Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, πρότεινε την Τετάρτη, 2 Σεπτεμβρίου, τη μετονομασία των Στενών του Ορμούζ σε «Στενά Τραμπ», εν μέσω κλιμακούμενης έντασης στην ευρύτερη περιοχή και παρατεταμένης αντιπαράθεσης με το Ιράν. «Τώρα που το έχουμε υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ, θα πρέπει να αλλάξουμε το όνομα από “Στενά του Ορμούζ” σε “Στενά Τραμπ“», έγραψε στο Truth Social, συνδέοντας την πρόταση με την ευρύτερη στρατηγική επιρροής που επιδιώκει η Ουάσινγκτον στα ζωτικής σημασίας θαλάσσια περάσματα.
Παράλληλα, η πρόταση αυτή εντάσσεται σε ένα μοτίβο μετονομασιών γεωγραφικών ονομασιών που ο Τραμπ έχει κατά καιρούς προτείνει ή προωθήσει, άλλοτε ως αιχμηρά επικοινωνιακά σχόλια, άλλοτε ως πολιτικές κινήσεις που προκαλούν διπλωματικό τριγμό.
Την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ είχε ζητήσει τη μετονομασία της λίμνης Οντάριο σε «Λίμνη Αμερική», σε μια περίοδο που η εμπορική αντιπαράθεση με τον Καναδά είχε οξυνθεί. Στις αρχές της νέας του θητείας, τον Ιανουάριο του 2025, ανακοίνωσε επίσης ότι ο Κόλπος του Μεξικού θα ονομάζεται «Κόλπος της Αμερικής». Ούτε το Μεξικό ούτε ο Καναδάς έχουν αναγνωρίσει αυτές τις αλλαγές, που παραμένουν μονομερείς διακηρύξεις χωρίς διεθνή ισχύ. Σύμφωνα με στενούς συνεργάτες του, αρκετές από αυτές τις ιδέες ξεκίνησαν ως φαινομενικά χιουμοριστικές επισημάνσεις, πριν εξελιχθούν σε πολιτικές πρωτοβουλίες με σαφή συμβολική στόχευση.
Η νέα πρόταση για τα Στενά του Ορμούζ συμπίπτει με μια εξαιρετικά τεταμένη συγκυρία. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα διακηρύξει ότι οι ΗΠΑ προτίθενται να διασφαλίσουν τον έλεγχο και την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στη θαλάσσια δίοδο, δημοσιεύοντας μάλιστα χάρτη στον οποίο το πέρασμα εμφανίζεται ως «νέο έδαφος των ΗΠΑ».
Το Ιράν, από την πλευρά του, έχει ουσιαστικά κλείσει το κρίσιμο πέρασμα ως αντίποινα για τον πόλεμο που, κατά την ιρανική αφήγηση, ξεκίνησαν ο Τραμπ και το Ισραήλ στα τέλη Φεβρουαρίου. Η αναταραχή στις θαλάσσιες μεταφορές έχει πυροδοτήσει νέο γύρο ανόδου στις τιμές του πετρελαίου, με την αγορά να αντιδρά και στα αμερικανικά πλήγματα κοντά στα Στενά, τα οποία, σύμφωνα με τον Τραμπ, έγιναν για να αποτραπεί η τοποθέτηση ναρκών από ιρανικές δυνάμεις.
Στενά Τραμπ: γεωπολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ίσως το σημαντικότερο ενεργειακό «σημείο ασφυξίας» στον πλανήτη: περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου διέρχεται καθημερινά από αυτή τη στενή θαλάσσια αρτηρία που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό. Οποιαδήποτε διαταραχή στη ροή των δεξαμενόπλοιων έχει άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς τιμές ενέργειας, στις ναυλαγορές, στα ασφάλιστρα κινδύνου και, τελικά, στο κόστος ζωής διεθνώς. Η προτεινόμενη μετονομασία σε «Στενά Τραμπ» λειτουργεί ως σήμα πολιτικής βούλησης, επιχειρώντας να εδραιώσει την αμερικανική παρουσία και αφήγηση για την περιοχή. Ωστόσο, εμπλέκει το ήδη φορτισμένο γεωπολιτικό σκηνικό με ένα συμβολικό διακύβευμα που δύσκολα θα γίνει αποδεκτό από τις παράκτιες χώρες και την ευρύτερη διεθνή κοινότητα.
Πρακτικά, η μετονομασία δεν αλλάζει την επιχειρησιακή πραγματικότητα στη θάλασσα: οι νηοπομπές χρειάζονται ασφάλεια, σαφείς κανόνες εμπλοκής και συντονισμό μεταξύ ναυτικών δυνάμεων για την αποτροπή περιστατικών. Εκεί κρίνεται η σταθερότητα. Η ρητορική, ωστόσο, επηρεάζει την αντίληψη του ρίσκου, άρα και τις αποφάσεις των ναυτιλιακών εταιρειών, των ασφαλιστών και των εμπόρων ενέργειας. Η αναφορά στα «Στενά Τραμπ» από τον ανώτατο άρχοντα των ΗΠΑ σπρώχνει τη δημόσια συζήτηση σε ένα επίπεδο συμβολισμών που, όσο δεν συνοδεύεται από διπλωματική εκτόνωση, μπορεί να εντείνει τη σύγκρουση αφηγήσεων και να πολώσει περαιτέρω το κλίμα.
Διεθνές δίκαιο και διαδικασίες μετονομασίας
Η ονοματοδοσία διεθνών θαλάσσιων περιοχών δεν καθορίζεται μονομερώς. Χάρτες, ναυτιλιακές εκδόσεις και διεθνή έγγραφα ακολουθούν πρότυπα που συντονίζονται από διεθνείς οργανισμούς και διμερείς/πολυμερείς συμφωνίες. Ακόμη κι αν μια χώρα αποφασίσει να χρησιμοποιεί εγχωρίως νέο όνομα, η παγκόσμια υιοθέτηση προϋποθέτει αποδοχή από τα ενδιαφερόμενα μέρη και ευρύτερη συναίνεση.
Στην περίπτωση των Στενών του Ορμούζ, οι παράκτιες χώρες —μεταξύ των οποίων το Ιράν— έχουν ισχυρό λόγο στη διαμόρφωση και στη διατήρηση του καθιερωμένου τοπωνυμίου. Η πρόταση για «Στενά Τραμπ» εντάσσεται περισσότερο στη σφαίρα της πολιτικής επικοινωνίας παρά σε μια διαδικασία με πιθανότητα άμεσης θεσμικής κατοχύρωσης.
Πολιτική στρατηγική και επικοινωνία
Η επιμονή του Τραμπ στις μετονομασίες δεν είναι άσχετη με τη στρατηγική του να αποτυπώνει την Αμερική ως κυρίαρχη δύναμη στους χάρτες και στις λέξεις. Από τον «Κόλπο της Αμερικής» έως τη «Λίμνη Αμερική», οι συμβολικές βαφτίσεις λειτουργούν ως εργαλεία εσωτερικής συσπείρωσης και εξωτερικής επίδειξης ισχύος.
Η πρόταση για τα «Στενά Τραμπ» ανεβάζει τον πήχη: μεταφέρει τη συζήτηση από τις λίμνες και τους κόλπους της Βόρειας Αμερικής σε έναν παγκόσμιο εμπορικό διάδρομο, όπου η ρητορική συγκρούεται με αμείλικτα γεωοικονομικά δεδομένα.
