και βαθύτερο υπόβαθρο.
Ενδιαφέρον έχει και η «ιδιόμορφη ερμηνεία» που αποδίδεται στη διπλωματική πηγή, η οποία —όπως παρατηρεί το δημοσίευμα— από τη φύση της «τείνει να μεσολαβεί». Το μήνυμα των επιθέσεων, λέγεται, θα μπορούσε σχεδόν να εκληφθεί ως κομπλιμέντο: «Είναι ο τρόπος του προέδρου να φλερτάρει, να διεκδικεί ότι είναι ελκυστικός… γνωρίζοντάς τον καλά, θα σας πρότεινα να μην την απορρίψετε». Είτε κανείς συμφωνεί είτε όχι με αυτή τη ψυχολογική ανάγνωση, λειτουργεί ως υπαινιγμός πως η ένταση δεν είναι μη αναστρέψιμη, αλλά μπορεί να μετατραπεί σε διαπραγμάτευση.
Η εφημερίδα προσθέτει μια ακόμη κρίσιμη παράμετρο: τις πολιτικές ισορροπίες στο εσωτερικό. Ο αξιωματούχος, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, αναγνωρίζει ότι η δημοτικότητα της Μελόνι έχει ενισχυθεί λόγω της αντιπαράθεσης με τον Τραμπ, την ώρα που η δημοτικότητα του επικεφαλής του Λευκού Οίκου «μειώνεται επικίνδυνα» ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Άρα, «θα είχε έρθει η ώρα να βάλουμε ένα τέλος» στη σύγκρουση — όχι μόνο για λόγους διπλωματικής εικόνας, αλλά και για καθαρά πολιτικούς υπολογισμούς.
Η Λιβύη ως πεδίο συμφιλίωσης και ενεργειακής στρατηγικής
Στην καρδιά της πρότασης βρίσκεται η Λιβύη, μια χώρα με τεράστια ενεργειακά αποθέματα και διαχρονική πολιτική αστάθεια. Η La Repubblica αναφέρει ότι ο σύμβουλος για την Αφρική και τη Μέση Ανατολή, Μασάντ Μπούλος —πεθερός της κόρης του Τραμπ, Τίφανι— εργάζεται για τη δημιουργία ενιαίας κυβέρνησης στη χώρα και πιέζει αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες να επενδύσουν, όπως ήδη έχουν κάνει η ConocoPhillips και η Chevron.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ιταλική Eni φέρεται να ανησυχεί ότι θα βρεθεί σε μειονεκτική θέση, ενώ η Ρώμη «έχει ανάγκη από αυτούς τους πόρους και τα χρήματα που αποφέρουν». Έτσι, η ιδέα να δοθεί ένας πιο καθοριστικός ρόλος στην Ιταλία —σε συνεννόηση με την Τουρκία, που διαθέτει ισχυρή επιρροή στη λιβυκή σκακιέρα— παρουσιάζεται ως πρακτικός δρόμος: σταθεροποίηση, πρόσβαση σε πόρους, επενδύσεις και, κυρίως, ένα χειροπιαστό «αντάλλαγμα» συμφιλίωσης.
Η πρόταση δεν είναι χωρίς ρίσκο. Η Λιβύη αποτελεί πολύπλοκο μωσαϊκό συμφερόντων, με ανταγωνισμούς τοπικών δυνάμεων και εμπλοκή περιφερειακών παικτών. Η ανάθεση ρόλου σε Ιταλία και Τουρκία θα απαιτούσε σαφή πλαίσια, συντονισμό με ευρωπαϊκούς θεσμούς, και ισορροπίες που να μην παράγουν νέα σημεία τριβής. Ωστόσο, ακριβώς επειδή είναι δύσκολη, μια τέτοια πρωτοβουλία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «τεστ σοβαρότητας» για την επανεκκίνηση των σχέσεων.
Οι εσωτερικές αντιστάσεις: Μπάνον και αμυντικές δαπάνες
Η La Repubblica δεν παραλείπει να φωτίσει και την «άλλη όψη του νομίσματος»: την πτέρυγα του Στιβ Μπάνον, του γνωστού spin doctor του Τραμπ, ο οποίος είχε δηλώσει ότι «η Μελόνι δεν είναι φίλη των ΗΠΑ και αυτό θα έχει συνέπειες». Σύμφωνα με την εφημερίδα, αυτή η πτέρυγα «ψιθυρίζει στα αυτιά του Τραμπ», υπονοώντας ότι υπάρχουν εσωτερικές δυνάμεις που βλέπουν τη σύγκρουση ως χρήσιμη ή ιδεολογικά αναγκαία.
Κομβικό παραμένει και το ζήτημα των αμυντικών δαπανών στο ΝΑΤΟ. Η εφημερίδα υπενθυμίζει ότι, ακόμη και στην ενημέρωση της Κυριακής ενόψει της συνόδου κορυφής, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι δήλωσαν πως θα υπάρξουν συνέπειες για συμμάχους που δεν αυξάνουν γρήγορα τις δαπάνες τους στο 5% του ΑΕΠ. Αυτό το πλαίσιο πίεσης μπορεί να λειτουργήσει είτε ως μοχλός συμβιβασμού είτε ως επιταχυντής ρήξης — αναλόγως του πώς θα διαχειριστούν οι πλευρές τη διαπραγμάτευση.
