Η παρατήρηση πουλιών δεν αποτελεί απλώς μια ήρεμη ενασχόληση στη φύση. Σύμφωνα με νέα επιστημονική έρευνα, μπορεί να επιφέρει ουσιαστικές μεταβολές στη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου, ενισχύοντας τις γνωστικές ικανότητες με την πάροδο του χρόνου. Οι έμπειροι παρατηρητές πουλιών παρουσιάζουν διακριτές εγκεφαλικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με τους αρχάριους- αλλαγές που φαίνεται να βελτιώνουν την ικανότητα αναγνώρισης ειδών και ενδέχεται να λειτουργούν προστατευτικά απέναντι στη γνωστική φθορά που συνδέεται με τη γήρανση.
Τα ευρήματα της μελέτης υποδηλώνουν ότι η παρατήρηση πουλιών μπορεί να αναδιαμορφώσει τον εγκέφαλο με τρόπο παρόμοιο με την εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας ή ενός μουσικού οργάνου. Τέτοιες δραστηριότητες ενδέχεται να ενισχύουν τη γνωστική εφεδρεία, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αμύνεται απέναντι στη γήρανση και να προσαρμόζεται σε βλάβες.
Όταν μαθαίνουμε ή εξασκούμαστε σε μια δεξιότητα, ο εγκέφαλος αναδιοργανώνεται, ενισχύοντας και βελτιστοποιώντας τα σχετικά νευρωνικά δίκτυα. Αυτή η ικανότητα, γνωστή ως νευροπλαστικότητα, αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Γι’ αυτό οι επαγγελματίες μουσικοί εμφανίζουν δομικές αλλαγές σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ακοή, ενώ οι αθλητές παρουσιάζουν αντίστοιχες προσαρμογές σε κινητικές περιοχές.
Τι έδειξε η μελέτη
Στη μελέτη που διεξήγαγε ο Έρικ Γουίνγκ από το Πανεπιστήμιο Γιορκ στον Καναδά και οι συνεργάτες του, συμμετείχαν 48 εθελοντές από τον Καναδά, ηλικίας 22 έως 79 ετών. Οι 29 ήταν έμπειροι παρατηρητές πουλιών ενώ οι υπόλοιποι όχι. Και οι δύο ομάδες ήταν παρόμοιες ως προς το φύλο, την ηλικία και το μορφωτικό επίπεδο.
Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε κλασική μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου (MRI) και σε λειτουργική (fMRI), ενώ προβαλλόταν μια εικόνα με ένα πουλί για λιγότερο από 4 δευτερόλεπτα. Περίπου 10 δευτερόλεπτα αργότερα, οι συμμετέχοντες καλούνταν να εντοπίσουν το ίδιο πουλί ανάμεσα σε τέσσερις εικόνες διαφορετικών ειδών.
«Όλα τα πουλιά ήταν πολύ όμοια μεταξύ τους. Επιλέξαμε εσκεμμένα είδη που είναι εύκολο να συγχέει κανείς», σημείωσε ο ερευνητής.
Κατά την αναγνώριση μη ενδημικών πτηνών, η δραστηριότητα σε τρεις περιοχές του εγκεφάλου – τον αμφοτερόπλευρο προμετωπιαίο φλοιό, την αμφοτερόπλευρη ενδοβρεγματική αύλακα και τον δεξιό ινιοκροταφικό φλοιό – αυξήθηκε στους έμπειρους παρατηρητές πουλιών, αλλά όχι στους αρχάριους. Οι περιοχές αυτές σχετίζονται με την αναγνώριση αντικειμένων, την οπτική επεξεργασία, την προσοχή και τη μνήμη εργασίας.
«Αυτό δείχνει το ευρύ φάσμα γνωστικών διεργασιών που εμπλέκονται στην παρατήρηση πουλιών», σημείωσε ο Γουινγκ.
Διαβάστε επίσης: Πώς το άγχος για την ηλικία επιταχύνει τη βιολογική γήρανση στις γυναίκες
Οι ίδιες αυτές περιοχές, καθώς και άλλες που συνδέονται με τις παραπάνω λειτουργίες, εμφανίζονταν δομικά πιο σύνθετες και οργανωμένες στους έμπειρους παρατηρητές σε σχέση με τους αρχάριους, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην παρατήρηση πουλιών αναδιαμορφώνει τον εγκέφαλο.
Με την πάροδο της ηλικίας, η δομική πολυπλοκότητα και η οργάνωση του εγκεφάλου τείνουν να μειώνονται- τάση που παρατηρήθηκε και στις δύο ομάδες. Ωστόσο, η μείωση αυτή ήταν λιγότερο έντονη στους έμπειρους παρατηρητές, στοιχείο που υποδηλώνει ότι η παρατήρηση πουλιών μπορεί να συμβάλλει στην ενίσχυση της γνωστικής εφεδρείας.
Η εκτεταμένη ενασχόληση με άλλα χόμπι που βασίζονται σε παρόμοιες δεξιότητες, όπως η προσοχή, η μνήμη και η αισθητηριακή ολοκλήρωση, θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρόμοιες αλλαγές στον εγκέφαλο, σημείωσε ο Γουινγκ.
Ωστόσο, η μελέτη παρέχει μόνο μια στιγμιαία εικόνα. Είναι πιθανό όσοι ασχολούνται με την παρατήρηση πουλιών να διαθέτουν ήδη διαφορετική δομή εγκεφάλου ή ότι άλλοι παράγοντες τρόπου ζωής να επηρεάζουν τον εγκέφαλο. Για να διαπιστωθεί με βεβαιότητα αν οι εγκεφαλικές αλλαγές οφείλονται στην παρατήρηση πουλιών, οι ερευνητές θα πρέπει να υποβάλλουν τους παρατηρητές σε τακτικές μαγνητικές τομογραφίες», κατέληξε ο Γουινγκ.
Πηγή: Scientific American
