Η Μαρία Παπαγιάννη μίλησε στην κάμερα του «Στούντιο 4» με την ηρεμία και τη διαύγεια ανθρώπου που έχει ζήσει από κοντά μια μεγάλη δημιουργική πορεία, αλλά και μια βαθιά προσωπική ιστορία. Περιέγραψε τη ζωή της δίπλα στον Θάνο Μικρούτσικο, τις τελευταίες στιγμές του, τις συνεργασίες που άφησαν αποτύπωμα στη μουσική, και κυρίως τη στάση που κράτησε απέναντι στην ασθένειά του — μια στάση που, όπως αποδεικνύεται, δεν άγγιξε μόνο τον κύκλο του, αλλά έδωσε θάρρος σε πολύ κόσμο.
Η στάση του Θάνου Μικρούτσικου απέναντι στην ασθένεια έδωσε θάρρος σε πολύ κόσμο
Από τις πιο συγκινητικές αναφορές της Μαρίας Παπαγιάννη ήταν εκείνες που αφορούσαν τις τελευταίες ημέρες του Θάνου στο νοσοκομείο. Με ειλικρίνεια, χωρίς μελοδραματισμούς, μοιράστηκε μια στιγμή που φωτίζει τον τρόπο με τον οποίο ο συνθέτης αντιμετώπισε το τέλος: με τάξη, με φροντίδα, με μια πρακτικότητα που έκρυβε βαθιά τρυφερότητα.
Θυμήθηκε πως, μέσα σε εκείνο το δύσκολο πλαίσιο, της ζήτησε κάτι που αρχικά φάνηκε παράδοξο: να τυπώσει όλο το αρχείο του, τον κατάλογο με το έργο και τα στοιχεία του. Εκείνη τον ρώτησε αυθόρμητα γιατί το χρειάζεται, και η απάντηση —λιτή, σχεδόν τελετουργική— έδειξε πόσο συνειδητά προετοίμαζε όχι μόνο τον εαυτό του, αλλά και τους ανθρώπους του. «Για να σου το δώσω με επισημότητα και να μη χάνεσαι όταν δεν θα είμαι στο σπίτι», της είπε. Δεν ήταν απλώς μια πρακτική κίνηση, αλλά μια πράξη ευθύνης και αγάπης, σαν να της παρέδιδε τη σκυτάλη με τρόπο ξεκάθαρο, προστατευτικό.
Αυτή ακριβώς η στάση του Θάνου Μικρούτσικου απέναντι στην ασθένεια έδωσε θάρρος σε πολύ κόσμο, όπως επιβεβαίωσε η ίδια μέσα από ένα περιστατικό που την αιφνιδίασε. Περιέγραψε ότι, μόλις το ίδιο πρωί, πηγαίνοντας σε μια δουλειά, την πλησίασε ένας άγνωστος άνθρωπος στον δρόμο για να της πει ένα απλό αλλά βαρύ «ευχαριστώ». Ο άνθρωπος αυτός της εξήγησε πως είχε χάσει τον αδερφό του και πως η διαδρομή που έκανε ο Θάνος όταν πληροφορήθηκε την ασθένειά του —και τα χρόνια που ακολούθησαν— τους στάθηκε σαν οδηγός. «Σαν να έδειξε τον δρόμο για την επόμενη μέρα», της είπε. Εκεί, σε μια τυχαία συνάντηση, φάνηκε καθαρά πως η αξιοπρέπεια, η ψυχραιμία και η γενναιότητα δεν είναι ποτέ ιδιωτική υπόθεση: γίνονται παράδειγμα.
Οι συνεργασίες που σφράγισαν τη μουσική πορεία του
Η συζήτηση δεν έμεινε μόνο στις προσωπικές στιγμές, αλλά άνοιξε και στον μεγάλο καλλιτεχνικό χάρτη του Θάνου Μικρούτσικου. Η Μαρία Παπαγιάννη στάθηκε ιδιαίτερα στη συνεργασία του με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, αναδεικνύοντας κάτι ανθρώπινο και απρόσμενο: το άγχος που μπορεί να νιώθει ακόμη κι ένας σπουδαίος δημιουργός μπροστά σε μια δυνατή σκηνική προσωπικότητα.
Όπως είπε, ο Θάνος τρόμαξε όταν επρόκειτο να κάνουν συναυλίες μαζί. Αναρωτιόταν: «Μα τι να κάνω εγώ με αυτό το τέρας, τον performer;». Κι όμως, η πράξη διέψευσε τον φόβο. Οι δυο τους ταίριαξαν, υπήρξε χημεία, γεννήθηκε αγάπη που κράτησε ως το τέλος, και τελικά αποδείχθηκε κάτι που ίσως δεν το παραδεχόταν εύκολα: ότι ο Θάνος ήταν κι εκείνος performer, με τον δικό του τρόπο. Όχι απαραίτητα με τη θεατρικότητα του τραγουδιστή, αλλά με τη δυναμική παρουσίας, την ένταση και το βάθος με το οποίο υπερασπιζόταν το έργο του ζωντανά.
