Η υποθαλάσσια καταβόθρα Taam ja’, που βρίσκεται στον κόλπο Chetumal στο Μεξικό, αποτελεί πλέον ένα από τα μεγαλύτερα επιστημονικά μυστήρια, καθώς οι πρόσφατες μετρήσεις αποδεικνύουν ότι είναι πολύ βαθύτερη από όσο θεωρούνταν αρχικά, με τον πραγματικό της πυθμένα να παραμένει ακόμα απρόσιτος. Ενώ οι πρώτες εκτιμήσεις με σόναρ την τοποθετούσαν στα 274 μέτρα, οι νέες έρευνες με τη χρήση προφίλ CTD (αγωγιμότητα, θερμοκρασία, βάθος) κατέγραψαν βάθος τουλάχιστον 423,6 μέτρων κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, χωρίς το όργανο μέτρησης να αγγίξει ποτέ τον πυθμένα.
Αυτό το εύρημα κατατάσσει την Taam ja’ ως μια εξαιρετικά βαθιά «μπλε τρύπα», η οποία πιθανότατα συνδέεται με τα νερά της Καραϊβικής, καθώς τα δείγματα από τα χαμηλότερα στρώματα παρουσιάζουν παρόμοια χαρακτηριστικά αλατότητας και θερμοκρασίας με την ανοιχτή θάλασσα.
Η ανακρίβεια των αρχικών μετρήσεων οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στους περιορισμούς του σόναρ, καθώς οι αλλαγές στη θερμοκρασία και την αλατότητα μπορούν να κάμψουν τα ηχητικά κύματα, ενώ τυχόν προεξοχές στα τοιχώματα ή η κλίση της τρύπας ενδέχεται να επιστρέφουν πρόωρα το σήμα. Για τον λόγο αυτό, η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε τον αισθητήρα πίεσης CTD, ο οποίος θεωρείται πιο αξιόπιστος σε σύνθετα περιβάλλοντα.
Παρά το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκε καλώδιο μήκους 500 μέτρων, το όργανο δεν κατέβηκε σε απόλυτη ευθεία λόγω των υποθαλάσσιων ρευμάτων και της ακανόνιστης μορφολογίας της καταβόθρας, η οποία μπορεί να στενεύει, να γέρνει ή να ανοίγει σε πλευρικά περάσματα.
Στο εσωτερικό της Taam ja’ αποκαλύφθηκε ένας έντονα στρωματοποιημένος κόσμος με απότομες μεταβολές στην πυκνότητα του νερού, γνωστές ως πυκνοκλινή, που εμποδίζουν την ανάμειξη των στρωμάτων. Στο ανώτερο τμήμα, το οποίο εξερεύνησαν δύτες μέχρι τα 30 μέτρα, τα τοιχώματα είναι καλυμμένα με βιοφίλμ (μικροβιακά στρώματα) και παρουσιάζουν εύθραυστη δομή, ενώ όσο αυξάνεται το βάθος, ο βράχος γίνεται πιο σταθερός.
Κατά την κατάδυση οι δύτες εντόπισαν σε βάθος περίπου 91 μέτρων στρώμα υδρόθειου, κάτω από το οποίο το νερό ήταν σκοτεινό και χωρίς ίχνη ζωής.
Φτάνοντας στον θεωρούμενο πυθμένα, βρήκαν σκουπίδια, μεταξύ των οποίων ένα πλαστικό μπουκάλι δύο λίτρων και μια χαμένη κάμερα GoPro που περιείχε φωτογραφίες από διακοπές.
Στο σημείο εντοπίστηκαν επίσης δύο σοροί, που πιστεύεται ότι ανήκαν σε εξερευνητές οι οποίοι είχαν χαθεί σε παλαιότερη αποστολή.
Η άνοδος της θερμοκρασίας και της αλατότητας κάτω από τα 400 μέτρα αποτελεί την ισχυρότερη ένδειξη ότι η τρύπα δεν είναι απλώς ένας κλειστός λάκκος, αλλά ένα ενεργό γεωλογικό σύστημα που επικοινωνεί με ευρύτερα δίκτυα σπηλαίων στο ασβεστολιθικό υπέδαφος του Γιουκατάν.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Frontiers in Marine Science, θέτει πλέον τις βάσεις για την επόμενη φάση της έρευνας, η οποία στοχεύει στη δημιουργία ενός λεπτομερούς τρισδιάστατου μοντέλου (3D) του εσωτερικού της. Οι επιστήμονες επιδιώκουν να κατανοήσουν τη σταθερότητα των στρωμάτων, τις χημικές μεταβολές του οξυγόνου και τη φύση των μικροβιακών κοινοτήτων που επιβιώνουν σε αυτές τις συνθήκες απομόνωσης.
Το υποθαλάσσιο γεωλογικό φαινόμενο έχει αφήσει τους επιστήμονες με περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις.
Οι λεγόμενες «μπλε τρύπες» είναι φυσικά σχηματισμένες κοιλότητες στον βυθό της θάλασσας με κάθετα τοιχώματα, ενώ εντοπίζονται κυρίως σε παράκτιες περιοχές. Δημιουργούνται συνήθως σε περιοχές όπου το υπέδαφος αποτελείται από μαλακά πετρώματα, όπως ο ασβεστόλιθος, τα οποία διαβρώνονται με την πάροδο του χρόνου, οδηγώντας σε καταρρεύσεις και σχηματισμό κοιλοτήτων.
Οι περισσότερες καταβόθρες έχουν βάθος μερικών δεκάδων μέτρων, αν και συχνά συνδέονται με εκτεταμένα υποθαλάσσια σπηλαιώδη συστήματα. Χαρακτηριστικό τους είναι ότι δεν επηρεάζονται από τα θαλάσσια ρεύματα, παρουσιάζοντας περιορισμένη κυκλοφορία νερού και πολύ χαμηλά επίπεδα οξυγόνου στα μεγάλα βάθη, συνθήκες που καθιστούν δύσκολη την επιβίωση οργανισμών πέρα από μικροβιακές μορφές ζωής.
Προς το παρόν πάντως, η Taam ja’ παραμένει μια ανοιχτή πρόκληση, με την επιβεβαίωση του τελικού της βάθους να αποτελεί το επόμενο μεγάλο στοίχημα για την ωκεανογραφική κοινότητα.
