Τα τελευταία χρόνια, μελέτες έχουν υποδείξει ότι σωματίδια πλαστικού από μπουκάλια, συσκευασίες τροφίμων και απορρίμματα, έχουν ανιχνευθεί στο ανθρώπινο αίμα, τους πνεύμονες, τον πλακούντα, τις αρτηρίες και ακόμη και τον εγκέφαλο. Ωστόσο, μια πρόσφατη έρευνα του Guardian υποδηλώνει ότι μερικοί από αυτούς τους ισχυρισμούς μπορεί να είναι λιγότερο αξιόπιστοι από ό,τι φαίνονταν αρχικά.
Η ιδέα ότι μικροσκοπικά κομμάτια πλαστικού μπορεί να συσσωρεύονται στο ανθρώπινο σώμα προκαλεί μεγάλη ανησυχία. Αυτή η ανησυχία προκύπτει κυρίως από στοιχεία που δείχνουν ότι τα νανοπλαστικά μπορούν να βλάψουν ζωικά έμβρυα και ανθρώπινα κύτταρα που αναπτύσσονται στο εργαστήριο. Τα ελαφρώς μεγαλύτερα σωματίδια, τα λεγόμενα μικροπλαστικά δεν είναι γνωστό ότι είναι εξίσου επιβλαβή για τους ζωντανούς οργανισμούς όταν εισέλθουν στο σώμα, ή τουλάχιστον, δεν υπάρχουν γνωστές μελέτες που να το αποδεικνύουν.
Η έρευνα του Guardian διαπίστωσε ότι μερικοί επιστήμονες θεωρούν πως οι αναφορές για πλαστικά στο ανθρώπινο σώμα μπορεί να αποτελούν «ψευδείς συναγερμούς». Δεν υποστηρίζουν ότι υπήρξε επιστημονική ανάρμοστη συμπεριφορά. Αντιθέτως, προτείνουν ότι τα δείγματα ιστών ενδέχεται να μολύνθηκαν ακούσια στο εργαστήριο ή ότι το φυσικό λίπος του σώματος στα δείγματα παρήγαγε ενδείξεις που παρέπεμπαν σε πλαστικό.
Για παράδειγμα, τον Φεβρουάριο του 2025, το επιστημονικό περιοδικό NatureMedicine δημοσίευσε άρθρο στο οποίο οι συγγραφείς υποστήριζαν «μια τάση αύξησης των συγκεντρώσεων MNP (μικροπλαστικά και νανοπλαστικά) στον εγκέφαλο και το ήπαρ». Αλλά τον Νοέμβριο του 2025, το ίδιο περιοδικό δημοσίευσε επιστολή από άλλη ομάδα επιστημόνων που επέκρινε τις μεθόδους της αρχικής μελέτης.
Μπορεί να ευθύνεται η μόλυνση στο εργαστήριο;
Τέτοιες αντιπαραθέσεις εγείρουν ένα δύσκολο ερώτημα: είναι τα μικρά σωματίδια πλαστικού πραγματικά παρόντα σε όλο το ανθρώπινο σώμα ή οι επιστήμονες είναι ακόμη αβέβαιοι για να υποστηρίξουν αυτούς τους ισχυρισμούς; Η ρύπανση από πλαστικό στο περιβάλλον μας δεν αμφισβητείται. Τα μικρά σωματίδια πλαστικού είναι παντού, και η έκθεση σε αυτά είναι αναπόφευκτη. Ωστόσο, η ανίχνευση αυτών των σωματιδίων, ειδικά των νανοσωματιδίων, σε ανθρώπινο ιστό δεν είναι εύκολη και απαιτεί συνήθως προηγμένα αναλυτικά εργαλεία.
Οι περισσότερες μελέτες ακολουθούν μια παρόμοια πορεία: συλλέγεται ένα βιολογικό δείγμα, όπως αίμα ή ιστός, μέσω βιοψίας κατά τη διάρκεια χειρουργείου ή μετά τον θάνατο. Το δείγμα αναλύεται στη συνέχεια με ευαίσθητα όργανα που μπορούν να εντοπίσουν πλαστικά μέσω των χημικών τους δακτυλικών αποτυπωμάτων. Η μόλυνση αποτελεί μεγάλο πρόβλημα. Οι πλαστικές ίνες και θραύσματα βρίσκονται παντού: στον αέρα του εργαστηρίου, στις χειρουργικές αίθουσες, στα ρούχα και τον εξοπλισμό. Το πιο προβληματικό είναι ότι τα πλαστικά σωματίδια πιθανώς περιέχονται σε αναλώσιμα εργαστηριακά εργαλεία, όπως σύριγγες, πιπέτες και σωληνάρια φυγοκέντρησης – τον ίδιο εξοπλισμό που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία των δειγμάτων ιστού.
