Ένα τεράστιο πανό, γεμάτο ονόματα παιδιών, δεσπόζει έξω από το δικαστήριο του Όκλαντ στην Καλιφόρνια. Το κρατούν ακτιβιστές και γονείς που ζητούν απαντήσεις για μια σειρά τραγικών θανάτων, οι οποίοι – όπως καταγγέλλεται – συνδέονται με περιστατικά διαδικτυακού εκφοβισμού ή σεξουαλικού εκβιασμού κατά την περιήγηση ανηλίκων στις πλατφόρμες της Meta. Εκεί, ο τεχνολογικός κολοσσός που κατέχει τα Facebook και Instagram κάθεται στο εδώλιο, αντιμετωπίζοντας βαριές κατηγορίες: ότι σχεδίασε και προώθησε λειτουργίες οι οποίες, σύμφωνα με τις εισαγγελικές αρχές, στόχευαν σκόπιμα στον εθισμό των ανήλικων χρηστών.
Λίγο πριν από την έναρξη της δίκης, οι εικόνες είναι σκληρές και οι μαρτυρίες ακόμα πιο δύσκολες. Γονείς στέκονται μπροστά στις κάμερες κρατώντας φωτογραφίες των παιδιών τους. Δεν μιλούν με νομικούς όρους· μιλούν με λέξεις που κουβαλούν ενοχή, θυμό και πένθος. Η Λόρι Σκοτ, μητέρα θύματος, περιγράφει ένα απόσπασμα από το ημερολόγιο της κόρης της, Άννα Λι: «Απόψε ήταν μια από τις χειρότερες νύχτες, που είχα εδώ και καιρό. Καθόμουν στο πάτωμα του μπάνιου μου κι έλεγα στον εαυτό μου πόσο με μισώ. Κανείς δεν θα με αγαπήσει, αν δεν έχω την κατάλληλη εμφάνιση». Η φράση αυτή συμπυκνώνει τον πυρήνα της υπόθεσης: το πώς η διαδικτυακή εμπειρία, ειδικά στην εφηβεία, μπορεί να εντείνει ανασφάλειες, να κλιμακώσει την πίεση και να δημιουργήσει ένα περιβάλλον που οι οικογένειες περιγράφουν ως ασφυκτικό και επικίνδυνο.
Στην καρδιά της υπόθεσης βρίσκεται μια ευρεία συμμαχία πολιτειών. Είκοσι εννέα πολιτείες των ΗΠΑ πιέζουν για αποζημιώσεις που, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, μπορεί να φτάσουν έως και το 1,3 τρισ. δολάρια. Ωστόσο, το οικονομικό σκέλος δεν είναι το μοναδικό — ούτε καν το βασικό για πολλούς από τους ενάγοντες. Η ουσία, όπως προβάλλεται από τις πολιτειακές αρχές, είναι η ανάγκη για ουσιαστικές αλλαγές στο επιχειρηματικό μοντέλο και στον σχεδιασμό των πλατφορμών, ώστε να ενισχυθεί η προστασία των ανηλίκων.
Το μήνυμα είναι σαφές: η δικαιοσύνη δεν καλείται απλώς να τιμωρήσει, αλλά να αναγκάσει σε μεταρρυθμίσεις. Οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι η σημερινή ψηφιακή αρχιτεκτονική ανταμείβει τον χρόνο παραμονής, την ένταση της αλληλεπίδρασης και τη συνεχή επιστροφή του χρήστη — με ό,τι αυτό συνεπάγεται για έναν ανήλικο που βρίσκεται σε φάση διαμόρφωσης ταυτότητας, αυτοεικόνας και ορίων.
Τι υποστηρίζει η Καλιφόρνια για τον εφηβικό εγκέφαλο
Κατά την πρώτη ημέρα της δίκης, η αναπληρώτρια γενική εισαγγελέας της Καλιφόρνιας παρουσίασε έναν κεντρικό ισχυρισμό: ότι η Meta εκμεταλλεύτηκε τις ευάλωτες πτυχές του εφηβικού εγκεφάλου για να αυξήσει τον χρόνο που περνούν οι ανήλικοι στις πλατφόρμες. Η κατηγορία αυτή, αν και ακούγεται γενική, ακουμπά σε ένα πολύ συγκεκριμένο πεδίο: το πώς οι μηχανισμοί επιβράβευσης, η ανάγκη κοινωνικής αποδοχής, ο φόβος αποκλεισμού και η σύγκριση με «τέλειες» εικόνες μπορούν να λειτουργήσουν ενισχυτικά στη συμπεριφορά.
Με άλλα λόγια, οι εισαγγελικές αρχές επιχειρούν να δείξουν ότι δεν πρόκειται απλώς για «κακή χρήση» των κοινωνικών δικτύων από κάποιους χρήστες, αλλά για συστημικά χαρακτηριστικά που ενθαρρύνουν την υπερβολή: περισσότερη κύλιση, περισσότερα ειδοποιητήρια, μεγαλύτερη έκθεση, μεγαλύτερη ευαλωτότητα.
Μαρτυρίες, εσωτερικές προειδοποιήσεις και η γραμμή άμυνας της Meta
Ιδιαίτερο βάρος αποκτούν και οι αναφορές σε εσωτερικές προειδοποιήσεις. Πρώην μηχανικός ασφάλειας της εταιρείας κατέθεσε ότι οι προειδοποιήσεις εργαζομένων σχετικά με τους κινδύνους — από παρενόχληση έως εκβιασμό και επιβλαβές περιεχόμενο — συχνά αγνοούνταν ή δεν αντιμετωπίζονταν με την απαιτούμενη σοβαρότητα. Πρόκειται για σημείο-κλειδί, καθώς μεταφέρει την υπόθεση από το επίπεδο της «ατυχούς συνέπειας» στο επίπεδο της πιθανής γνώσης και αδράνειας.
Από την άλλη πλευρά, ο δικηγόρος της Meta απορρίπτει τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι οι ισχυρισμοί παραποιούν την πραγματικότητα και ότι η εταιρεία έχει επενδύσει σε εργαλεία ασφάλειας, σε ελέγχους περιεχομένου και σε πολιτικές προστασίας ανηλίκων. Η αντιπαράθεση, επομένως, δεν είναι μόνο νομική· είναι και πολιτική, κοινωνική και τεχνολογική: ποια είναι η ευθύνη μιας πλατφόρμας όταν γνωρίζει ότι ορισμένα μοτίβα χρήσης μπορούν να βλάψουν τους πιο ευάλωτους;
Τι αναμένεται στη συνέχεια της δίκης
Η διαδικασία εκτιμάται ότι θα διαρκέσει έξι έως οκτώ εβδομάδες και αναμένεται να έχει υψηλό ενδιαφέρον, καθώς έχουν κληθεί να καταθέσουν ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ και άλλα κορυφαία στελέχη. Οι καταθέσεις αυτές μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικές: όχι μόνο για το αν θα επιβεβαιωθούν ή θα καταρριφθούν οι κατηγορίες, αλλά και για το πώς θα αποτυπωθεί στο δικαστήριο η λογική πίσω από τις επιλογές σχεδιασμού, τις προτεραιότητες ανάπτυξης και τις αποφάσεις διαχείρισης κινδύνου.