Στη συνέχεια, θυμήθηκε τη συνεργασία του με τον Δημήτρη Μητροπάνο, μια περίοδο που περιέγραψε σχεδόν σαν ανάσα ευτυχίας. Είπε ότι ο Μητροπάνος αντιμετώπισε τον Θάνο με μεγάλο σεβασμό, ενώ ο Θάνος τον Δημήτρη με πολλή αγάπη. «Ωραία χρόνια, πολύ ωραία χρόνια, σαν εκδρομή», σχολίασε — μια λέξη που αποδίδει το κλίμα δημιουργίας όταν όλα λειτουργούν με εμπιστοσύνη και ουσία.
Και βέβαια, δεν παρέλειψε να αναφερθεί στους σπουδαίους ερμηνευτές που σημάδεψαν το έργο του: τη Μαρία Δημητριάδη, τη Χαρούλα Αλεξίου, τον Γιάννη Κούτρα, τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, τον Γιώργο Νταλάρα, τη Μίλβα. Ο κατάλογος αυτός δεν είναι απλώς εντυπωσιακός· αποτυπώνει ένα σπάνιο εύρος αισθητικής και σχέσεων, μια ικανότητα του συνθέτη να επικοινωνεί με διαφορετικές φωνές, διαφορετικά κοινά και διαφορετικές εποχές.
Η σχέση τους: χωρίς ανταγωνισμό, με σεβασμό και θαυμασμό
Σε πιο προσωπικό τόνο, η Μαρία Παπαγιάννη μίλησε για τη σχέση τους ως ζευγάρι. Επέμεινε σε κάτι που συχνά ξεχνιέται όταν ένας άνθρωπος ζει δίπλα σε μια τόσο ισχυρή δημιουργική προσωπικότητα: ότι ο χώρος πρέπει να είναι κοινός, όχι πεδίο σύγκρισης. Όπως είπε, δεν ένιωσε ποτέ ότι έπρεπε να ανταγωνιστεί τη μουσική του. «Ήξερα πολύ καλά με ποιον ζούσα», τόνισε. Εκείνο που δεν γνώριζε —και που αποδείχθηκε στην πράξη— ήταν ότι θα ήταν «τόσο τέλειος άνθρωπος, τόσο καλός σύντροφος και τόσο καλός μπαμπάς». Μια εξομολόγηση που δείχνει πως, πίσω από το δημόσιο έργο, υπήρχε μια καθημερινότητα με ποιότητα και ευγένεια.
Η θητεία στο Υπουργείο Πολιτισμού και η επιστροφή στο «δικό τους» κοστούμι
Ξεχωριστή αναφορά έκανε και στην περίοδο που ο Θάνος Μικρούτσικος διετέλεσε υπουργός Πολιτισμού. Τη χαρακτήρισε δύσκολη, όχι απαραίτητα πολιτικά, αλλά υπαρξιακά, γιατί —όπως είπε— εκείνη είχε ερωτευτεί τον Θάνο «τον τρελό μουσικό». Και ξαφνικά έπρεπε να χωρέσουν σε «ένα άλλο κοστούμι». Για τη Μαρία Παπαγιάννη, η επιστροφή από αυτή τη συνθήκη ήταν ανακούφιση, σαν να ξαναβρήκαν τον φυσικό τους ρυθμό.
Ένα τραγούδι, ένας στίχος, ένα αποτύπωμα
Κλείνοντας, αναφέρθηκε σε ένα από τα αγαπημένα της τραγούδια, το «Ροσκόπιο», και σε έναν στίχο που τη συγκινεί: «περιπλανήθηκα μαζί σου και μου φτάνει». Και ίσως αυτή η φράση να συμπυκνώνει πολλά από όσα περιέγραψε: τη ζωή ως κοινή διαδρομή, τη δημιουργία ως περιπλάνηση, και την αγάπη ως κάτι που δεν μετριέται σε διάρκεια, αλλά σε βάθος.
Τελικά, όσο κι αν το έργο του Θάνου Μικρούτσικου μιλάει από μόνο του, η μαρτυρία της Μαρίας Παπαγιάννη φωτίζει έναν πυρήνα που δεν αποτυπώνεται σε παρτιτούρες: τον άνθρωπο. Και η στάση του Θάνου Μικρούτσικου απέναντι στην ασθένεια έδωσε θάρρος σε πολύ κόσμο ακριβώς γιατί δεν ήταν «ηρωική» για το θεαθήναι, αλλά αληθινή, γειωμένη, ανθρώπινη — ένας δρόμος που, για όσους τον είδαν, έγινε πράγματι ο δρόμος για την επόμενη μέρα.