Ακόμη και μικροσκοπικές ποσότητες πλαστικών ρύπων μπορούν να υπερφορτώσουν ένα σήμα όταν οι ερευνητές αναζητούν εξαιρετικά μικρά σωματίδια σε μικρούς αριθμούς. Η συνήθης πρακτική στην ανάλυση είναι να χρησιμοποιούνται «άδεια» δείγματα παράλληλα με τα πραγματικά, ή δείγματα ιστών λιγότερο πιθανό να περιέχουν πλαστικό (όπως έμβρυα κοτόπουλου μέσα στο αυγό), για να δείξουν το επίπεδο μόλυνσης στο εργαστήριο. Οι κριτικοί υποστηρίζουν ότι ορισμένες μελέτες δεν διεξήγαγαν ποτέ τέτοιους «ελέγχους».
Ωστόσο, ανεξαρτήτως της συγκεκριμένης συζήτησης γύρω από κάθε μελέτη, τα ζητήματα που ανακύπτουν υπογραμμίζουν ότι η έρευνα για τα μικροπλαστικά στο ανθρώπινο σώμα είναι ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο και πολλές επιστημονικές ομάδες εργάζονται για να βρουν τις καλύτερες τεχνικές ανάλυσης.
Οι επιστήμονες ίσως μελετούν τον λάθος τύπο πλαστικού σωματιδίου
Οι περισσότερες μελέτες που ανίχνευσαν σωματίδια πλαστικού στο ανθρώπινο σώμα επικεντρώθηκαν στα μικροπλαστικά επειδή είναι πιο εύκολο να τα εντοπίσουν. Ωστόσο, τα νανοπλαστικά μπορεί να είναι πολύ πιο επιβλαβή για την ανθρώπινη υγεία. Τα νανοπλαστικά μπορούν να διαπεράσουν βιολογικά φράγματα, είναι τοξικά για ανθρώπινα κύτταρα που αναπτύσσονται σε τρυβλία Petri και, σε μελέτες σε ζώα, έχουν αποδειχθεί βλαβερά για τα αναπτυσσόμενα έμβρυα. Τα νανοπλαστικά μπορούν επίσης να εισέλθουν στα κύτταρα, προκαλώντας κυτταρική βλάβη ή κυτταρικό θάνατο. Αντίθετα, τα μικροπλαστικά είναι συνήθως πολύ μεγάλα για να εισέλθουν στα κύτταρα.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι τα μικροπλαστικά είναι αβλαβή, καθώς μπορούν επίσης να λειτουργούν σαν μικρά «σφουγγάρια», απορροφώντας τοξικές χημικές ουσίες, όπως επίμονους οργανικούς ρύπους, από το περιβάλλον και ενδεχομένως να τις μεταφέρει στο σώμα.
Οι αντιπαραθέσεις σχετικά με τους πραγματικούς κινδύνους των μικρών σωματιδίων πλαστικού μπορεί να δημιουργήσουν τη λανθασμένη εντύπωση ότι ολόκληρη η έρευνα τίθεται υπό αμφισβήτηση- κάτι που δεν ισχύει. Το θετικό είναι ότι η κατάσταση βελτιώνεται ταχύτατα. Τα εργαστήρια γίνονται ολοένα πιο προσεκτικά όσον αφορά τους κινδύνους μόλυνσης, ενώ εφαρμόζονται όλο και περισσότερο πολλαπλές τεχνικές ανάλυσης στα ίδια δείγματα για επαλήθευση των αποτελεσμάτων. Υπάρχει αισιοδοξία ότι οι επιστήμονες θα καταφέρουν να αναπτύξουν τυποποιημένες διαδικασίες για την ανάλυση μικροπλαστικών σε ανθρώπινα δείγματα ιστού και σε άλλα βιολογικά δείγματα.
Προς το παρόν, δεν υπάρχουν σαφείς αποδείξεις ότι μεγάλες ποσότητες πλαστικού συσσωρεύονται σε ανθρώπινα όργανα, ούτε ότι οι αναφερόμενες αυξήσεις με την πάροδο του χρόνου αντικατοπτρίζουν πραγματικές βιολογικές τάσεις και όχι μεθοδολογικά σφάλματα. Ωστόσο, ίσως είναι λογικό να μειώνουμε καθημερινά την έκθεση σε πλαστικά σωματίδια όπου είναι εφικτό. Μπορούμε να προσπαθήσουμε να αποφύγουμε τρόφιμα και ποτά που έχουν έρθει σε επαφή με πλαστική συσκευασία, να βελτιώσουμε τον αερισμό εσωτερικών χώρων και να χρησιμοποιούμε φίλτρα νερού για να μειώσουμε την έκθεση.
Η έντονη συζήτηση γύρω από αυτές τις μελέτες μπορεί να φαίνεται ανησυχητική, αλλά αντικατοπτρίζει ένα νέο επιστημονικό πεδίο. Καθώς οι μέθοδοι βελτιώνονται και οι ανθρώπινοι ιστοί ελέγχονται πιο αυστηρά, η εικόνα θα γίνει πιο σαφής. Το πιο σημαντικό είναι ότι οι ισχυρισμοί για πλαστικά στο ανθρώπινο σώμα πρέπει να βασίζονται σε αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα.
Πηγή: The Conversation
