Οι μεταφορές χρημάτων από γονείς σε παιδιά είναι μια συνηθισμένη πρακτική για την κάλυψη καθημερινών υποχρεώσεων: ενοίκιο, λογαριασμοί, δίδακτρα, αγορές πρώτης ανάγκης ή απλώς ένα μικρό «χαρτζιλίκι» για να βγει ο μήνας. Το κρίσιμο είναι ότι τέτοιες κινήσεις δεν σημαίνουν αυτομάτως «δωρεά» και, άρα, δεν οδηγούν από μόνες τους σε φορολόγηση.
Η ΑΑΔΕ έχει διευκρινίσει πως όταν τα χρήματα προορίζονται για τρέχουσες ανάγκες, δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη αντικείμενο φορολογίας. Παρ’ όλα αυτά, ένα λάθος στην αιτιολογία της συναλλαγής ή ένα μοτίβο συχνών μεταφορών μεγάλων ποσών μπορεί να δημιουργήσει ερωτήματα και, σε ακραίες περιπτώσεις, σημαντικές φορολογικές επιβαρύνσεις.
Μεταφορές χρημάτων από γονείς σε παιδιά: πότε δεν θεωρούνται δωρεά
Σύμφωνα με τις σχετικές επισημάνσεις της φορολογικής διοίκησης, οι μεταφορές χρημάτων από γονείς σε παιδιά για καθημερινές δαπάνες δεν αντιμετωπίζονται αυτόματα ως δωρεές. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, όταν ο γονέας στέλνει χρήματα για:
– ενοίκιο ή κοινόχρηστα κατοικίας φοιτητή/εργαζομένου,
– δίδακτρα, φροντιστήρια, εκπαιδευτικά έξοδα,
– τρόφιμα, αγορές και βασικές ανάγκες,
– έκτακτες καθημερινές δαπάνες (π.χ. ιατρικά, μετακινήσεις).
Στην ίδια λογική εντάσσονται και τα μικροποσά που δίνονται από γονείς ή παππούδες σε παιδιά και εγγόνια ως χαρτζιλίκι. Οι μεμονωμένες, λογικές ενισχύσεις στο πλαίσιο της οικογενειακής στήριξης δεν αποτελούν από μόνες τους «κόκκινη σημαία».
Ωστόσο, η ΑΑΔΕ σημειώνει ότι οι μεταφορές μικροποσών μεταξύ συγγενών και οικείων προσώπων —είτε γίνονται μέσω IRIS είτε με άλλη τραπεζική συναλλαγή— δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερο φορολογικό ενδιαφέρον, εκτός εάν προκύπτει σαφές μοτίβο καταχρηστικής πρακτικής. Τι μπορεί να θεωρηθεί ύποπτο; Σταθερή συχνότητα, μεγάλα ποσά, επαναλαμβανόμενες κινήσεις που μοιάζουν να «σπάνε» ένα συνολικό ποσό σε μικρότερες μεταφορές ή μεταφορές που δεν δικαιολογούνται από το προφίλ και τις ανάγκες των εμπλεκομένων.
Η αιτιολογία στην τράπεζα: μικρή λεπτομέρεια, μεγάλο ρίσκο
Στις μεταφορές χρημάτων από γονείς σε παιδιά, η περιγραφή/αιτιολογία της μεταφοράς είναι πρακτικά το πρώτο στοιχείο που μπορεί να αξιολογηθεί σε έναν έλεγχο. Αντί για γενικές ή λανθασμένες αναφορές, χρειάζεται προσοχή ώστε να αποτυπώνεται ο πραγματικός σκοπός.
Μια απρόσεκτη αιτιολογία όπως «δωρεά» ή «δάνειο» μπορεί να αλλάξει τον χαρακτηρισμό της κίνησης και να ανοίξει θέμα φορολόγησης ή τεκμηρίωσης. Ειδικά η λέξη «δωρεά» μπορεί να οδηγήσει σε διαδικασίες που, ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας και τον τρόπο μεταφοράς, ενδέχεται να επιφέρουν φόρο που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνει έως και 40%.
