Θέση για τις έντονες αντιδράσεις που προκάλεσε η αμήχανη στιγμή της δημοσιογράφου του OPEN, Μαρίας Σιαμπάνου, κατά τη διάρκεια ζωντανής σύνδεσης από το πύρινο μέτωπο, πήρε ο Λάμπρος Κωνσταντάρας. Μέσα από βίντεο που δημοσίευσε στον λογαριασμό του στο Instagram τη Δευτέρα 3 Αυγούστου, ο δημοσιογράφος καταδίκασε τα υβριστικά σχόλια και τις ευχές μίσους που δέχθηκε η συνάδελφός του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υπογραμμίζοντας πως κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τι ακριβώς συνέβη εκείνη τη στιγμή ή τι μπορεί να την οδήγησε σε αυτή την αντίδραση.
Σε μια περίοδο που οι φωτιές δοκιμάζουν ανθρώπους, περιουσίες και ολόκληρες κοινότητες, η δημόσια συζήτηση μετατοπίστηκε ξαφνικά από την ουσία της καταστροφής σε ένα στιγμιότυπο λίγων δευτερολέπτων. Και αυτό, όπως σημείωσε ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, είναι από μόνο του ενδεικτικό: αντί να υπάρχει κατανόηση για την πίεση του ρεπορτάζ και των συνθηκών, χιλιάδες χρήστες έσπευσαν να βρουν αφορμή για επίθεση. Ο ίδιος επέλεξε να τοποθετηθεί δημόσια, όχι για να «δικαιολογήσει» κάτι, αλλά για να στηλιτεύσει τη βία του διαδικτύου και την ευκολία με την οποία η αγανάκτηση μετατρέπεται σε απανθρωπιά.
Λάμπρος Κωνσταντάρας: «Είναι θλιβερό πως χιλιάδες άνθρωποι βρίσκουν αφορμή να ευχηθούν ψόφους και κατάρες – Τι ξεφτίλα είναι αυτή»
Στο βίντεό του, ο Λάμπρος Κωνσταντάρας περιέγραψε με έντονο ύφος το φαινόμενο της στοχοποίησης, τονίζοντας πόσο γρήγορα μπορεί να ξεσπάσει ένα κύμα μίσους για ένα ενδεχόμενο λάθος ή για μια παρερμηνευμένη αντίδραση. Με αφορμή τη δημοσιογράφο που βρέθηκε να κάνει ρεπορτάζ σε μια εξαιρετικά δύσκολη συνθήκη, σχολίασε ότι μέσα σε «ένα δευτερόλεπτο» χιλιάδες άνθρωποι έψαξαν να βρουν τρόπο να εκτοξεύσουν κατάρες, ευχές για αρρώστιες και ύβρεις—σαν να πρόκειται για κάτι φυσιολογικό ή, ακόμα χειρότερα, «δικαιολογημένο».
Ο δημοσιογράφος στάθηκε ιδιαίτερα στη νοοτροπία του «να τη βρούμε να της στείλουμε» που συχνά συνοδεύει τα viral αποσπάσματα: όχι μόνο γράφονται σχόλια κάτω από ένα post, αλλά εμφανίζονται και εκείνοι που ζητούν το προφίλ του ανθρώπου που στοχοποιείται, ώστε να μεταφέρουν την επίθεση κατευθείαν στο inbox του. Πρόκειται για μια κλιμάκωση που δεν έχει σχέση με κριτική ή διαφωνία· είναι καθαρή παρενόχληση.
Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από ένα «άβολο» δευτερόλεπτο
Ο Λάμπρος Κωνσταντάρας έθεσε ένα εύλογο ερώτημα: «Ξέρετε γιατί μπορεί να γέλασε;». Και αυτή η ερώτηση είναι ίσως η πιο σημαντική, γιατί μεταφέρει τη συζήτηση από το εύκολο συμπέρασμα στην πραγματική ζωή. Ένα στιγμιαίο γέλιο δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με ειρωνεία ή αναλγησία. Μπορεί να είναι νευρικό γέλιο, μια ακούσια αντίδραση σε ένταση, φόβο, σοκ ή εξάντληση. Μπορεί να συνέβη κάτι εκτός κάδρου—μια κίνηση, ένας ήχος, μια οδηγία από το κοντρόλ, μια απρόβλεπτη στιγμή που δεν αποτυπώνεται στο απόσπασμα που κυκλοφορεί.
Επιπλέον, το ρεπορτάζ σε ακραίες συνθήκες δεν είναι «κανονική» τηλεόραση. Η πίεση του ζωντανού, ο θόρυβος, οι διακοπές στην επικοινωνία, η συναισθηματική φόρτιση, ο κίνδυνος και η ανάγκη να μεταφέρεις πληροφορίες γρήγορα δημιουργούν ένα περιβάλλον που συχνά οδηγεί σε αντιδράσεις που ο ίδιος ο άνθρωπος δεν μπορεί να ελέγξει πλήρως. Όσοι δεν έχουν βρεθεί σε αντίστοιχη περίσταση, όπως υπενθύμισε ο δημοσιογράφος, δύσκολα μπορούν να κρίνουν με ασφάλεια.
Από την κριτική στην απανθρωπιά: πότε ξεπερνιούνται τα όρια
Άλλο πράγμα η κριτική και άλλο οι κατάρες. Ο Λάμπρος Κωνσταντάρας δεν ζήτησε «ασυλία» για κανέναν, ούτε είπε ότι οι δημόσιες εικόνες δεν σχολιάζονται. Έδειξε όμως ξεκάθαρα το σημείο που η δημόσια συζήτηση εκτροχιάζεται: όταν οι λέξεις γίνονται όπλα και όταν ο στόχος παύει να είναι η άποψη ή η συμπεριφορά και γίνεται η ίδια η ύπαρξη του άλλου.
Το «λίγο δεν ντρέπεστε;» που απηύθυνε δεν ήταν απλώς μια φράση αγανάκτησης. Ήταν μια υπενθύμιση ότι η ανωνυμία και η απόσταση της οθόνης δεν καταργούν την ευθύνη. Η ευχή για «ψόφο» ή «καρκίνο» δεν είναι ξέσπασμα· είναι επιλογή. Και η μαζικότητα αυτών των επιλογών, ειδικά σε μια στιγμή που η κοινωνία βιώνει μια κρίση, δείχνει πόσο εύκολα χάνεται η στοιχειώδης ενσυναίσθηση.
Το μήνυμα που μένει
Η παρέμβαση του Λάμπρου Κωνσταντάρα φωτίζει κάτι που ξεπερνά το συγκεκριμένο περιστατικό: το πόσο γρήγορα μπορεί να μετατραπεί ένα ανθρώπινο δευτερόλεπτο σε δημόσιο «δικαστήριο», χωρίς στοιχεία, χωρίς πλαίσιο και χωρίς κανένα φρένο. Σε μια εποχή όπου τα στιγμιότυπα απομονώνονται και ταξιδεύουν πιο γρήγορα από την αλήθεια, η ψυχραιμία και η κατανόηση δεν είναι αδυναμία—είναι αναγκαία στάση.
Και τελικά, αυτό που θέτει ο Λάμπρος Κωνσταντάρας είναι ένα απλό, αλλά κρίσιμο αίτημα: πριν σηκώσουμε το δάχτυλο και πριν γράψουμε την επόμενη «ευχή» μίσους, να αναρωτηθούμε τι πραγματικά ξέρουμε. Γιατί το να βρίσκουν χιλιάδες άνθρωποι αφορμή να ευχηθούν ψόφους και κατάρες δεν είναι «άποψη». Είναι θλίψη, παρακμή και μια ξεκάθαρη υπέρβαση κάθε ορίου.