Πώς δηλώνονται οι χρηματικές γονικές παροχές
Όταν πρόκειται πράγματι για χρηματική γονική παροχή (ή δωρεά) και όχι για απλή κάλυψη τρεχουσών αναγκών, η διαδικασία δήλωσης γίνεται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY. Στη συνέχεια, η ΑΑΔΕ μπορεί να ελέγξει τη συναλλαγή και με βάση στοιχεία που αποστέλλουν τα πιστωτικά ιδρύματα.
Εδώ υπάρχει ένα κομβικό σημείο: αν η τράπεζα δεν επιβεβαιώσει τη μεταφορά και ο φορολογούμενος δεν προσκομίσει τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, είναι πιθανό να επιβληθεί φόρος χωρίς να ληφθεί υπόψη το αφορολόγητο όριο. Με απλά λόγια, η σωστή «ίχνευση» της διαδρομής του χρήματος έχει ουσιαστική σημασία.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, με βάση τα προβλεπόμενα:
– Επιβάλλεται φόρος από το πρώτο ευρώ της χρηματικής γονικής παροχής ή δωρεάς, με συντελεστή 10%, 20% ή 40%, ανάλογα με την κατηγορία συγγένειας.
– Οι χρηματικές γονικές παροχές που πραγματοποιούνται με μετρητά φορολογούνται αυτοτελώς με 10%, χωρίς αφορολόγητο όριο.
– Σε διαδοχικές δωρεές εξετάζονται οι πραγματικές συνθήκες, η σκοπιμότητα των συναλλαγών και το χρονικό διάστημα μεταξύ τους.
– Ελέγχονται και μεταφορές σε κοινό λογαριασμό του παιδιού/δωρεοδόχου με τρίτο πρόσωπο, καθώς το ποιος εμφανίζεται ως συνδικαιούχος μπορεί να επηρεάσει την αξιολόγηση της κίνησης.
– Δωρεές σε αδέλφια και συγγενείς δεύτερης κατηγορίας φορολογούνται με 20% από το πρώτο ευρώ, ενώ στην τρίτη κατηγορία ο συντελεστής ανεβαίνει στο 40%.
– Για γονικές παροχές/δωρεές μεταξύ προσώπων πρώτης κατηγορίας (π.χ. γονείς–παιδιά) προβλέπεται αφορολόγητο 800.000 ευρώ, υπό την προϋπόθεση ότι η μεταφορά γίνεται μέσω τραπεζικού συστήματος.
Η τελευταία προϋπόθεση είναι ιδιαίτερα σημαντική: αν τα χρήματα δοθούν εκτός τραπεζικού συστήματος (π.χ. μετρητά), τότε μπορεί να επιβληθεί φόρος 10% από το πρώτο ευρώ ακόμη και μεταξύ γονέα και παιδιού. Άρα, για ποσά που προορίζονται να χαρακτηριστούν ως γονική παροχή, η τραπεζική μεταφορά δεν είναι απλώς πρακτική ευκολία αλλά βασικός όρος για την ευνοϊκή φορολογική αντιμετώπιση.
Τι αλλάζει στις συναλλαγές IRIS και τι να προσέξετε
Από τον περασμένο Ιανουάριο αυξήθηκαν τα όρια συναλλαγών μέσω IRIS. Για ιδιώτες, το ημερήσιο όριο ανέβηκε από 500 σε 1.000 ευρώ, τόσο για μεταφορές μεταξύ ιδιωτών όσο και για πληρωμές προς επαγγελματίες, ενώ το μηνιαίο όριο διαμορφώθηκε στις 5.000 ευρώ.
Στις συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών δεν υπάρχει προμήθεια, κάτι που κάνει το IRIS ιδιαίτερα ελκυστικό για οικογενειακές ενισχύσεις. Στις πληρωμές προς επαγγελματίες, οι χρεώσεις αφορούν τον λήπτη και εξαρτώνται από την κατηγορία επιχείρησης και το κανάλι πληρωμής, με προμήθεια που κυμαίνεται περίπου από 0,2% έως 0,5% επί του ποσού.
Παρότι τα αυξημένα όρια διευκολύνουν, δεν αλλάζουν την ουσία: οι μεταφορές χρημάτων από γονείς σε παιδιά πρέπει να γίνονται με καθαρή εικόνα για το αν πρόκειται για κάλυψη αναγκών ή για γονική παροχή/δωρεά, καθώς η φορολογική αντιμετώπιση διαφέρει.
